§3.62.1ad id, quod sua sponte satis conlectum animorum erat, indignitate etiam Romani accendebantur: iam alterum exercitum victorem in urbem rediturum, sibi ultro per contumelias hostem insultare; quando autem se, si tum non sint, pares hostibus fore?
彼ら自身の自発的な意志によって十分に高まっていた気概に加えて、ローマ人たちは侮辱によっても燃え立たされていた。 すなわち、もう一方の軍隊は今や勝者として市に帰還しようとしているのに、自分たちに対しては敵が向こうから侮辱をもって嘲り挑発しているのだということ、また、もし今敵と同等でなければ、いったいいつ自分たちが敵と同等になるというのか、ということによってである。
§3.62.2ubi haec fremere militem in castris consul sensit, contione advocata “quem ad modum” inquit “in Algido res gesta sit, arbitror vos, milites, audisse.
執政官は、兵士たちが陣営内でこのように不満を漏らしているのを察知すると、集会を召集して言った。 「兵士たちよ、アルギドゥス山でどのように事が成し遂げられたか、君たちは耳にしていることと思う。
qualem liberi populi exercitum decuit esse, talis fuit.
自由な人民の軍隊があるべき姿そのものの軍隊であったのだ。
§3.62.3consilio collegae, virtute militum victoria parta est.
同僚の知略と、兵士たちの勇気によって勝利は獲得された。
quod ad me attinet, id consilii animique habiturus sum, quod vos mihi feceritis.
私に関する限り、君たちが私に抱かせるような計画と気概を抱くつもりである。
et trahi bellum salubriter et mature perfici potest.
戦争は、有益に引き延ばすことも、速やかに完遂することも、どちらも可能である。
§3.62.4si trahendum est, ego, ut in dies spes virtusque vestra crescat, eadem, qua institui, disciplina efficiam;
もし長引かせるべきであるなら、私は君たちの希望と勇気が日ごとに増すように、私が始めたのと同じ規律によってそれを実現しよう。
si iam satis animi est decernique placet, agitedum clamorem, qualem in acie sublaturi estis, tollite hic indicem voluntatis virtutisque vestrae!”
もしすでに十分な闘志があり、決戦を行うことが望まれるなら、さあ、戦闘の隊列においてあげるような時の声を、ここで君たちの意志と勇気の証として上げよ!
§3.62.5postquam ingenti alacritate clamor est sublatus, quod bene vertat, gesturum se illis morem posteroque die in aciem deducturum adfirmat.
」非常に盛んな熱意をもって時の声が上がると、彼はこれが良い結果をもたらすことを祈りつつ、彼らの望みに従い、翌日には戦闘へと率い出すと言明した。
reliquum diei apparandis armis consumptum est.
一日の残りは武器を整えることに費やされた。
§3.62.6postero die simul instrui Romanam aciem Sabini videre et ipsi, iam pridem avidi certaminis procedunt.
翌日、ローマの戦列が整えられるのをサビニ人たちが見るや否や、彼ら自身も、かねてより戦闘を熱望しており、前進した。
proelium fuit, quale inter fidentes sibimet ambo exercitus, veteris perpetuaeque alterum gloriae, alterum nova nuper victoria elatum.
戦闘は、互いに自分自身を信頼している両軍の間で行われるようなものであった。 一方は古くからの絶えざる栄光によって、他方は最近の新たな勝利によって意気揚々としていた。
§3.62.7consilio etiam Sabini vires adiuvere;
サビニ人たちもまた、計略によってその兵力を助けた。
nam cum aequassent aciem, duo extra ordinem milia, quae in sinistrum cornu Romanorum in ipso certamine inpressionem facerent, tenuere.
というのも、彼らは戦列を等しく並べたとき、戦闘そのものの最中にローマ軍の左翼に対して突撃を加えるための、戦列外の二千の兵を温存しておいたからである。
§3.62.8quae ubi inlatis ex transverso signis degravabant prope circumventum cornu, equites duarum legionum sescenti fere ex equis desiliunt cedentibusque iam suis provolant in primum simulque et hosti se opponunt et aequato primum periculo, pudore deinde animos peditum accendunt.
それらの兵力が横方向から軍旗を進めて、ほぼ包囲されかけていた左翼を圧迫しかけたとき、二つの軍団の騎兵およそ六百人が馬から飛び降り、すでに退却しつつあった味方の先頭へと飛び出し、同時に敵に立ちふさがるとともに、まずは危険を等しくすることによって、次には恥の念によって、歩兵たちの闘志を燃え立たせた。
§3.62.9verecundiae erat equitem suo alienoque Marte pugnare, peditem ne ad pedes quidem degresso equiti parem esse.
騎兵が自分自身の、そして他人の戦い方で戦っているのに、歩兵は馬から降りた騎兵にさえ及ばないというのは、恥べきことであった。