Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.5.1-3.5.15

アイクィ族の猛攻とローマ軍の反撃による大勝

131 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

アイクィ族は数に任せてローマ軍を包囲・略奪するが、クィンクティウスやポストゥミウスらの反撃により大敗を喫し、ローマには平和が戻る。

§3.5.1multi per eos dies motus multique impetus hinc atque illinc facti, quia superante multitudine hostes carpere multifariam viris Romanas, ut non suffecturas ad omnia, adgressi sunt;
この数日間、多くの移動や多くの攻撃があちらこちらで行われた。 なぜなら、敵は数において勝っていたため、すべての箇所に対しては十分でないだろうとして、ローマの兵力をあちこちで分散して削り取ろうと試みたからである。
§3.5.2simul castra oppugnabantur, simul pars exercitus ad populandum agrum Romanum missa urbemque ipsam, si qua fortuna daret, temptandam.
同時に陣営が攻撃され、同時に、ローマの領土を略奪し、もし何らかの機会が与えられれば都市そのものを襲撃するために、軍勢の一部が派遣された。
§3.5.3L. Valerius ad praesidium urbis relictus, consul Postumius ad arcendas populationes finium missus.
ルキウス・ワレリウスは都市の守備のために残され、執政官ポストゥミウスは領土の略奪を防ぐために派遣された。
nihil remissum ab ulla parte curae aut laboris;
いかなる側からも、配慮や労力が緩められることはなかった。
§3.5.4vigiliae in urbe, stationes ante portas praesidiaque in muris disposita et, quod necesse erat in tanto tumultu, iustitium per aliquot dies servatum.
市内には不寝番が、門の前には警戒兵が、城壁の上には守備兵が配置され、そして、これほどの騒乱において必要であったように、数日間にわたり裁判の停止が守られた。
§3.5.5interim in castris Furius consul cum primo quietus obsidionem passus esset, in incautum hostem decumana porta erupit et, cum persequi posset, metu substitit, ne qua ex parte altera in castra vis fieret.
一方、陣営では、執政官フリウスが、最初は静かに包囲に耐えていたものの、油断していた敵に対してデクマヌス門から突撃し、追撃することができたにもかかわらず、他の側から陣営に攻撃が加えられないかという懸念から立ち止まった。
Furium legatum — §3.5.6frater idem consulis erat — longius extulit cursus;
副官のフリウス―― 彼は執政官の兄弟でもあったのだが――突撃のあまりに遠くまで行ってしまった。
nec suos ille redeuntes persequendi studio neque hostium ab tergo incursum vidit.
彼は追撃の熱意のあまり、味方が引き返すのも、背後からの敵の襲撃も見えなかった。
ita exclusus multis saepe frustra conatibus captis, ut viam sibi ad castra faceret, acriter dimicans cecidit, et consul nuntio circumventi fratris conversus ad pugnam,
こうして退路を断たれ、陣営への道を切り開こうと何度も無駄な試みを行った末、激しく戦いながら彼は討ち死にした。
§3.5.7dum se temere magis quam satis caute in mediam dimicationem infert, vulnere accepto aegre ab circumstantibus ereptus et suorum animos turbavit et ferociores hostes fecit;
そして執政官は、兄弟が包囲されたという知らせによって戦闘へと向きを変えたが、十分に注意深くというよりはむしろ無謀に自らを戦闘の渦中へと投じるうちに、負傷し、周囲の者たちによってかろうじて救出されたが、味方の士気を動揺させ、敵をさらに勢いづかせた。
§3.5.8qui caede legati et consulis vulnere accensi nulla deinde vi sustineri potuere, cum conpulsi in castra Romani rursus obsiderentur nec spe nec viribus pares, venissetque in periculum summa rerum, ni T. Quinctius peregrinis copiis, Latino Hernicoque exercitu, subvenisset.
敵は副官の死と執政官の負傷によって勢いづき、もはやいかなる力によっても食い止めることができず、陣営に追い詰められたローマ人たちが、希望においても力においても敵わず再び包囲され、もしティトゥス・クィンクティウスが外国の軍勢、すなわちラティウム人とヘルニキ族の軍隊を率いて救援に来ていなかったならば、国家の運命は危機に瀕したであろう。
§3.5.9is intentos in castra Romana Aequos legatique caput ferociter ostentantes ab tergo adortus, simul ad signum a se procul editum ex castris eruptione facta, magnam vim hostium circumvenit.
彼(クィンクティウス)は、ローマの陣営に気を取られ、副官の首を狂暴に誇示しているアイクィ族を背後から襲撃し、同時に、彼が遠方から出した合図に応じて陣営からの突撃が行われると、敵の多大な軍勢を取り囲んだ。
minor caedis, §3.5.10fuga effusior Aequorum in agro fuit Romano;
殺害された者は比較的少なかったが、アイクィ族のローマ領内での敗走はより広範囲に散らばるものとなった。
in quos palatos praedam agentes Postumius aliquot locis, quibus opportuna inposuerat praesidia, impetum dedit.
散り散りになって略奪品を運んでいた彼らに対して、ポストゥミウスは、あらかじめ有利な場所に配置していた守備隊のいくつかの地点から攻撃を仕掛けた。
hi vagi dissipato agmine fugientes in Quinctium victorem cum saucio consule revertentem incidere.
これら彷徨い、隊列を乱して逃走する者たちは、負傷した執政官を伴って帰還途中の、勝者クィンクティウスに遭遇した。
§3.5.11tum consularis exercitus egregia pugna consulis vulnus, legati et cohortium ultus est caedem.
その時、執政官の軍は目覚ましい戦闘によって、執政官の負傷、そして副官と部隊の死に対する復讐を果たした。
magnae clades ultro citroque illis diebus et inlatae et acceptae.
それらの日々、双方に多大な打撃が与えられ、また被られた。
§3.5.12difficile ad fidem est in tam antiqua re, quot pugnaverint ceciderintve, exacto adfirmare numero;
これほど古い出来事において、どれほどの者が戦い、また倒れたかを、正確な数をもって断言することは信頼性に欠ける。
audet tamen Antias Valerius concipere summas:
しかし、アンティアス・ワレリウスは敢えてその総数を算出して見せる。
§3.5.13Romanorum cecidisse in Hernico agro quinque milia octingentos, ex praedatoribus Aequorum, qui populabundi in finibus Romanis vagabantur, ab A. Postumio consule duo milia et quadringentos caesos; ceteram multitudinem praedam agentem, quae inciderit in Quinctium, nequaquam pari defunctam esse caede;
ローマ人のうち5,800人がヘルニキ族の土地で倒れ、ローマ領内を略奪しながら彷徨っていたアイクィ族の略奪者たちのうち、執政官アウルス・ポストゥミウスによって2,400人が殺害されたこと、略奪品を運んでいてクィンクティウスに遭遇した残りの群衆は、決して同等の損害で済んだわけではないことを。
interfecta inde quattuor milia et exequendo subtiliter numerum ducentos ait et triginta.
彼は、数を詳細に数え上げながら、そこから4,230人が殺害されたと述べている。
ut Romam reditum est, iustitium remissum est.
ローマに帰還すると、裁判の停止は解かれた。
§3.5.14caelum visum est ardere plurimo igni, portentaque alia aut obversata oculis aut vanas exterritis ostentavere species.
空が多くの火で燃えているように見え、他の前兆が目に映るか、あるいは恐怖に駆られた人々に幻影を示した。
his avertendis terroribus in triduum feriae indictae, per quas omnia delubra pacem deum exposcentium virorum mulierumque turba inplebantur.
これらの恐怖を払いのけるために3日間の祭日が宣言され、その期間中、神々の和解を求める男女の群衆で、すべての神殿が満たされた。
§3.5.15cohortes inde Latinae Hernicaeque ab senatu gratiis ob inpigram militiam actis remissae domos.
その後、ラティウム人とヘルニキ族の部隊は、元老院からその精力的な軍務に対して感謝が述べられた後、家へと帰された。
Antiates mille milites, quia serum auxilium post proelium venerant, prope cum ignominia dimissi.
アンティウムの1,000人の兵士は、戦闘の後に遅れて支援に到着したため、ほとんど不名誉を伴って追い払われた。

語釈・文法注

  1. §3.5.1ut non suffecturas — 接続詞 `ut` に未来分詞 `suffecturas`(対格・女性・複数、`viris Romanas` に一致、`esse` が省略された不定詞構文の一部)が続く。これは主節の主語(ここでは敵)が下した主観的な判断や予想(「〜だろうと見込んで」)を表現しており、ギリシア語の `ὡς` +分詞に類似する用法である。
  2. §3.5.8venissetque in periculum summa rerum, ni T. Quinctius... subvenisset — 反実仮想条件文。接続法過去完了の条件節 `ni... subvenisset` に対して、帰結節も接続法過去完了 `venisset` が用いられており、過去の事実に反する仮定(「もし救援に来ていなかったなら、危殆に瀕していたであろう」)を表している。
  3. §3.5.13nequaquam pari defunctam esse caede — 動詞 `defungor`(免れる、果たす)は奪格を支配するため、`pari caede` は奪格である。二重否定的に働き、「決して同じほどの(軽い)損害で済んだわけではない」すなわち「それ以上に壊滅的な打撃を受けた」という意味になる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.5.1-3.5.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.5.1-3.5.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。