§3.38.1idus Maiae venere.
5月15日(アイドゥス)がやって来た。
nullis subrogatis magistratibus privati pro decemviris neque animis ad imperium inhibendum inminutis neque ad speciem honoris insignibus prodeunt.
代わりの政務官が選出されることもなく、すでに私人である彼らは、命令権を行使しようとする意気込みも衰えず、その地位を飾る徽章を身につけて、十人官として進み出た。
id vero regnum haud dubie videri.
それは実質的に、疑いなく王政と見なされた。
deploratur in perpetuum libertas,
自由は永遠に失われたものとして嘆かれた。
§3.38.2nec vindex quisquam existit aut futurus videtur.
擁護者は誰一人現れず、現れる見込みもなさそうだった。
nec ipsi solum desponderant animos, sed contemni coepti erant a finitimis populis imperiumque ibi esse, ubi non esset libertas, indignabantur.
ローマ人自身が落胆していただけでなく、隣接する諸民族からも侮られ始めており、彼らは自由の存在しないところに覇権が宿っていることに憤慨していた。
§3.38.3Sabini magna manu incursionem in agrum Romanum fecere lateque populati, cum hominum atque pecudum inulti praedas egissent, recepto ad Eretum, quod passim vagatum erat, agmine castra locant spem in discordia Romana ponentes:
サビニ人は大軍を率いてローマの領土に侵入して広く略奪を働き、人間や家畜の戦利品を罰せられることもなく奪い去ると、あちこちに散らばっていた軍勢をエレトゥムの近くで再集結させて陣を敷いた。 彼らはローマの不和に希望を託していたのである。
§3.38.4eam inpedimentum dilectui fore.
その不和が徴兵の障害になるだろうと考えたのだ。
non nuntii solum, sed per urbem agrestium fuga trepidationem iniecit.
単なる報告だけでなく、地方からの避難民が市内へ逃げ込んできたことも人々に恐慌をもたらした。
decemviri consultant, quid opus facto sit, destituti inter patrum et plebis odia, addit terrorem insuper alium fortuna.
貴族と平民の双方の憎しみの間で孤立した十人官たちは、何をなすべきか合議していたが、運命はさらに別の恐怖を上乗せした。
§3.38.5aequi alia ex parte castra in Algido locant depopulanturque inde excursionibus Tusculanum agrum.
アイクイ人が別の方向からアルギドゥス山に陣を敷き、そこから打って出てはトゥスクルムの領土を荒らし回った。
legati ea ab Tusculo praesidium orantes nuntiant.
トゥスクルムからの使節たちがこれを伝え、救援を求めた。
§3.38.6is pavor perculit decemviros, ut senatum simul duobus circumstantibus urbem bellis consulerent.
この恐怖が十人官たちを打ちのめし、二つの戦争が同時に市を取り囲んでいる状況で、ついに元老院に諮ることにした。
§3.38.7citari iubent in curiam patres haud ignari, quanta invidiae inmineret tempestas: omnes vastati agri periculorumque inminentium causas in se congesturos, temptationemque eam fore abolendi sibi magistratus, ni consensu resisterent imperioque inhibendo acriter in paucos praeferocis animi conatus aliorum conprimerent.
彼らは元老院議員たちを議事堂に招集するよう命じたが、自分たちにどれほど激しい怨嗟の嵐が迫っているかをよく承知していた。 すなわち、荒廃した領土や差し迫る危機の原因はすべて自分たちに帰せられるであろうこと、そして、もし一致結束して抵抗し、権力を断固として行使して極めて激しい気性の少数の者たちの試みを抑え込まなければ、これが自分たちの官職を廃止する企てとなるであろうことを[よく知っていた。
§3.38.8postquam audita vox in foro est praeconis patres in curiam ad decemviros vocantis, velut nova res, quia intermiserant iam diu morem consulendi senatus, mirabundam plebem convertit, quidnam incidisset, cur ex tanto intervallo rem desuetam usurparent:
]フォールム(広場)で、元老院議員たちを十人官のもと、議事堂へ招集する布告人の声が聞こえると、それはまるで前代未聞の出来事のようであった。 なぜなら、彼らはすでに長い間、元老院に諮る習慣を絶っていたからである。 驚いた平民たちの関心は、一体何が起こったのか、なぜこれほどの長い間隔を置いて、廃れていた慣行を再び行うのか、という点に向けられた。
§3.38.9hostibus belloque gratiam habendam, quod solitum quicquam liberae civitati fieret.
自由な国家にふさわしい通常のことが行われるのは、敵と戦争のおかげとして感謝しなければならない、と彼らは言い合った。
circumspectare omnibus fori partibus senatorem raroque usquam noscitare;
フォールムのあらゆる場所を見回して元老院議員を探したが、滅多に見分けることができなかった。
§3.38.10curiam inde ac solitudinem circa decemviros intueri, cum et ipsi consensu invisum imperium et plebs, quia privatis ius non esset vocandi senatum, non convenire patres interpretarentur;
その後、彼らは議事堂と、十人官の周囲の寂れた様子を見つめた。 というのも、元老院議員たち自身も一致して(十人官の)憎むべき権力を拒絶しており、平民も、私人には元老院を招集する権利がないのだから、議員たちが集まらないのは当然だと解釈していたからである。
iam caput fieri libertatem repetentium, si se plebs comitem senatui det et, quem ad modum patres vocati non coeant in senatum, sic plebs abnuat dilectum.
そして、もし平民が元老院の同伴者となり、招集された議員たちが集まらないのと同様に平民も徴兵を拒否するならば、今や自由を奪還しようとする者たちの主導権が築かれるだろう、と。
haec fremunt plebes.
平民たちはこのように騒ぎ立てた。
§3.38.11patrum haud fere quisquam in foro, in urbe rari erant.
元老院議員はフォールムにはほとんどおらず、市中にも稀にしかいなかった。
indignitate rerum cesserant in agros suarumque rerum erant omissa publica cura, tantum ab iniuria se abesse rati, quantum a coetu congressuque inpotentium dominorum se amovissent.
事態の屈辱に耐えかねて彼らは農村へと去り、公務を放棄して自分の領地の管理に没頭していた。 自分たちが、我を忘れた(自制を欠いた)支配者たちの集まりや付き合いから身を遠ざけた分だけ、不当な扱いから免れることができると考えたからである。
postquam citati non conveniebant, §3.38.12dimissi circa domos adparitores simul ad pignera capienda sciscitandumque, num consulto detrectarent, referunt senatum in agris esse.
招集されても彼らが集まらないので、下級役人たちが家々を回り、抵当を没収するとともに、故意に拒否しているのかを尋ねるために派遣されたが、彼らは「元老院議員たちは農村にいる」と報告した。
laetius id decemviris accidit, quam si praesentes detrectare imperium referrent.
これは、出席しながら命令を拒否していると報告されるよりも、十人官たちにとっては都合が良かった。
§3.38.13iubent acciri omnes senatumque in diem posterum edicunt;
十人官たちは全員を呼び出すように命じ、翌日に元老院を開催することを告げた。
qui aliquanto spe ipsorum frequentior convenit.
すると、元老院は彼らの予想よりもかなり多く集まった。
quo facto proditam a patribus plebs libertatem rata, quod iis, qui iam magistratu abissent, privatisque, si vis abesset, tamquam iure cogentibus senatus paruisset.
この出来事により、平民たちは元老院が自由を裏切ったと考えた。 なぜなら、すでに退職しており、武力が伴わなければただの私人である者たちが、あたかも法的な強制力を持つかのように命じるのに、元老院が従ったからである。