Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.60.1-3.60.11

アルギドゥス山におけるヴァレリウスの遅滞戦術と反撃

186 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官ヴァレリウスはアルギドゥス山でアイクィ・ウォルスキ連合軍と対峙し、慎重な持久戦を展開する。敵が略奪のために兵力を分散させた隙を突いて攻勢に出て、動揺する敵を奇襲して戦闘を有利に導く。

§3.60.1consules rebus urbanis conpositis fundatoque plebis statu in provincias diversi abiere.
執政官たちは、市内の事態を収拾し、平民の地位を確固たるものにすると、それぞれ異なる任地(属州)へと出発した。
Valerius adversus coniunctos iam in Algido exercitus Aequorum Volscorumque sustinuit consilio bellum;
ヴァレリウスは、アルギドゥス山ですでに合流していたアイクィ族とウォルスキ族の軍勢に対し、慎重な作戦によって戦争を引き延ばした。
§3.60.2quod si extemplo rem fortunae commisisset, haud scio an, qui tum animi ab decemvirorum infelicibus auspiciis Romanis hostibusque erant, magno detrimento certamen staturum fuerit.
というのも、もし彼が直ちに勝敗を運に委ねていたならば、十人委員たちの不吉な鳥占い以来、当時ローマ人と敵の双方に宿っていた士気(精神状態)からして、戦いは多大な損害を伴って決着したのではないかと私は思うからである。
castris mille passuum ab hoste positis copias continebat.
彼は陣営を敵から1マイル離れた場所に置き、兵を陣内に留めておいた。
§3.60.3hostes medium inter bina castra spatium acie instructa conplebant, provocantibusque ad proelium responsum Romanus nemo reddebat.
敵は二つの陣営の中間の空間を、整列した戦闘隊形で埋め尽くし、戦闘を挑発したが、ローマ人は誰もこれに応答を返さなかった。
§3.60.4tandem fatigati stando ac nequiquam expectando certamen Aequi Volscique, postquam concessum propemodum de victoria credebant, pars in Hernicos, pars in Latinos praedatum abeunt;
ついに、立ち尽くすことと、むなしく戦闘を待ち受けることに疲れたアイクィ族とウォルスキ族は、勝利がほぼ譲り渡されたと信じるに至り、一部はヘルニキ族の土地へ、一部はラティウム人の土地へ略奪に出発した。
relinquitur magis castris praesidium quam satis virium ad certamen.
陣営には、戦闘のために十分な兵力というよりは、むしろ単なる守備隊としての兵力が残されるのみであった。
§3.60.5quod ubi consul sensit, reddit inlatum antea terrorem instructaque acie ultro hostem lacessit.
執政官はこれを察知すると、以前受けていた恐怖を敵に返し、戦列を整えて自ら進んで敵を挑発した。
ubi illi conscientia, §3.60.6quid abesset virium, detractavere pugnam, crevit extemplo Romanis animus, et pro victis habebant paventes intra vallum.
彼らが、自らにどれほどの兵力が欠けているかという自覚から戦闘を回避したとき、直ちにローマ人の士気は高まり、陣壁の内側で怯えている敵をすでに敗者とみなすようになった。
§3.60.7cum per totum diem stetissent intenti ad certamen, nocti cessere.
終日、戦闘に身構えて立ち尽くしたのち、彼らは夜のために引き下がった。
et Romani quidem pleni spei corpora curabant;
ローマ人たちは、希望に満ちて食事や休息をとった。
haudquaquam pari hostes animo nuntios passim trepidi ad revocandos praedatores dimittunt.
決して同じ精神状態ではない敵は、狼狽しつつ、略奪に出た者たちを呼び戻すためにあちこちへ使者を派遣した。
recurritur ex proximis locis; ulteriores non inventi.
近い場所からは人々が駆け戻ってきたが、遠くの者たちは見つからなかった。
§3.60.8ubi inluxit, egreditur castris Romanus vallum invasurus, ni copia pugnae fieret.
夜が明けると、ローマ軍は陣営から出陣した。 敵が戦う機会を与えないのであれば、陣壁を攻撃するつもりであった。
et postquam multa iam dies erat neque movebatur quicquam ab hoste, iubet signa inferri consul;
そして、すでに日が高くなり、敵の側から何一つ動きがなかった後、執政官は進軍を命じた。
motaque acie indignatio Aequos et Volscos incessit, si victores exercitus vallum potius quam virtus et arma tegerent.
戦列が動き出すと、アイクィ族とウォルスキ族には憤慨が襲った。 これまで勝利してきた軍勢を、勇気や武器ではなく、むしろ陣壁が守ることになるのかという憤りであった。
igitur et ipsi efflagitatum ab ducibus signum pugnae accepere.
したがって、彼ら自身も指揮官たちに強く求めていた戦闘開始の合図を受け取った。
§3.60.9iamque pars egressa portis erat, deincepsque alii servabant ordinem in suum quisque locum descendentes, cum consul Romanus, priusquam totis viribus fulta constaret hostium acies, intulit signa;
そして、すでに一部は門から出ており、次々と他の者たちも、それぞれ自分の持ち場へと下りていきながら隊列を維持していたそのとき、ローマの執政官は、敵の戦列が全兵力に支えられて整う前に、攻撃を仕掛けた。
§3.60.10adortusque nec omnes dum eductos nec, qui erant, satis explicatis ordinibus, prope fluctuantem turbam trepidantium huc atque illuc circumspectantiumque se ac suos addito turbatis mentibus clamore atque impetu invadit.
まだ全員が引き出されてもおらず、引き出された者たちも隊列を十分に展開していなかった敵を急襲し、あちこちへと狼狽し、自分自身や味方の周りを見回している、ほぼ動揺した群衆にすぎない彼らに対し、その混乱した精神にさらに時の声と突撃を加えつつ、襲いかかったのである。
§3.60.11rettulere primo pedem hostes;
敵は最初、後退した。
deinde, cum animos collegissent et undique duces, victisne cessuri essent, increparent, restituitur pugna.
しかしその後、彼らが勇気を取り戻し、至る所で指揮官たちが「すでに敗北した者たちに屈するつもりなのか」と叱りつけたとき、戦いは立て直された。

語釈・文法注

  1. §3.60.2haud scio an ... staturum fuerit — haud scio an は「おそらく〜であろう」という肯定的な推測を表す。間接疑問節内において、非現実の条件文の帰結(本来は staturum fuisset)が能動未来分詞と fuerit(接続法完了)の組み合わせに変化している。
  2. §3.60.4concessum de victoria — 自動詞の受動態による非人称構文であり、直訳すると「勝利についての譲歩がなされた」、すなわち「勝利が相手(ローマ人)から譲り渡された」ことを意味する。
  3. §3.60.5conscientia, quid abesset virium — conscientia は原因を表す奪格。quid abesset virium は conscientia の内容を示す間接疑問節で、virium は部分属格。
  4. §3.60.8vallum invasurus, ni copia pugnae fieret — 未来分詞 invasurus が主節の動作の目的・意図を表し、その目的の成立にかかる条件が ni(もし〜でなければ)節で示されている。
  5. §3.60.10adortusque ... invadit — 完了分詞 adortus(能動の意味)は nec omnes dum eductos... を目的語とし、主動詞 invadit は prope fluctuantem turbam... を直接目的語とする。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.60.1-3.60.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.60.1-3.60.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。