Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.40.1-3.40.14

ガイウス・クラウディウスの諫言と十人官擁護派の反論

166 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

十人官たちの専横に対し、アッピウスの叔父ガイウス・クラウディウスがこれ以上の決議を行わないことで十人官を「私人」として扱うよう主張する。しかし、十人官の擁護者ルキウス・コルネリウスが、戦争の危機を理由に議論を先送りし、まずは徴兵を優先すべきだと提案する。

§3.40.1haec vociferante Horatio cum decemviri nec irae nec ignoscendi modum reperirent nec, quo evasura res esset, cernerent, C. Claudi, qui patruus Appi decemviri erat,
ホラティウスがこのように大声で叫ぶなか、十人官たちは怒るべきか許すべきかの基準も見出せず、事態がどこへ向かうかも見極められずにいたが、十人官アッピウスの叔父であるガイウス・クラウディウスが、行った演説は、非難というよりは懇願に似たものであった。
§3.40.2oratio fuit precibus quam iurgio similior, orantis per sui fratris parentisque eius manes, ut civilis potius societatis, §3.40.3in qua natus esset, quam foederis nefarie icti cum collegis meminisset.
彼は、自分が生まれ育った市民社会を、同僚たちとの間に不法に結ばれた同盟よりも重んじるようにと、彼の兄弟やアッピウスの父親の亡霊にかけて懇願した。
multo id magis se illius causa orare quam rei publicae;
彼は、国家のためというよりも、はるかにアッピウス自身のためにこのように懇願しているのだと言った。
§3.40.4quippe rem publicam, si a volentibus nequeat, ab invitis ius expetituram;
なぜなら、国家は、望む者たちから権利を得られないのであれば、望まない者たちからであってもそれを要求するだろうからである。
sed ex magno certamine magnas excitari ferme iras; earum eventum se horrere.
しかし、大きな争いからは通常大きな怒りが引き起こされるものであり、彼はそれらの怒りの結果を恐れている、と。
§3.40.5cum aliud, praeterquam de quo rettulissent, decemviri dicere prohiberent, Claudium interpellandi verecundia fuit.
十人官たちが、諮問した事項以外の発言を禁じていたものの、クラウディウスを遮ることへの気後れがあった。
sententiam igitur peregit nullum placere senatus consultum fieri.
したがって、彼は「いかなる元老院決議の成立も支持しない」という意見を述べ終えた。
§3.40.6omnesque ita accipiebant, privatos eos a Claudio iudicatos;
そして誰もが、クラウディウスが彼らを「私人」と判定したのだと受け止めた。
multique ex consularibus verbo adsensi sunt.
そして元老院議員たちの多くが、言葉でこれに同意した。
§3.40.7alia sententia, asperior in speciem, vim minorem aliquanto habuit, quae patricios coire ad prodendum interregem iubebat.
見た目はより厳しいが、実質的な効力はいくらか弱い別の意見は、パトリキが集まってインターレクスを指名することを命じるものであった。
censendo enim quodcumque magistratus esse qui senatum haberent iudicabant, quos privatos fecerat auctor nullius senatus consulti faciendi.
なぜなら、何らかの決議を行うことによって、彼らは元老院を召集している者たちを「政務官」であると判定していたからであり、いかなる決議も行うべきではないとした提案者は、彼らを「私人」として扱っていたからである。
§3.40.8ita labente iam causa decemvirorum L. Cornelius Maluginensis, M. Corneli decemviri frater, cum ex consularibus ad ultimum dicendi locum consulto servatus esset, simulando curam belli fratrem collegasque eius tuebatur,
このように十人官たちの形勢が既に不利になりつつあるなかで、十人官マルクス・コルネリウスの兄弟であるルキウス・コルネリウス・マルギネンシスは、執政官経験者の中で意図的に最後に発言する位置に残されていたが、戦争への懸念を装うことによって、兄弟とその同僚たちを擁護した。
§3.40.9quonam fato incidisset, mirari se dictitans, ut decemviros, qui decemviratum petissent, aut soli aut hi maxime oppugnarent;
彼は、かつて十人官の地位を求めた者たち自身が、あるいは彼らのみが、もしくは彼らが最も激しく十人官たちを攻撃しているとは、一体いかなる運命のいたずらかと、自分は不思議に思うと繰り返し言った。
§3.40.10aut quid ita, cum per tot menses vacua civitate nemo, iustine magistratus summae rerum praeessent, controversiam fecerit, nunc demum, cum hostes prope ad portas sint, civilis discordias serant, nisi quod in turbido minus perspicuum fore putent, quid agatur.
また、これほど多くの月の間、国が平穏であったときには、彼らが正当な政務官として最高権力を握っているかについて誰も論争を起こさなかったのに、なぜ今になって敵が門前に迫っているときに、内紛の種をまくのだろうか。 混乱の中では何が行われているかが判然としなくなると彼らが考えているのでなければ、そんなことをするはずがない、と。
§3.40.11ceterum — nec enim maiore cura occupatis animis verum esse praeiudicium rei tantae fieri — sibi placere de eo, quod Valerius Horatiusque ante idus Maias decemviros abisse magistratu insimulent, bellis, quae inmineant, perfectis, re publica in tranquillum redacta,
しかしながら――より大きな懸念に心が占められている時に、このような重大な事柄について予断を下すのは正しくないからである――ウァレリウスとホラティウスが、5月15日より前に十人官たちが退任したと非難している件については、差し迫った戦争が終わり、国家が平穏を取り戻した後に、元老院の討論によって扱われるのがよいと自分は考える。
§3.40.12senatu disceptante agi et iam nunc ita se parare Ap. Claudium, ut comitiorum, quae decemviris creandis decemvir ipse habuerit, sciat sibi rationem reddendam esse, utrum in unum annum creati sint, an donec leges, quae deessent, perferrentur.
そしてアッピウス・クラウディウスも、自らが十人官として十人官選出のために開催した民会について、自分たちが1年のために選出されたのか、それとも不足していた法律がすべて通過するまで選出されたのか、自らが釈明を行わねばならないことを承知して、今から心の準備をしておくのがよい。
§3.40.13in praesentia omnia praeter bellum omitti placere;
現時点では戦争以外のすべてを差し置くのがよい。
cuius si falso famam volgatam vanaque non nuntios solum, sed Tusculanorum etiam legatos adtulisse putent, speculatores mittendos censere, qui certius explorata referant;
もし戦争の噂が虚偽のものであり、使者だけでなくトゥスクルム人の使節もむなしい知らせをもたらしたのだと彼らが考えているなら、偵察員を派遣してより確実な調査報告を持ち帰らせるべきだと考える。
§3.40.14sin fides et nuntiis et legatis habeatur, dilectum primo quoque tempore haberi et decemviros quo cuique eorum videatur exercitus ducere nec rem aliam praeverti.
しかし、使者と使節の両方に信頼が置かれるなら、直ちに徴兵を行い、十人官たちはそれぞれが適切と思う場所へ軍を率いて行き、他のいかなる事も優先して行ってはならない。

語釈・文法注

  1. §3.40.2orantis — orantis は属格・単数・男性の現在分詞。文頭の C. Claudi(属格)に一致し、彼が訴えかけている様子を表す形容詞的役割を果たしている。
  2. §3.40.7censendo — censendo は動名詞の奪格で、手段(「議決・提案することによって」)を表す。何らかの決議を行うことによって、結果的に十人官たちの権限を肯定してしまう他の提案の矛盾を突いている。
  3. §3.40.9ut — mirari の後に続く ut +接続法(oppugnarent)の構文。「〜するとは(驚きである)」という驚嘆すべき事態の内容を表す名詞節を導く。
  4. §3.40.11praeiudicium — 法的な先例や、本審判の前に下される仮判決(予断)を意味する。ここでは、戦争を前にして憲制上の大問題(十人官の地位)について先んじて結論を出すことの不適切さを指摘している。
  5. §3.40.14praeverti — praevertor(受動態・中動態)の不定詞で、「他の何よりもこれ(戦争)を優先させるべきである(=他のことがこれより優先されてはならない)」という意味で用いられている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.40.1-3.40.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.40.1-3.40.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。