Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.26.1-3.26.12

ミヌキウスの包囲と農夫キンキナトゥスの独裁官就任

152 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

サビニ人がローマ近郊まで迫り、執政官ナウティウスが撃退する一方、もう一人の執政官ミヌキウスはアルギドゥス山で包囲される。窮地を救うため、農作業中のキンキナトゥスが満場一致で独裁官に指名される。

§3.26.1vis Sabinorum ingens prope ad moenia urbis infesta populatione venit;
サビニ人の強大な軍勢が、敵対的な略奪を伴って、ほとんど都市の城壁のすぐ近くまで押し寄せた。
foedati agri, terror iniectus urbi est.
耕作地は荒らされ、都市には恐怖が投げ込まれた。
tum plebs benigne arma cepit; reclamantibus frustra tribunis magni duo exercitus scripti.
そのとき、平民たちは快く武器を取り、護民官たちが虚しく抗議する中で、二つの大軍が徴募された。
§3.26.2alterum Nautius contra Sabinos duxit castrisque ad Eretum positis per expeditiones parvas, plerumque nocturnis incursionibus, tantam vastitatem in Sabino agro reddidit, ut conparati ad eam prope intacti bello fines Romani viderentur.
一方の軍をナウティウスはサビニ人に対抗して率い、エレトゥムの近くに陣を構えて、小規模な遠征、主として夜間の襲撃により、サビニ人の領土にきわめて激しい荒廃をもたらしたため、これと比較すると、ローマの国境地帯は戦争によってほとんど無傷であるかのように見えるほどであった。
§3.26.3Minucio neque fortuna nec vis animi eadem in gerendo negotio fuit;
ミヌキウスには、任務の遂行において、同じような幸運も精神の力強さもなかった。
nam cum haud procul ab hoste castra posuisset, nulla magnopere clade accepta castris se pavidus tenebat.
というのも、彼は敵からそう遠くない場所に陣を構えていたが、特に大きな打撃を受けていないにもかかわらず、恐れおののいて陣営に閉じこもっていたからである。
§3.26.4quod ubi senserant hostes, crevit ex metu alieno, ut fit, audacia, et nocte adorti castra, postquam parum vis aperta profecerat, munitiones postero die circumdant.
これを敵が察知すると、他者の恐れから、世の常として彼らの大胆さが増し、夜間に陣営を襲撃したが、公然たる攻撃がほとんど功を奏さなかったため、翌日、包囲網を張り巡らせた。
quae priusquam undique vallo obiectae clauderent exitus, quinque equites inter stationes hostium emissi Romam pertulere consulem exercitumque obsideri.
これらが四方から土塁を築かれて出口を塞いでしまう前に、敵の哨戒線の間から送り出された五人の騎兵がローマに到着し、執政官とその軍隊が包囲されていることを伝えた。
§3.26.5nihil tam inopinatum nec tam insperatum accidere potuit.
これほど予期せぬ、また思いがけない出来事は起こり得なかった。
itaque tantus pavor, tanta trepidatio fuit, quanta si urbem, non castra hostes obsiderent.
そのため、敵が陣営ではなく、都市を包囲しているかのような、それほどまでに大きな恐怖と動揺が生じた。
§3.26.6Nautium consulem arcessunt.
人々は執政官ナウティウスを呼び寄せた。
in quo cum parum praesidii videretur dictatoremque dici placeret, qui rem perculsam restitueret, L. Quinctius Cincinnatus consensu omnium dicitur.
彼のうちには十分な守りが見出せず、打撃を受けた事態を回復するために独裁官が任命されるべきであると決定されたため、ルキウス・クィンクティウス・キンキナトゥスが満場一致で指名された。
§3.26.7operae pretium est audire, qui omnia prae divitiis humana spernunt neque honori magno locum neque virtuti putant esse, nisi ubi effuse afluant opes.
富の前に人間のあらゆる事柄を軽蔑し、富が豊かに溢れるところでなければ、偉大な名誉にも徳にも居場所はないと考えている人々は、耳を傾ける価値がある。
spes unica imperii populi Romani, §3.26.8L. Quinctius trans Tiberim, contra eum ipsum locum, ubi nunc navalia sunt, quattuor iugerum colebat agrum, quae prata Quinctia vocantur.
ローマ人民の支配の唯一の希望、ルキウス・クィンクティウスは、テベレ川の向こう、現在造船所があるまさにその場所の向かい側で、クィンクティウスの草地と呼ばれる四ユゲラの農地を耕していた。
§3.26.9ibi ab legatis, seu fossam fodiens palae innixus seu cum araret, operi certe, id quod constat, agresti intentus, salute data in vicem redditaque rogatus, ut, quod bene verteret ipsi reique publicae, togatus mandata senatus audiret, admiratus rogitansque “satin salve?” togam propere e tugurio proferre uxorem Raciliam iubet.
そこで彼は使節たちから――溝を掘って鍬に寄りかかっていたのか、あるいは畑を耕していたのか、いずれにせよ農作業に専念していたことは確かであるが――、互いに挨拶を交わした後、彼自身と国家にとって幸いとなるようにと、トガを着用して元老院の命令を聞くよう求められた。 彼は驚き、「すべて無事なのか」と問い返しながら、妻のラキリアに小屋から急いでトガを持ってくるように命じた。
§3.26.10qua simul absterso pulvere ac sudore velatus processit, dictatorem eum legati gratulantes consalutant, in urbem vocant, qui terror sit in exercitu, exponunt.
それを、埃と汗を拭った後に身にまとって進み出ると、使節たちは彼を独裁官として祝福を述べて歓呼し、都市へ招いて、軍隊にいかなる恐怖が満ちているかを説明した。
§3.26.11navis Quinctio publice parata fuit, transvectumque tres obviam egressi filii excipiunt, inde alii propinqui atque amici, tum patrum maior pars.
クィンクティウスのために公に船が用意され、渡り終えた彼を、迎えに出た三人の息子たちが出迎え、次いで他の親族や友人たち、そして元老院議員の大半が出迎えた。
§3.26.12ea frequentia stipatus antecedentibus lictoribus deductus est domum.
この群衆に囲まれ、リクトルたちを先導させて、彼は自宅へと送り届けられた。
et plebis concursus ingens fuit; sed ea nequaquam tam laeta Quinctium vidit, et imperii nimium et virum ipso imperio vehementiorem rata.
平民たちの大変な集まりもあったが、彼らは決して喜んでクィンクティウスを見たわけではなく、独裁官の権力が過大であり、その男自身がその権力よりもさらに激しい気性であると考えたからであった。
et illa quidem nocte nihil praeterquam vigilatum est in urbe.
そして、少なくともその夜は、都市の中では警戒態勢が敷かれたこと以外、何も行われなかった。

語釈・文法注

  1. §3.26.4quod ubi senserant — 文頭の相対的関係詞(relative connection)で、中性代名詞 quod は前節の内容全体(ミヌキウスが恐怖から陣営に引きこもっていたこと)を先行詞とする。
  2. §3.26.7operae pretium est audire, qui — 関係代名詞 qui の先行詞となる代名詞(eos など)が省略されている。全体として「〜する人々は、耳を傾ける価値がある」という意味になる。
  3. §3.26.9quod bene verteret — 祈願を表す接続法。公式な行事や重大な決定に際して用いられる慣用句で、「それが(神々の導きにより)良い結果をもたらすように」という願いを表す。
  4. §3.26.12nihil praeterquam vigilatum est — vigilatum est は自動詞 vigilo(不眠で警戒する)の非人称受動態。「警戒がなされたこと以外には何もなされなかった」という意味になる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.26.1-3.26.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.26.1-3.26.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。