Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §3.60.1-3.60.11

알기두스산에서 발레리우스의 지연 작전과 반격

1770개 구절 중 186번째 · 라틴어

요약

집정관 발레리우스는 알기두스산에서 에쿠이족과 볼스키족의 연합군과 대치하며 신중한 지연 작전을 펼친다. 적이 약탈을 위해 병력을 분산시킨 틈을 타 공세로 전환한 그는 동요하는 적들을 기습하여 전투를 이끈다.

§3.60.1consules rebus urbanis conpositis fundatoque plebis statu in provincias diversi abiere.
집정관들은 도성 안의 사태를 수습하고 평민의 지위를 확고히 다진 후, 서로 다른 임지로 떠났다.
Valerius adversus coniunctos iam in Algido exercitus Aequorum Volscorumque sustinuit consilio bellum;
발레리우스는 알기두스산에서 이미 합류한 에쿠이족과 볼스키족의 군대를 맞아 신중한 지략으로 전쟁을 이끌어갔다.
§3.60.2quod si extemplo rem fortunae commisisset, haud scio an, qui tum animi ab decemvirorum infelicibus auspiciis Romanis hostibusque erant, magno detrimento certamen staturum fuerit.
만약 그가 즉시 승패를 운에 맡겼더라면, 십인위원들의 불길한 점괘 이후로 당시 로마인들과 적들 양측에 깃들어 있던 사기로 보아, 이 전투가 거대한 손실을 남기고 끝났을지도 모르는 일이었다.
castris mille passuum ab hoste positis copias continebat.
그는 적에게서 1마일 떨어진 곳에 진영을 치고 군대를 그 안에 묶어두었다.
§3.60.3hostes medium inter bina castra spatium acie instructa conplebant, provocantibusque ad proelium responsum Romanus nemo reddebat.
적들은 두 진영 사이의 중간 공간을 전투 대형을 갖추어 가득 메우고 싸움을 걸어왔으나, 로마인 중에는 누구도 이에 응하는 대답을 하지 않았다.
§3.60.4tandem fatigati stando ac nequiquam expectando certamen Aequi Volscique, postquam concessum propemodum de victoria credebant, pars in Hernicos, pars in Latinos praedatum abeunt;
마침내 서서 무작정 전투를 기다리는 데 지친 에쿠이족과 볼스키족은 승리가 거의 자신들에게 양보되었다고 믿게 되자, 일부는 헤르니키족 영토로, 일부는 라티움인 영토로 약탈을 하러 떠났다.
relinquitur magis castris praesidium quam satis virium ad certamen.
진영에는 전투를 치르기에 충분한 병력이라기보다는 그저 수비대에 가까운 병력만이 남겨졌다.
§3.60.5quod ubi consul sensit, reddit inlatum antea terrorem instructaque acie ultro hostem lacessit.
집정관이 이를 알아채자, 이전에 로마군이 받았던 공포를 적들에게 돌려주며 전투 대형을 갖추고 먼저 적을 도발했다.
ubi illi conscientia, §3.60.6quid abesset virium, detractavere pugnam, crevit extemplo Romanis animus, et pro victis habebant paventes intra vallum.
그들이 자신들에게 어떤 병력이 부족한지에 대한 자각 때문에 전투를 회피하자, 로마인들의 사기는 즉시 고양되었으며, 진벽 안에서 벌벌 떨고 있는 적들을 이미 패배한 자들로 여겼다.
§3.60.7cum per totum diem stetissent intenti ad certamen, nocti cessere.
하루 종일 전투 태세를 갖추고 서 있던 그들은 밤이 되자 물러났다.
et Romani quidem pleni spei corpora curabant; haudquaquam pari hostes animo nuntios passim trepidi ad revocandos praedatores dimittunt.
로마인들은 희망에 가득 차 몸을 추슬렀으나, 결코 그와 같지 않은 마음 상태였던 적들은 초조해하며 약탈자들을 불러들이기 위해 사방으로 전령을 보냈다.
recurritur ex proximis locis; ulteriores non inventi.
가까운 곳에서는 사람들이 달려왔으나, 멀리 간 자들은 찾지 못했다.
§3.60.8ubi inluxit, egreditur castris Romanus vallum invasurus, ni copia pugnae fieret.
날이 밝자, 로마군은 전투의 기회가 주어지지 않는다면 진벽을 공격할 기세로 진영을 나섰다.
et postquam multa iam dies erat neque movebatur quicquam ab hoste, iubet signa inferri consul;
이미 해가 높이 떴는데도 적 측에서 아무런 움직임이 없자 집정관은 진군을 명령했다.
motaque acie indignatio Aequos et Volscos incessit, si victores exercitus vallum potius quam virtus et arma tegerent.
전투 대형이 움직이자 에쿠이족과 볼스키족은, 승리해 온 군대를 용기나 무기가 아니라 진벽이 가려주어야 하느냐는 분개에 휩싸였다.
igitur et ipsi efflagitatum ab ducibus signum pugnae accepere.
그리하여 그들 역시 지휘관들에게 강력히 요구했던 전투 개시 신호를 받아들었다.
§3.60.9iamque pars egressa portis erat, deincepsque alii servabant ordinem in suum quisque locum descendentes, cum consul Romanus, priusquam totis viribus fulta constaret hostium acies, intulit signa;
이미 일부는 문 밖으로 나섰고, 다른 이들도 차례로 대형을 유지하며 제각기 자신의 위치로 내려가고 있을 때, 로마 집정관은 적의 전열이 모든 병력의 지원을 받아 온전히 갖추어지기 전에 진군을 개시했다.
§3.60.10adortusque nec omnes dum eductos nec, qui erant, satis explicatis ordinibus, prope fluctuantem turbam trepidantium huc atque illuc circumspectantiumque se ac suos addito turbatis mentibus clamore atque impetu invadit.
아직 전원이 밖으로 나오지도 않았고 나온 자들도 대형을 충분히 전개하지 못한 상태의 적을 습격하여, 이리저리 허둥대고 자신과 동료들을 둘러보며 거의 흔들리는 군중에 불과했던 그들을 향해, 혼란스러운 마음에 함성과 돌격을 더하며 엄습했다.
§3.60.11rettulere primo pedem hostes; deinde, cum animos collegissent et undique duces, victisne cessuri essent, increparent, restituitur pugna.
처음에 적들은 뒤로 물러섰으나, 이내 용기를 가다듬고 사방에서 지휘관들이 패배자들에게 굴복할 셈이냐고 질책하자 전투가 재개되었다.

어휘·문법 주석

  1. §3.60.2haud scio an ... staturum fuerit — haud scio an은 "아마 ~일 것이다"라는 긍정적인 추측을 나타낸다. 간접의문문 내에서 반사실적 조건문의 귀결절(본래 staturum fuisset)이 능동미래분사 및 fuerit(접속법 완료)의 결합 형태로 전환된 것이다.
  2. §3.60.4concessum de victoria — 자동사의 수동태를 사용한 비인칭 구문으로, 직역하면 "승리에 관해 양보가 이루어졌다", 즉 승리가 (로마인들에 의해) 양보되었다는 것을 의미한다.
  3. §3.60.5conscientia, quid abesset virium — conscientia는 원인을 나타내는 탈격이다. quid abesset virium은 conscientia의 내용을 설명하는 간접의문절이며, virium은 부분속격이다.
  4. §3.60.8vallum invasurus, ni copia pugnae fieret — 미래분사 invasurus가 주절 동작의 목적이나 의도를 나타내며, 그 목적의 성립 여부에 걸리는 조건이 ni(~하지 않는다면) 절로 제시되어 있다.
  5. §3.60.10adortusque ... invadit — 능동의 의미를 지닌 완료분사 adortus는 nec omnes dum eductos...를 목적어로 취하며, 주동사 invadit는 직접목적어 prope fluctuantem turbam...을 지배한다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §3.60.1-3.60.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.60.1-3.60.11

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.