§3.28.1ibi dictator, quantum nocte prospici poterat, equo circumvectus contemplatusque, qui tractus castrorum quaeque forma esset, tribunis militum imperavit, ut sarcinas in unum conici iubeant, militem cum armis valloque redire in ordines suos.
そこで独裁官は、夜間に見通せる限りにおいて馬で巡回して、陣営の広がりがどのようなもので、どのような形状であるかを観察すると、軍事トリブヌスたちに、荷物を一箇所に集めるよう命じること、および兵士たちが武器と杭を持って各自の隊列に戻ることを命じた。
facta quae imperavit.
彼が命じたことは実行された。
turn, §3.28.2quo fuerant ordine in via, exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris et, ubi signum datum sit, clamorem omnes tollere iubet, clamore sublato ante se quemque ducere fossam et iacere vallum.
そして、行軍中と同じ隊列のまま、全軍を長い列で敵の陣営の周囲に配置し、合図が与えられたら全員がときの声を上げること、ときの声が上がったなら各自が自分の前に堀を掘り、土塁を築くことを命じた。
§3.28.3edito imperio signum secutum est.
命令が下されると合図が続いた。
iussa miles exsequitur.
兵士たちは命令を実行する。
clamor hostes circumsonat;
ときの声が敵を包み込む。
superat inde castra hostium et in castra consulis venit;
それはそこから敵の陣営を越え、執政官の陣営へと届いた。
§3.28.4alibi pavorem, alibi gaudium ingens facit.
それはある場所には恐怖を、別の場所には巨大な歓喜をもたらした。
Romani civilem esse clamorem atque auxilium adesse inter se gratulantes ultro ex stationibus ac vigiliis territant hostem.
ローマ人たちは、それが同胞のときの声であり、援軍が到着したのだと互いに喜び合い、むしろ哨所や守備位置から能動的に敵を脅かした。
§3.28.5consul differendum negat: illo clamore non adventum modo significari, sed rem ab suis coeptam;
執政官は引き延ばすべきではないと言った。
mirumque esse, ni iam exteriore parte castra hostium oppugnentur.
あのときの声は到着を示すだけでなく、味方によって戦闘が開始されたことを意味しており、すでに外側から敵の陣営が攻撃されていないとすれば奇妙なことである、と。
§3.28.6itaque arma suos capere et se subsequi iubet.
そこで彼は味方に武器を取り、自身に続くよう命じた。
nocte initum proelium est;
夜のうちに戦闘が開始された。
legionibus dictatoris clamore significant ab ea quoque parte rem in discrimine esse.
独裁官の軍団に対して、彼らはときの声によって、その側でも事態が危急にあることを知らせた。
§3.28.7iam se ad prohibenda circumdari opera Aequi parabant, cum ab interiore hoste proelio coepto, ne per media sua castra fieret eruptio, a munientibus ad pugnantes introrsum versi vacuam noctem operi dedere;
アエクィ族は、包囲工事が施されるのを防ごうとすでに準備していたが、内側の敵によって戦闘が開始されたため、自分たちの陣営の真っ只中を突っ切って突撃されないようにと、工事を防ぐ者たちから、内側で戦う者たちへと向きを変え、遮るもののない夜を工事のために与えてしまった。
pugnatumque cum consule ad lucem est.
そして執政官との戦闘は夜明けまで続いた。
§3.28.8luce prima iam circumvallati ab dictatore erant et vix adversus unum exercitum pugnam sustinebant.
夜明けに彼らはすでに独裁官によって包囲されており、一方の軍に対抗して戦闘を維持するのがやっとであった。
tum a Quinctiano exercitu, qui confestim a perfecto opere ad arma rediit, invaditur vallum.
そのとき、工事を完了すると直ちに武器へと戻ったクィンクティウスの軍によって、土塁が襲撃される。
hic instabat nova pugna; illa nihil remiserat prior.
ここに新たな戦闘が迫り、先の戦闘も何ら和らいではいなかった。
§3.28.9tum ancipiti malo urgente a proelio ad preces versi hinc dictatorem, hinc consulem orare, ne in occidione victoriam ponerent, ut inermes se inde abire sinerent.
そのとき、挟み撃ちの災いに迫られて戦闘から懇願へと転じ、一方では独裁官に、他方では執政官に、皆殺しのうちに勝利を置かないように、武器を持たずにそこから去ることを許してくれるようにと哀願し始めた。
ab consule ad dictatorem ire iussi;
彼らは執政官から独裁官のもとへ行くように命じられた。
is ignominiam infensus addidit:
独裁官は怒りに満ちて、さらに屈辱を加えた。
§3.28.10Gracchum Cloelium ducem principesque alios vinctos ad se adduci iubet, oppido Corbione decedi.
指導者グラックス・クロエリウスと他の有力者たちを縛り上げて自分の前に連行すること、コルビオの町から退去することを命じる。
sanguinis se Aequorum non egere; licere abire;
自分はアエクィ族の血を必要としていない、立ち去ることは許されている、と。
sed, ut exprimatur tandem confessio subactam domitamque esse gentem, sub iugum abituros.
しかし、彼らの部族が征服され服従させられたという告白を、ついに絞り出すために、彼らは軛の下を通って去ることになるのだ、と。
§3.28.11tribus hastis iugum fit humi fixis duabus superque eas transversa una deligata.
3本の槍で軛が作られる。 2本を地面に突き刺し、その上に1本を横にして縛り付ける。
sub hoc iugum dictator Aequos misit.
この軛の下を、独裁官はアエクィ族に潜らせた。