Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §3.62.1-3.62.9

호라티우스의 출격과 사비니군과의 격전

1770개 구절 중 188번째 · 라틴어

요약

다른 군대의 승리에 자극받고 적들의 도발에 분개한 로마 병사들은 결전을 요구하고, 집정관은 다음 날 군대를 이끌고 나간다. 사비니군이 예비대를 이용해 로마군의 좌익을 포위하려 하지만, 로마 기병들이 말에서 내려 보병들과 함께 싸우며 전세를 회복한다.

§3.62.1ad id, quod sua sponte satis conlectum animorum erat, indignitate etiam Romani accendebantur: iam alterum exercitum victorem in urbem rediturum, sibi ultro per contumelias hostem insultare; quando autem se, si tum non sint, pares hostibus fore?
스스로 충분히 고취되어 있던 용기에 더하여, 로마인들은 굴욕감으로 인해 더욱 격앙되었다. 즉, 다른 쪽 군대는 이미 승리자로서 도성으로 귀환하려 하는데, 자신들에게는 적이 제멋대로 모욕을 주며 비웃고 있다는 것, 그리고 만일 지금 적과 맞설 수 없다면 도대체 언제 그들이 적과 대등해지겠느냐는 생각 때문이었다.
§3.62.2ubi haec fremere militem in castris consul sensit, contione advocata “quem ad modum” inquit “in Algido res gesta sit, arbitror vos, milites, audisse.
집정관은 병사들이 진영 내에서 이와 같이 웅성거리는 것을 눈치채고, 집회를 소집하여 말했다. "병사들이여, 알기도스 산에서 일이 어떻게 치러졌는지 그대들도 들었으리라 생각하오.
qualem liberi populi exercitum decuit esse, talis fuit.
자유로운 인민의 군대다워야 마땅했던 모습 그대로의 군대였소.
§3.62.3consilio collegae, virtute militum victoria parta est.
동료 집정관의 지략과 병사들의 용기로 승리가 쟁취되었소.
quod ad me attinet, id consilii animique habiturus sum, quod vos mihi feceritis.
나로 말할 것 같으면, 그대들이 나에게 불어넣어 줄 만큼의 계획과 용기를 가질 작정이오.
et trahi bellum salubriter et mature perfici potest.
전쟁은 유익하게 끌 수도 있고, 신속하게 끝낼 수도 있소.
§3.62.4si trahendum est, ego, ut in dies spes virtusque vestra crescat, eadem, qua institui, disciplina efficiam;
만일 지연시켜야 한다면, 나는 그대들의 희망과 용기가 날로 자라나도록 내가 시작했던 것과 똑같은 군율로써 그리하도록 하겠소.
si iam satis animi est decernique placet, agitedum clamorem, qualem in acie sublaturi estis, tollite hic indicem voluntatis virtutisque vestrae!” §3.62.5postquam ingenti alacritate clamor est sublatus, quod bene vertat, gesturum se illis morem posteroque die in aciem deducturum adfirmat.
만일 이미 충분한 기개가 있고 결전을 치르고자 한다면, 자, 그대들이 전선에서 지를 법한 함성을, 그대들의 의지와 용기의 증표로서 여기서 지르시오!" 엄청난 열성 속에 함성이 터져 나오자, 그는 이것이 좋은 결과로 이어지기를 빌며 그들의 뜻에 따라 다음 날 전선으로 인도하겠다고 단언했다.
reliquum diei apparandis armis consumptum est.
하루의 남은 시간은 무기를 손질하는 데 소비되었다.
§3.62.6postero die simul instrui Romanam aciem Sabini videre et ipsi, iam pridem avidi certaminis procedunt.
다음 날, 로마의 전열이 갖추어지는 것을 사비니인들이 보자마자, 이미 오래전부터 전투를 갈망하던 그들 자신도 전진했다.
proelium fuit, quale inter fidentes sibimet ambo exercitus, veteris perpetuaeque alterum gloriae, alterum nova nuper victoria elatum.
전투는 서로 자신을 신뢰하는 두 군대 사이에서 벌어질 법한 형국이었는데, 한쪽은 오래되고 지속적인 영광으로, 다른 쪽은 최근의 새로운 승리로 사기가 충천해 있었다.
§3.62.7consilio etiam Sabini vires adiuvere;
사비니인들 역시 지략으로 군사력을 보완했다.
nam cum aequassent aciem, duo extra ordinem milia, quae in sinistrum cornu Romanorum in ipso certamine inpressionem facerent, tenuere.
그들은 전열을 대등하게 맞춘 뒤, 전투 도중에 로마군의 좌익을 급습하기 위해 정규 대열 외에 이천 명의 병력을 대기시켜 두었던 것이다.
§3.62.8quae ubi inlatis ex transverso signis degravabant prope circumventum cornu, equites duarum legionum sescenti fere ex equis desiliunt cedentibusque iam suis provolant in primum simulque et hosti se opponunt et aequato primum periculo, pudore deinde animos peditum accendunt.
이 병력이 측면에서 군기를 앞세워 돌입하며 거의 포위될 뻔한 좌익을 압박하자, 두 군단의 기병 약 육백 명이 말에서 뛰어내려 이미 퇴각하고 있던 아군의 최전선으로 달려 나갔고, 적과 맞서는 동시에 처음에는 위험을 같이 나눔으로써, 다음에는 수치심을 자극함으로써 보병들의 투지를 불태웠다.
§3.62.9verecundiae erat equitem suo alienoque Marte pugnare, peditem ne ad pedes quidem degresso equiti parem esse.
기병이 자신들의 전투 방식과 남의 전투 방식으로 모두 싸우고 있는데, 보병은 말에서 내린 기병만도 못하다는 것은 부끄러운 일이었다.

어휘·문법 주석

  1. §3.62.1si tum non sint — 간접화법 속의 조건절. 주절의 동사 `accendebantur`가 과거(미완료 과거) 시제이므로 시제 일치의 규칙에 따르면 미완료 과거 접속사인 `essent`가 와야 하지만, 원래 생각의 생동감과 현장감을 살리기 위해 현재 접속사 `sint`가 사용되었다(시제 재현, repraesentatio temporum). 이는 수사적 의문문인 `quando... fore`에 딸린 조건절이다.
  2. §3.62.6veteris perpetuaeque alterum gloriae — 성질의 속격(genitive of quality). 대조를 이루는 평행 구절인 `alterum nova nuper victoria elatum`(여기서 `elatum`은 탈격 `victoria`의 수식을 받음)과 대칭을 이룬다. 앞의 `alterum`은 성질의 속격인 `veteris perpetuaeque gloriae`("오래되고 지속적인 영광을 지닌 군대")의 직접 수식을 받고 있으며, 의미상 `elatum`과 같은 분사가 생략된 것으로 볼 수도 있으나 문법적으로는 성질의 속격으로 파악하는 것이 가장 자연스럽다.
  3. §3.62.9verecundiae erat — 서술적 여격(predicative dative, 이중 여격 구문의 일종이나 여기서는 인칭 여격이 생략됨). 비인칭적으로 사용되어 "~은 부끄러운 일이었다"를 뜻한다. `erat` 실질적인 주어는 뒤따르는 대격과 부정사구(A.c.I.)인 `equitem... pugnare`와 `peditem... esse`이다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §3.62.1-3.62.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.62.1-3.62.9

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.