Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.61.1-3.61.14

ヴァレリウスの勝利とサビニ戦線への影響

187 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官ヴァレリウスは兵士たちを鼓舞してアイクィ・ウォルスキ連合軍を打ち破り、その陣営を奪取する。この勝利の報は、もう一人の執政官ホラティウスが率いるサビニ戦線のローマ軍を強く刺激し、敵のサビニ軍もまたローマ軍に決戦を挑んでくる。

§3.61.1consul ex altera parte Romanos meminisse iubebat illo die primum liberos pro libera urbe Romana pugnare: sibimet ipsis victuros, non ut decemvirorum victores praemium essent.
他方、執政官はローマ人たちに、その日彼らが自由なローマ市のために初めて自由な身として戦うのだということを思い出すよう命じていた。 彼らは自分たちのために勝利するのであって、十人委員たちの勝利の戦利品になるためではないのだと。
§3.61.2non Appio duce rem geri, sed consule Valerio ab liberatoribus populi Romani orto, liberatore ipso.
アッピウスの指揮下で事が運ばれているのではなく、ローマ人民の解放者たちの末裔であり、彼自身も解放者である執政官ヴァレリウスのもとで進められているのだ。
ostenderent prioribus proeliis per duces, non per milites stetisse, ne vincerent;
かつての戦いにおいて、彼らが勝利しなかったのは兵士たちのせいではなく指揮官たちのせい(の怠慢や裏切りなど)であったのだということを、彼らは示すべきである。
§3.61.3turpe esse contra cives plus animi habuisse quam contra hostes et domi quam foris servitutem magis timuisse.
同胞に対して敵に対するよりも多くの闘志を抱き、国外よりも国内において隷属をより恐れたというのは、恥ずべきことであると。
§3.61.4unam Verginiam fuisse, cuius pudicitiae in pace periculum esset, unum Appium civem periculosae libidinis;
平時に貞操が危機にさらされたのはウェルギニアただ一人であり、危険な情欲を抱いた市民もアッピウスただ一人であった。
at, si fortuna belli inclinet, omnium liberis ab tot milibus hostium periculum fore;
しかし、もし戦争の運命が傾けば、これほど多くの万の敵によって、すべての者の子供たちに危険が及ぶであろう。
§3.61.5nolle ominari, quae nec Iuppiter nec Mars pater passuri sint iis auspiciis conditae urbi accidere.
このような不吉なことについては、ユピテルも父なるマルスも、これらの鳥占いで創建された都市に起こるのを許さないであろうから、予言したくはない。
Aventini Sacrique montis admonebat, ut, ubi libertas parta esset paucis ante mensibus, eo imperium inlibatum referrent
彼はアウェンティヌスの丘と聖山を彼らに思い起こさせ、数ヶ月前にそこで自由が獲得されたのだから、そこへ、損なわれていない支配権を持ち帰るようにと告げた。
§3.61.6ostenderentque eandem indolem militibus Romanis post exactos decemviros esse, quae ante creatos fuerit, nec aequatis legibus inminutam virtutem populi Romani esse.
そして、ローマの兵士たちには、十人委員が追放された後にも、彼らが任命される前と同じ性質が備わっていること、また法律が平等にされたことによってローマ人民の勇気がいささかも減じられてはいないことを示すようにと。
§3.61.7haec ubi inter signa peditum dicta dedit, advolat deinde ad equites: “agite, iuvenes,” inquit, “praestate virtute peditem, ut honore atque ordine praestatis.
歩兵の軍旗の間でこれらの言葉をかけた後、彼は次に騎兵のもとへと駆けつけた。 「さあ、若者たちよ」と彼は言った。 「君たちが名誉と階級において勝っているように、勇気においても歩兵に勝って見せよ。
§3.61.8primo concursu pedes movit hostem, pulsum vos inmissis equis exigite e campo.
最初の衝突で、歩兵が敵を動揺させた。 君たちは馬を突入させて、撃破された敵を戦場から追い払うのだ。
non sustinebunt impetum et nunc cunctantur magis quam resistunt.
彼らは突撃に耐えられないだろうし、今や抵抗しているというよりはむしろ躊躇しているのだ。
§3.61.9concitant equos permittuntque in hostem pedestri iam turbatum pugna et perruptis ordinibus elati ad novissimam aciem, pars libero spatio circumvecti iam fugam undique capessentes plerosque a castris avertunt praeterequitantesque absterrent.
」彼らは馬に拍車を当てて、歩兵の戦闘によってすでに混乱していた敵へと突入した。 そして隊列を突破すると、最後尾の戦列にまで突進し、一部は開けた空間を迂回して、すでに至る所で敗走し始めていた敵の大部分を陣営から遠ざけ、その前方を駆け抜けながら彼らを恐怖に陥れた。
§3.61.10peditum acies et consul ipse visque omnis belli fertur in castra captisque cum ingenti caede maiore praeda potitur.
歩兵の戦列と執政官自身、そして戦争の全兵力が敵の陣営へと殺到し、陣営を奪取すると、多大な虐殺を伴いつつ、それ以上の獲物を手に入れた。
huius pugnae fama, §3.61.11perlata non in urbem modo, sed in Sabinos ad alterum exercitum, in urbe laetitia celebrata est, in castris animos militum ad aemulandum decus accendit.
この戦いの噂は、市内だけでなく、サビニ人の土地にいたもう一方の軍隊にも伝えられると、市内では歓喜をもって祝われ、陣営では、栄光を競い合おうとする兵士たちの心を燃え立たせた。
§3.61.12iam Horatius eos excursionibus proeliisque levibus experiundo adsuefecerat sibi potius fidere quam meminisse ignominiae decemvirorum ductu acceptae;
すでにホラティウスは、小競り合いや軽い戦闘によって彼らを試すことで、十人委員たちの指揮下で被った不名誉を思い出すことよりも、むしろ自分自身を信頼することに慣れさせていた。
§3.61.13parvaque certamina in summam totius profecerant spei.
そして、それらの小さな戦いは、全体の希望の総体に貢献していた。
nec cessabant Sabini, feroces ab re priore anno bene gesta, lacessere atque instare rogitantes, quid latrocinii modo procursantes pauci recurrentesque tererent tempus et in multa proelia parvaque carperent summam unius belli?
またサビニ人たちも、前年に戦果を上げて気勢を上げており、挑発と追撃を止めず、「なぜ盗賊のように、少数の者が進み出ては逃げ帰り、時間を無駄にし、一つの戦争の総体を多くの小さな戦いへと切り刻んでいるのか」と問いかけた。
§3.61.14quin illi congrederentur acie inclinandamque semel fortunae rem darent?
「なぜ彼らは戦闘隊形を組んで立ち向かい、一度限りの運命に決着を委ねないのか」と。

語釈・文法注

  1. §3.61.1meminisse — 完了形のみを持つ欠損動詞 `memini`(覚えている、思い出す)の完了不定詞。`iubebat`(命じていた)の補語として「思い出すように」という意味で使われている。
  2. §3.61.2stetisse ... ne vincerent — 非人称構文 `stat per aliquem quominus / ne`(〜のせいで〜できない、〜が妨げる)の過去完了(間接話法における完了不定詞)。ここでは「兵士たち(`per milites`)のせいではなく、指揮官たち(`per duces`)のせいで、勝利できなかった(`ne vincerent`)」ことを意味する。
  3. §3.61.5eo imperium inlibatum referrent — `eo` は副詞で「そこへ(ローマ、または自由が獲得された場所へ)」の意。`referrent` は `ut` に導かれる接続法不完了過去で、主節の過去の動詞 `admonebat`(思い起こさせた)に呼応する。`imperium` は「支配権・軍権」を指し、`inlibatum`(損なわれていない)がそれを修飾する。
  4. §3.61.13rogitantes, quid ... tererent ... carperent — `rogitantes`(繰り返し尋ねる)は分詞で、間接疑問節を導く。疑問詞 `quid`(なぜ)に続く動詞 `tererent`(浪費しているのか)および `carperent`(切り刻んでいるのか)は、間接話法のため接続法不完了過去となっている。
  5. §3.61.14quin illi congrederentur — `quin`(なぜ〜しないのか)は直説法とともに用いられて直接疑問を表すことが多いが、ここでは間接話法(サビニ人たちの発言の継続)の一部であるため、接続法不完了過去 `congrederentur` が用いられている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.61.1-3.61.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.61.1-3.61.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。