§3.28.1ibi dictator, quantum nocte prospici poterat, equo circumvectus contemplatusque, qui tractus castrorum quaeque forma esset, tribunis militum imperavit, ut sarcinas in unum conici iubeant, militem cum armis valloque redire in ordines suos.
거기서 독재관은 밤중에 내다볼 수 있는 한도 내에서 말을 타고 돌며 진영의 규모와 형태가 어떠한지 관찰한 뒤, 군사 트리부누스들에게 짐을 한데 모으도록 명령하고 군사들은 무기와 말뚝을 지닌 채 각자의 대열로 복귀하도록 명했다.
facta quae imperavit.
그가 명령한 일들이 실행되었다.
turn, §3.28.2quo fuerant ordine in via, exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris et, ubi signum datum sit, clamorem omnes tollere iubet, clamore sublato ante se quemque ducere fossam et iacere vallum.
그러고 나서, 행군할 때와 동일한 대열로 온 군대를 긴 행렬로 만들어 적의 진영 주위에 배치하고, 신호가 떨어지면 모두가 함성을 지르고 함성이 퍼진 뒤에는 각자 자기 앞에 참호를 파고 장벽을 쌓도록 명령했다.
§3.28.3edito imperio signum secutum est.
명령이 하달되자 신호가 뒤따랐다.
iussa miles exsequitur.
군사들은 명령을 실행한다.
clamor hostes circumsonat;
함성이 적들을 사방에서 에워싸며 울려 퍼진다.
superat inde castra hostium et in castra consulis venit;
이윽고 그 함성은 적의 진영을 넘어 집정관의 진영에 도달했다.
§3.28.4alibi pavorem, alibi gaudium ingens facit.
그것은 한편에는 공포를, 다른 편에는 거대한 기쁨을 선사했다.
Romani civilem esse clamorem atque auxilium adesse inter se gratulantes ultro ex stationibus ac vigiliis territant hostem.
로마인들은 그것이 동포의 함성이고 구원병이 도착했음을 서로 축하하며, 오히려 초소와 경계지에서 적극적으로 적들을 위협했다.
§3.28.5consul differendum negat: illo clamore non adventum modo significari, sed rem ab suis coeptam;
집정관은 지체해서는 안 된다고 말했다.
mirumque esse, ni iam exteriore parte castra hostium oppugnentur.
저 함성은 단지 도착을 알릴 뿐만 아니라 아군에 의해 전투가 개시되었음을 의미하는 것이며, 이미 외곽에서 적의 진영이 공격받고 있지 않다면 기이한 일이라는 것이었다.
§3.28.6itaque arma suos capere et se subsequi iubet.
그리하여 그는 부하들에게 무기를 들고 자신을 따르라고 명령했다.
nocte initum proelium est;
밤중에 전투가 개시되었다.
legionibus dictatoris clamore significant ab ea quoque parte rem in discrimine esse.
그들은 함성으로써 독재관의 군단에게 그쪽에서도 사태가 위기(전투 중)에 처해 있음을 알렸다.
§3.28.7iam se ad prohibenda circumdari opera Aequi parabant, cum ab interiore hoste proelio coepto, ne per media sua castra fieret eruptio, a munientibus ad pugnantes introrsum versi vacuam noctem operi dedere;
아에쿠이인들은 포위 공사 장벽이 둘러쳐지는 것을 막으려 이미 준비하고 있었으나, 내부의 적으로부터 전투가 시작되자 자신들의 진영 한가운데를 뚫고 돌파구가 형성될 것을 우려하여, 장벽을 막아서던 자들로부터 안쪽에서 싸우는 자들 편으로 방향을 돌렸고, 결과적으로 방해받지 않는 밤 시간을 공사 작업에 내주게 되었다.
pugnatumque cum consule ad lucem est.
그리고 집정관과의 전투는 새벽까지 계속되었다.
§3.28.8luce prima iam circumvallati ab dictatore erant et vix adversus unum exercitum pugnam sustinebant.
동이 틀 무렵 그들은 이미 독재관에 의해 포위되어 있었으며, 한쪽 군대만을 상대로 전투를 유지하는 것조차 버거운 형편이었다.
tum a Quinctiano exercitu, qui confestim a perfecto opere ad arma rediit, invaditur vallum.
그때 공사를 마친 뒤 즉시 무기를 잡은 퀸크티우스의 군대에 의해 토루가 습격당했다.
hic instabat nova pugna; illa nihil remiserat prior.
이곳에서 새로운 전투가 들이닥쳤고, 이전의 전투 역시 전혀 누그러지지 않고 있었다.
§3.28.9tum ancipiti malo urgente a proelio ad preces versi hinc dictatorem, hinc consulem orare, ne in occidione victoriam ponerent, ut inermes se inde abire sinerent.
그때 양쪽의 재난에 몰리게 되자 그들은 전투에서 간청으로 돌아서며, 한편으로는 독재관에게, 다른 한편으로는 집정관에게 살육으로써 승리를 장식하지 말아 줄 것과, 무장하지 않은 채 그곳에서 떠나도록 허락해 줄 것을 애원하기 시작했다.
ab consule ad dictatorem ire iussi;
그들은 집정관으로부터 독재관에게 가라는 지시를 받았다.
is ignominiam infensus addidit:
독재관은 분노에 가득 차 굴욕을 더했다.
§3.28.10Gracchum Cloelium ducem principesque alios vinctos ad se adduci iubet, oppido Corbione decedi.
그는 지도자 그라쿠스 클로엘리우스 와 다른 우두머리들을 포박하여 자신에게로 끌고 올 것과, 코르비오 성읍에서 철수할 것을 명령했다.
sanguinis se Aequorum non egere; licere abire; sed, ut exprimatur tandem confessio subactam domitamque esse gentem, sub iugum abituros.
그는 자신에게 아에쿠이인들의 피는 필요하지 않으니 떠나는 것은 허락하지만, 마침내 그들의 부족이 굴복하고 길들여졌다는 자백을 받아내기 위해 그들이 멍에 아래로 지나가야 할 것이라고 했다.
§3.28.11tribus hastis iugum fit humi fixis duabus superque eas transversa una deligata.
세 자루의 창으로 멍에를 만드는데, 두 자루는 땅에 박고 한 자루는 그 위에 가로질러 묶는 방식이었다.
sub hoc iugum dictator Aequos misit.
이 멍에 아래로 독재관은 아에쿠이인들을 지나가게 했다.