§3.38.1idus Maiae venere.
5월의 이두스(15일)가 찾아왔다.
nullis subrogatis magistratibus privati pro decemviris neque animis ad imperium inhibendum inminutis neque ad speciem honoris insignibus prodeunt.
후임 정무관이 선출되지 않은 채, 이미 사인의 신분인 그들은 권력을 행사하려는 의지도 전혀 꺾이지 않고 그 직위의 품격을 나타내는 휘장을 몸에 지닌 채 10인관으로서 나섰다.
id vero regnum haud dubie videri.
그것은 참으로 의심할 여지 없는 왕정으로 여겨졌다.
deploratur in perpetuum libertas, §3.38.2nec vindex quisquam existit aut futurus videtur.
자유는 영원히 상실된 것으로 한탄되었고, 옹호자 또한 아무도 나타나지 않았고 앞으로 나타날 것 같지도 않았다.
nec ipsi solum desponderant animos, sed contemni coepti erant a finitimis populis imperiumque ibi esse, ubi non esset libertas, indignabantur.
그들 자신만이 낙담한 것이 아니라, 이웃 부족들로부터도 멸시받기 시작했는데, 그들은 자유가 없는 곳에 패권이 존재한다는 사실에 분개했다.
§3.38.3Sabini magna manu incursionem in agrum Romanum fecere lateque populati, cum hominum atque pecudum inulti praedas egissent, recepto ad Eretum, quod passim vagatum erat, agmine castra locant spem in discordia Romana ponentes:
사비니인들이 대군을 거느리고 로마 영토로 침입하여 널리 약탈을 저지르고, 사람과 가축을 아무런 보복도 받지 않은 채 약탈한 뒤, 여기저기 흩어져 다니던 군대를 에레툼 근처에서 다시 집결시켜, 로마의 내분에 희망을 걸고 그곳에 진영을 구축했다.
§3.38.4eam inpedimentum dilectui fore.
그 내분이 징병의 장애물이 되리라 믿었던 것이다.
non nuntii solum, sed per urbem agrestium fuga trepidationem iniecit.
소식뿐만 아니라 시내로 피신해 들어온 시골 사람들의 행렬도 공포를 자아냈다.
decemviri consultant, quid opus facto sit, destituti inter patrum et plebis odia, addit terrorem insuper alium fortuna.
귀족과 평민 양측의 증오 속에 고립된 10인관들은 무엇을 해야 할지 논의하고 있었는데, 운명이 여기에 또 다른 공포를 더했다.
§3.38.5aequi alia ex parte castra in Algido locant depopulanturque inde excursionibus Tusculanum agrum.
아이쿠이인들이 다른 방향에서 알기두스 산에 진영을 세우고, 그곳에서 출격하여 투스쿨룸의 영토를 약탈했다.
legati ea ab Tusculo praesidium orantes nuntiant.
투스쿨룸의 사절들이 이를 전하며 원조를 요청했다.
§3.38.6is pavor perculit decemviros, ut senatum simul duobus circumstantibus urbem bellis consulerent.
이 공포가 10인관들을 덮쳐, 마침 두 개의 전쟁이 시를 에워싸고 있는 상황에서 원로원에 자문하기에 이르렀다.
§3.38.7citari iubent in curiam patres haud ignari, quanta invidiae inmineret tempestas: omnes vastati agri periculorumque inminentium causas in se congesturos, temptationemque eam fore abolendi sibi magistratus, ni consensu resisterent imperioque inhibendo acriter in paucos praeferocis animi conatus aliorum conprimerent. §3.38.8postquam audita vox in foro est praeconis patres in curiam ad decemviros vocantis, velut nova res, quia intermiserant iam diu morem consulendi senatus, mirabundam plebem convertit, quidnam incidisset, cur ex tanto intervallo rem desuetam usurparent:
원로원 의원들을 의사당으로 소집하도록 명령했으나, 그들은 얼마나 거센 반감의 폭풍이 닥쳐오고 있는지를 잘 알고 있었다. 즉, 황폐해진 영토와 다가오는 위기의 모든 원인을 사람들이 자신들에게 전가할 것이며, 만약 그들이 일치단결하여 저항하고, 권력을 단호하게 행사하여 매우 격정적인 성정을 지닌 소수의 사람들에게 맞섬으로써 다른 이들의 시도를 억누르지 않는다면, 이것이 그들의 관직을 폐지하려는 시도가 될 것임을 [잘 알고 있었다.] 광장에서 10인관들의 소집에 따라 원로원 의원들을 의사당으로 부르는 전령의 목소리가 들리자, 그것은 마치 새로운 일과도 같았다. 왜냐하면 그들은 이미 오랫동안 원로원에 자문하는 관행을 중단하고 있었기 때문이다. 경악한 평민들의 관심은 도대체 무슨 일이 일어났기에 이토록 오랜 간격을 두고 폐지되었던 관행을 다시 행하려 하는가에 쏠렸다.
§3.38.9hostibus belloque gratiam habendam, quod solitum quicquam liberae civitati fieret.
자유로운 국가에 걸맞은 예사로운 일이 행해지게 된 것은 적들과 전쟁 덕분이라며 감사를 표해야 마땅하다고 그들은 말했다.
circumspectare omnibus fori partibus senatorem raroque usquam noscitare;
그들은 광장의 모든 곳을 둘러보며 원로원 의원을 찾았지만, 어디에서도 그들을 좀처럼 알아볼 수 없었다.
§3.38.10curiam inde ac solitudinem circa decemviros intueri, cum et ipsi consensu invisum imperium et plebs, quia privatis ius non esset vocandi senatum, non convenire patres interpretarentur;
이어서 의사당과 10인관 주변의 쓸쓸한 모습을 지켜보았는데, 의원들 자신도 일치단결하여 미움받는 권력을 거부하고 있었고, 평민들 역시 사인에게는 원로원을 소집할 권리가 없으므로 의원들이 모이지 않는 것이라고 해석했기 때문이다.
iam caput fieri libertatem repetentium, si se plebs comitem senatui det et, quem ad modum patres vocati non coeant in senatum, sic plebs abnuat dilectum. haec fremunt plebes.
또한 만약 평민들이 원로원의 동반자가 되어, 소집된 의원들이 원로원에 모이지 않는 것처럼 평민들도 징병을 거부한다면, 이제 자유를 되찾으려는 이들의 주도권이 확립될 것이라고 평민들은 웅성거렸다.
§3.38.11patrum haud fere quisquam in foro, in urbe rari erant.
원로원 의원들은 광장에는 거의 아무도 없었고, 시내에서도 보기 드물었다.
indignitate rerum cesserant in agros suarumque rerum erant omissa publica cura, tantum ab iniuria se abesse rati, quantum a coetu congressuque inpotentium dominorum se amovissent. postquam citati non conveniebant,
사태의 치욕스러움 때문에 그들은 시골 농장으로 떠나 공무에 대한 염려를 제쳐둔 채 자신들의 일에 몰두해 있었다. 그들은 자신들이 무소불위의 지배자들의 모임과 접촉에서 스스로를 멀리한 만큼 불의로부터 안전하리라 생각했던 것이다.
§3.38.12dimissi circa domos adparitores simul ad pignera capienda sciscitandumque, num consulto detrectarent, referunt senatum in agris esse.
소집되었음에도 그들이 모이지 않자, 가가호호를 방문하여 담보를 몰수하고 고의로 소집을 거부하는지를 확인하기 위해 하급 관리들이 파견되었는데, 그들은 원로원이 시골에 머물고 있다고 보고했다.
laetius id decemviris accidit, quam si praesentes detrectare imperium referrent.
이는 의원들이 참석한 상태에서 명령을 거부하고 있다고 보고되는 것보다 10인관들에게는 더 다행스러운 일이었다.
§3.38.13iubent acciri omnes senatumque in diem posterum edicunt;
그들은 모든 의원을 불러들이도록 명령하고 이튿날 원로원을 개최할 것을 공고했다.
qui aliquanto spe ipsorum frequentior convenit.
그러자 의원들은 그들의 예상보다 훨씬 많이 모였다.
quo facto proditam a patribus plebs libertatem rata, quod iis, qui iam magistratu abissent, privatisque, si vis abesset, tamquam iure cogentibus senatus paruisset.
이 일로 인해 평민들은 원로원에 의해 자유가 배신당했다고 생각했다. 왜냐하면 이미 퇴임하여 무력이 배제된다면 사인에 불과한 자들이 마치 법적인 강제력을 지닌 것처럼 소집하는 데 원로원이 복종했기 때문이다.