§3.40.1haec vociferante Horatio cum decemviri nec irae nec ignoscendi modum reperirent nec, quo evasura res esset, cernerent, C. Claudi, qui patruus Appi decemviri erat,
호라티우스가 이처럼 소리 높여 외치는 동안, 10인관들은 분노해야 할지 용서해야 할지 갈피를 잡지 못하고 사태가 어디로 흘러갈지 가늠하지 못하고 있었는데, 10인관 아피우스의 숙부인 가이우스 클라우디우스가, 연설을 하였는데 이는 비난이라기보다는 간청에 가까운 것이었다.
§3.40.2oratio fuit precibus quam iurgio similior, orantis per sui fratris parentisque eius manes, ut civilis potius societatis, §3.40.3in qua natus esset, quam foederis nefarie icti cum collegis meminisset.
그는 자신의 형제이자 아피우스의 부친의 망령을 두고 간청하며, 자신이 태어난 시민 사회를, 동료들과 불법적으로 맺은 동맹보다 더 무겁게 기억해 줄 것을 간청했다.
multo id magis se illius causa orare quam rei publicae;
그는 국가를 위해서라기보다 훨씬 더 아피우스 자신을 위해 이같이 간청하는 것이라고 말했다.
§3.40.4quippe rem publicam, si a volentibus nequeat, ab invitis ius expetituram;
왜냐하면 국가는 자발적인 이들로부터 권리를 얻을 수 없다면 비자발적인 이들로부터라도 권리를 찾아낼 것이기 때문이다.
sed ex magno certamine magnas excitari ferme iras; earum eventum se horrere.
그러나 큰 다툼으로부터는 보통 큰 분노가 일어나는 법이며, 자신은 그 결과가 두려울 뿐이라고 했다.
§3.40.5cum aliud, praeterquam de quo rettulissent, decemviri dicere prohiberent, Claudium interpellandi verecundia fuit.
10인관들은 자신들이 자문한 사항 외의 말을 하는 것을 금지했음에도 불구하고, 클라우디우스를 가로막는 것에는 거부감이 있었다.
sententiam igitur peregit nullum placere senatus consultum fieri.
그리하여 그는 어떠한 원로원 결의도 가결되어서는 안 된다는 의견을 끝까지 개진했다.
§3.40.6omnesque ita accipiebant, privatos eos a Claudio iudicatos;
그리고 모두가 이를 클라우디우스가 그들을 '사인'으로 판정한 것이라고 받아들였다.
multique ex consularibus verbo adsensi sunt.
그리고 전직 집행관 출신들의 많은 이들이 말로 동의했다.
§3.40.7alia sententia, asperior in speciem, vim minorem aliquanto habuit, quae patricios coire ad prodendum interregem iubebat.
겉보기에는 더 가혹하지만 실제 효력은 다소 약한 다른 의견은 귀족들이 모여 임시 왕을 지명하도록 명령하는 것이었다.
censendo enim quodcumque magistratus esse qui senatum haberent iudicabant, quos privatos fecerat auctor nullius senatus consulti faciendi.
왜냐하면 어떤 의견을 가결함으로써 그들은 원로원을 소집하고 있는 자들을 '정무관'으로 판단하는 셈이었는데, 어떠한 원로원 결의도 하지 말자고 한 제안자는 그들을 사인으로 만든 격이었기 때문이다.
§3.40.8ita labente iam causa decemvirorum L. Cornelius Maluginensis, M. Corneli decemviri frater, cum ex consularibus ad ultimum dicendi locum consulto servatus esset, simulando curam belli fratrem collegasque eius tuebatur,
이처럼 10인관들의 입지가 이미 흔들리고 있는 가운데, 10인관 마르쿠스 코르네리우스의 형제인 루키우스 코르네리우스 말루기넨시스는 전직 집행관들 중에서 의도적으로 맨 마지막 발언 순서로 밀려나 있었는데, 전쟁에 대한 걱정을 가장하며 자신의 형제와 동료들을 옹호했다.
§3.40.9quonam fato incidisset, mirari se dictitans, ut decemviros, qui decemviratum petissent, aut soli aut hi maxime oppugnarent;
그는 이전에 10인관직을 구했던 이들이 홀로 또는 가장 격렬하게 10인관들을 공격하고 있는 것은 도대체 어떠한 운명의 장난인가 하고, 자신은 의아할 뿐이라고 거듭 말했다.
§3.40.10aut quid ita, cum per tot menses vacua civitate nemo, iustine magistratus summae rerum praeessent, controversiam fecerit, nunc demum, cum hostes prope ad portas sint, civilis discordias serant, nisi quod in turbido minus perspicuum fore putent, quid agatur.
혹은 그토록 여러 달 동안 국가가 평온할 때에는 그들이 정당한 정무관으로서 국정을 맡고 있는지에 대해 아무도 시비를 걸지 않다가, 이제야 원수들이 거의 성문 앞에 와 있는 때에 내분의 씨앗을 뿌리는 이유가 무엇이란 말인가. 혼란한 와중에는 자신들이 하는 일이 덜 눈에 띄리라고 생각하는 것이 아니라면 말이다.
§3.40.11ceterum — nec enim maiore cura occupatis animis verum esse praeiudicium rei tantae fieri — sibi placere de eo, quod Valerius Horatiusque ante idus Maias decemviros abisse magistratu insimulent, bellis, quae inmineant, perfectis, re publica in tranquillum redacta, §3.40.12senatu disceptante agi et iam nunc ita se parare Ap. Claudium, ut comitiorum, quae decemviris creandis decemvir ipse habuerit, sciat sibi rationem reddendam esse, utrum in unum annum creati sint, an donec leges, quae deessent, perferrentur.
그렇지만—더 큰 걱정거리에 마음이 쏠려 있을 때 이처럼 중대한 사안에 대해 미리 판결을 내리는 것은 옳지 않기 때문이다—우알레리우스와 호라티우스가 5월 15일 이전에 10인관들이 임기를 마치고 물러났다고 비난하는 문제에 관해서는, 임박한 전쟁들이 끝나고 국가가 평온을 되찾은 후에 원로원의 토론을 거쳐 다루는 것이 본인의 생각이며, 또한 아피우스 클라우디우스도 자신이 10인관 선출을 위해 개최했던 민회에 관하여, 자신들이 1년 임기로 선출된 것인지 아니면 누락된 법률들이 통과될 때까지 선출된 것인지에 대해 자신이 해명해야 함을 알고 지금부터 준비를 해 두는 것이 좋다고 했다.
§3.40.13in praesentia omnia praeter bellum omitti placere;
현재로서는 전쟁 이외의 모든 일을 미루는 것이 좋다고 보았다.
cuius si falso famam volgatam vanaque non nuntios solum, sed Tusculanorum etiam legatos adtulisse putent, speculatores mittendos censere, qui certius explorata referant;
만약 전쟁에 관한 소문이 거짓되이 퍼진 것이며 메신저뿐만 아니라 투스쿨룸의 사절들 역시 무익한 소식을 가져왔다고 그들이 생각한다면, 정찰대원들을 보내어 보다 확실하게 조사된 보고를 가져오게 할 것을 제안했다.
§3.40.14sin fides et nuntiis et legatis habeatur, dilectum primo quoque tempore haberi et decemviros quo cuique eorum videatur exercitus ducere nec rem aliam praeverti.
그러나 전령과 사절들의 말이 신뢰할 만한 것이라면, 가능한 한 조속히 징집을 실시하고, 10인관들은 각자 적당하다고 생각하는 곳으로 군대를 이끌고 나아가야 하며, 다른 어떤 일보다 이 일을 우선하여 처리해야 한다고 주장했다.