§3.63.1Vadunt igitur in proelium ab sua parte omissum et locum, ex quo cesserant, repetunt;
彼らはそれゆえ、自分たちの側で中断されていた戦闘へと進み、退却した場所を再び奪い返した。
momentoque non restituta modo pugna, sed inclinatur etiam Sabinis cornu.
そして一瞬にして、戦闘が立て直されただけでなく、サビニア人たちの翼も崩れかけた。
eques inter ordines peditum tectus se ad equos recipit.
歩兵の隊列に守られていた騎兵は、自らの馬へと引き返した。
§3.63.2transvolat inde in partem alteram suis victoriae nuntius; simul et in hostis iam pavidos, quippe fuso suae partis validiore cornu, impetum facit.
そこから、味方へと勝利の知らせが他方の側へと飛び、同時に、自分たちの側のより強固な翼が崩されたことですでに怯えていた敵に対しても突撃を加えた。
non aliorum eo proelio virtus magis enituit.
この戦いにおいて、彼ら以上にその勇気が輝いた者たちはいなかった。
§3.63.3consul providere omnia, laudare fortis, increpare, sicubi segnior pugna esset.
執政官はすべてを見守り、勇敢な者たちを称賛し、どこかで戦闘が怠慢になっていれば叱責した。
castigati fortium statim virorum opera edebant;
叱責された者たちはすぐに勇敢な男たちの働きを示した。
tantumque hos pudor, quantum alios laudes excitabant.
恥の念が前者(叱責された者たち)を奮い立たせたのと同様に、称賛が後者(褒められた者たち)を奮い立たせたのである。
§3.63.4redintegrato clamore undique omnes conisi hostem avertunt, nec deinde Romana vis sustineri potuit.
あちこちで再び時の声が上がると、全員が一丸となって力を尽くし、敵を敗走させた。 それ以降、ローマの勢いを支えることはできなかった。
Sabini fusi passim per agros castra hosti ad praedam relinquunt.
野原の至る所に敗走したサビニア人たちは、陣営を敵の略奪のために残し去った。
ibi non sociorum, sicut in Algido, res, sed suas Romanus populationibus agrorum amissas recepit.
そこでは、ローマ人はアルギドゥスにおいてのように同盟者の財産ではなく、田野の略奪によって失われていた自分たち自身の財産を取り戻した。
§3.63.5gemina victoria duobus bifariam proeliis parta maligne senatus in unum diem supplicationes consulum nomine decrevit.
二つの異なる場所での二つの戦いによって二重の勝利が獲得されたが、元老院は悪意をもって、執政官たちの名において一日の感謝祭しか議決しなかった。
populus iniussu et altero die frequens iit supplicatum;
民衆は命令なしに、翌日も大挙して感謝の祈りを捧げに行った。
et haec vaga popularisque supplicatio studiis prope celebratior fuit.
そして、この自発的で大衆的な感謝祭は、熱意において、公式なものよりもむしろいっそう盛大に行われた。
§3.63.6consules ex composite eodem biduo ad urbem accessere senatumque in Martium campum evocavere.
執政官たちはあらかじめの取り決め通りに同じ二日間のうちに市へと近づき、元老院をカンプス・マルティウスへと呼び出した。
ubi cum de rebus ab se gestis agerent, questi primores patrum senatum inter milites dedita opera terroris causa haberi.
そこで彼らが自分たちの成し遂げた事績について報告していたところ、父祖たちの有力者たちは、元老院が兵士たちの間で、威嚇を目的として意図的に開かれていると不満を述べた。
§3.63.7itaque inde consules, ne criminationi locus esset, in prata Flaminia, ubi nunc aedes Apollinis est — iam tum Apollinare appellabant —, avocavere senatum.
それゆえ執政官たちは、非難の余地を残さないために、元老院をそこからフラミニウス草地(そこには現在アポロンの神殿があるが、当時すでにアポロンの地と呼ばれていた)へと移した。
§3.63.8ubi cum ingenti consensu patrum negaretur triumphus, L. Icilius tribunus plebis tulit ad populum de triumpho consulum multis dissuasum prodeuntibus,
そこで、父祖たちの圧倒的な一致によって凱旋式が拒絶されると、護民官ルキウス・イキリウスが民衆に対して執政官たちの凱旋式に関する法案を提出した。 多くの者がそれに反対するために登壇した。
§3.63.9maxime C. Claudio vociferante: de patribus, non de hostibus consules triumphare velle, gratiamque pro privato merito in tribunum, non pro virtute honorem peti.
特にガイウス・クラウディウスが次のように叫んだ。 執政官たちは敵に対してではなく、父祖たちに対して凱旋式を挙げようとしているのだ、また、勇気に対する名誉ではなく、護民官に対する個人的な功績への見返りが求められているのだ、と。
numquam ante de triumpho per populum actum, semper aestimationem arbitriumque eius honoris penes senatum fuisse.
これまで一度も民衆を通じて凱旋式が議論されたことはなく、その栄誉の評価と決定権は常に元老院の手の中にあったのだ、と。
§3.63.10ne reges quidem maiestatem summi ordinis inminuisse.
王たちでさえ、最高階級の尊厳を損なうことはなかった。
ne ita omnia tribuni potestatis suae inplerent, ut nullum publicum consilium sinerent esse.
護民官たちがすべてを自らの権力で満たし、公的な評議会が存在することを許さないようなことになってはならない。
ita demum liberam civitatem fore, ita aequatas leges, si sua quisque iura ordo, suam maiestatem teneat.
それぞれの階級が自らの権利と自らの尊厳を保持してこそ、ようやく自由な国家となり、法が平等なものとなるのだ。
§3.63.11in eandem sententiam multa et a ceteris senioribus patrum cum essent dicta, omnes tribus eam rogationem acceperunt.
同じ趣旨の多くのことが他の元老院の長老たちによっても語られたが、すべての部族がその提案を可決した。
tum primum sine auctoritate senatus populi iussu triumphatum est.
こうして初めて、元老院の承認なしに、民衆の命令によって凱旋式が挙行された。