§3.39.1sed magis oboedienter ventum in curiam esse quam obnoxie dictas sententias accepimus.
しかし、議事堂に集まったのは従順さからであったが、意見を述べたのは隷従的な態度からではなかったと、私たちは伝え聞いている。
§3.39.2L. Valerium Potitum proditum memoriae est post relationem Ap. Claudii, priusquam ordine sententiae rogarentur, postulando, ut de re publica liceret dicere, prohibentibus minaciter decemviris proditurum se ad plebem denuntiantem tumultum excivisse.
アッピウス・クラウディウスの諮問の後、順番に意見を求められる前に、ルキウス・ウァレリウス・ポティトゥスが、国家の現状について発言することを認めるよう要求し、十人官たちが威嚇してそれを禁じるなかで、自分は平民のもとへと進み出るだろうと警告して騒動を引き起こしたと伝えられている。
§3.39.3nec minus ferociter M. Horatium Barbatum isse in certamen decem Tarquinios appellantem admonentemque Valeriis et Horatiis ducibus pulsos reges.
また、マルクス・ホラティウス・バルバトゥスも同様に激しく論争に立ち向かい、彼らを十人のタルクィニウスたちと呼び、かつてウァレリウス家とホラティウス家の指導のもとで王たちが追放されたことを思い起こさせた、と伝えられている。
§3.39.4nec nominis homines tum pertaesum esse, quippe quo Iovem appellari fas sit, quo Romulum, conditorem urbis, deincepsque reges, quod sacris etiam ut sollemne retentum sit;
当時、人々が嫌悪したのはその名称(王という名)ではなかった。 なぜなら、その名によってユーピテルが呼ばれることは神法上許されており、都市の創建者ロムルスや、その後の王たちもそう呼ばれ、またそれが神聖な儀式においても慣行として保持されているからである。
§3.39.5superbiam violentiamque tum perosos regis.
彼らが当時嫌悪したのは、王の傲慢さと暴虐さであった。
quae si in rege tum * eodem aut in filio regis ferenda non fuerint, quem laturum in tot privatis?
もしそれらのことが、当時のその王自身や、あるいは王の息子においてすら容認できなかったのだとすれば、これほど多くの私人の場合において、一体誰が耐え忍ぶというのだろうか。
§3.39.6viderent, ne vetando in curia libere homines loqui extra curiam etiam moverent vocem.
議事堂内で人々が自由に発言することを禁じることによって、議事堂の外でまで人々が声を上げるような事態を招かないよう、彼らは警戒すべきである。
neque se videre, qui sibi minus privato ad contionem populum vocare quam illis senatum cogere liceat.
また、自分のような一私人が民会に民衆を招集することが、なぜ彼らが元老院を召集することよりも不当であるのか、自分には理解できない。
§3.39.7ubi vellent, experirentur, quanto fortior dolor in libertate sua vindicanda quam cupiditas in iniusta dominatione esset.
彼らが望むならいつでも試してみるがよい。 自らの自由を擁護する憤りが、不義な支配への欲望よりもいかに強いものであるかを。
§3.39.8de bello Sabino eos referre, tamquam maius ullum populo Romano bellum sit quam cum iis, qui legum ferendarum causa creati nihil iuris in civitate reliquerint, qui comitia, qui annuos magistratus, qui vicissitudinem imperitandi, quod unum exaequandae sit libertatis, sustulerint, qui privati fasces et regium imperium habeant.
彼らはサビニ人との戦争について諮問しているが、ローマの人民にとって、法を制定するために選出されながら国家に何の法も残さず、民会や毎年の政務官、そして自由を平等にする唯一の手段である交代での統治を廃止し、私人の身でありながらファスケス(束桿)と王の権力を手にしている者たちとの戦争以上に、重大な戦争が他にあるかのような口ぶりである。
§3.39.9fuisse regibus exactis patricios magistratus, creatos postea post secessionem plebis plebeios: cuius illi partis essent, rogitare.
王たちが追放された後に貴族(パトリキ)の政務官が存在し、その後、平民の離脱の後に平民(プレブス)の政務官が設けられた。 彼らはどちらの党派に属しているのか、と[ホラティウスは]繰り返し問う。
populares? quid enim eos per populum egisse? optimates? qui anno iam prope senatum non habuerint, nunc ita habeant, at de re publica loqui prohibeant?
民衆派(ポプラレス)か? 彼らが民衆のために(民衆を通じて)行ったことなど何かあるか。 それとも貴族派(オプティマテス)か? 彼らはもう1年近くも元老院を招集しなかったばかりか、今こうして招集しながらも、国家について語ることを禁じているというのに。
§3.39.10ne nimium in metu alieno spei ponerent;
他者の抱く恐怖に過度の希望を置くべきではない。
graviora quae patiantur videri iam hominibus, quam quae metuant.
人々にとって、今まさに被っている害悪のほうが、恐れている将来の危機よりも重いものと感じられているのだ。