§3.33.1anno trecentesimo altero, quam condita Roma erat, iterum mutatur forma civitatis, ab consulibus ad decemviros, quem ad modum ab regibus ante ad consules venerat, translato imperio.
ローマ創建から302年目、かつて王から執政官へと権力が移行したのと同様に、最高権力が移譲されて、国制の形態は再び執政官から十人官へと変更された。
minus insignis, quia non diuturna, mutatio fuit.
この変化は長続きしなかったため、それほど顕著なものとはならなかった。
§3.33.2laeta enim principia magistratus eius nimis luxuriavere; eo citius lapsa res est repetitumque, duobus uti mandaretur consulum nomen imperiumque.
というのも、その政務官職の喜ばしい始まりは過剰に放縦へと流れ、それだけ迅速に体制は崩壊し、執政官の名と権力を二人の者に委ねるというやり方が再び求められることになったからである。
§3.33.3Decemviri creati Ap. Claudius, T. Genucius, P. Sestius, L. Veturius, C. Iulius, A. Manlius, P. Sulpicius, P. Curiatius, T. Romilius, Sp. Postumius.
選出された十人官は、アッピウス・クラウディウス、ティトゥス・ゲヌキウス、プブリウス・セスティウス、ルキウス・ウェトゥリウス、ガイウス・ユリウス、アウルス・マンリウス、プブリウス・スルピキウス、プブリウス・クリアティウス、ティトゥス・ロミリウス、スプリウス・ポストゥミウスであった。
§3.33.4Claudio et Genucio, quia designati consules in eum annum fuerant, pro honore honos redditus, et Sestio, alteri consulum prioris anni, quod eam rem collega invito ad patres rettulerat.
クラウディウスとゲヌキウスに対しては、彼らがその年の次期執政官に指名されていたため、その名誉の代わりにこの名誉が与えられ、前年の執政官の一人であったセスティウスに対しても、同僚の意に反してこの件を元老院に諮ったために与えられた。
§3.33.5his proximi habiti legati tres, qui Athenas ierunt, simul ut pro legatione tam longinqua praemio esset honos, simul peritos legum peregrinarum ad condenda nova iura usui fore credebant.
これらに次いで、アテナイへ赴いた三人の使節がみなされた。 これは、これほど遠方への使節派遣に対する報酬としてこの名誉が与えられるためであり、同時に、外国の法律に精通した彼らが新たな法を制定する上で役立つと信じられたからであった。
supplevere ceteri numerum.
他の者たちが残りの数を満たした。
§3.33.6graves quoque aetate electos novissimis suffragiis ferunt, quo minus ferociter aliorum scitis adversarentur.
また、最後の投票においては、他の者たちの決定に激しく反対することがないようにと、年齢を重ねた者たちも選出されたと伝えられている。
§3.33.7regimen totius magistratus penes Appium erat favore plebis;
政務官職全体の主導権は、平民の支持によりアッピウスの手の中にあった。
adeoque novum sibi ingenium induerat, ut plebicola repente omnisque aurae popularis captator evaderet pro truci saevoque insectatore plebis.
そして、彼はかつての冷酷で凶暴な平民の迫害者から、一転して平民の友となり、大衆のあらゆる支持を追い求める者へと豹変したほど、自身に新しい性質をまとわせていた。
decumo die ius populo singuli reddebant.
10日ごとに、彼らは一人ずつ、民衆に対して裁判を執り行った。
§3.33.8eo die penes praefectum iuris fasces duodecim erant; collegis novem singuli accensi apparebant.
その日には、裁判の執り行い手のもとに12本のファスケスがあり、同僚である他の9人には、それぞれ一人の随員が従うのみであった。
et in unica concordia inter ipsos, qui consensus privatis interdum inutilis est, summa adversus alios aequitas erat.
そして、彼らの間には比類のない協調(この一致は時として私人にとっては不利益なものであるが)があり、他人に対しては最大限の公正さが示されていた。
§3.33.9moderationis eorum argumentum exemplo unius rei notasse satis erit.
彼らの自制心の証明としては、一つの事例を記すだけで十分であろう。
cum sine provocatione creati essent, defosso cadavere domi apud P. Sestium, patriciae gentis virum, §3.33.10invento prolatoque in contionem, in re iuxta manifesta atque atroci C. Iulius decemvir diem Sestio dixit et accusator ad populum extitit, cuius rei iudex legitimus erat, decessitque iure suo, ut demptum de vi magistratus populi libertati adiceret.
彼らは上訴権なしで選出されていたのであるが、パトリキ階級の者であるプブリウス・セスティウスの邸内に死体が埋められているのが、発見されて集会に持ち出されたとき、極めて明白かつ凶悪なこの事件において、十人官ガイウス・ユリウスは自らがその事件の合法的裁判官であったにもかかわらず、セスティウスに対して期日を指定して民衆の前で告発者として立ち、自らの特権を放棄して、政務官の権力から削り取ったものを民衆の自由へと付け加えたのである。