§3.19.1pace parta instare tum tribuni patribus, ut, P. Valeri fidem exsolverent, instare C. Claudio, ut collegae manes fraude liberaret, agi de lege sineret.
平和がもたらされると、そのとき護民官たちは、プブリウス・ウァレリウスの約束を果たすよう貴族たちに迫り、同僚の魂を欺瞞から解放して法案の審議を許すようガイウス・クラウディウスに迫った。
consul, antequam collegam sibi subrogasset, negare passurum agi de lege.
執政官は、自分が同僚を補欠選出するまでは法案の審議を許すつもりはないと拒否した。
§3.19.2hae tenuere contentiones usque ad comitia consulis subrogandi.
これらの争いは、補欠執政官を選出するための民会まで続いた。
Decembri mense summo patrum studio L. Quinctius Cincinnatus, pater Caesonis, consul creatur, qui magistratum statim occiperet.
十二月に、貴族たちの多大なる熱意によって、カエソの父であるルキウス・クィンクティウス・キンキナトゥスが、直ちに職務に就くための執政官に選出された。
§3.19.3perculsa erat plebes consulem habitura iratum, potentem favore patrum, virtute sua, tribus liberis, quorum nemo Caesoni cedebat magnitudine animi, consilium et modum adhibendo, ubi res posceret, priores erant.
平民は動揺していた。 怒りに燃え、貴族たちの支持、彼自身の徳、そして三人の息子たちによって強力な執政官を持つことになるからであった。 その息子たちのうち、気骨の大きさにおいてカエソに引けを取る者は誰もいなかったが、状況が要求するときに分別と節度を働かせることにおいては、彼らの方が勝っていた。
§3.19.4is ut magistratum iniit, adsiduis contionibus pro tribunali non in plebe coercenda quam senatu castigando vehementior fruit, cuius ordinis languore perpetui iam tribuni plebis, non ut in re publica populi Romani, sed ut in perdita domo, lingua criminibusque regnarent.
彼が職務に就くと、演壇からの絶え間ない演説において、平民を抑制することにおいてよりも、元老院を非難することにおいて、より激しかった。 その階級の怠惰によって、今や万年の護民官たちが、ローマ人民の国家においてではなく、あたかも没落した家においてであるかのように、弁舌と告発によって支配しているというのである。
§3.19.5cum Caesone filio suo virtutem, constantiam, omnia iuventutis belli domique decora pulsa ex urbe Romana et fugata esse;
彼の息子カエソとともに、勇気、不屈の精神、戦争と平和における若者のすべての美徳がローマ市から追放され、放逐された(と彼は主張した)。
loquaces, seditiosos, semina discordiarum, iterum ac tertium tribunos pessimis artibus regia licentia vivere.
おしゃべりで、扇動的で、不和の種である、二度も三度も護民官となった者たちが、最悪の手口によって王のような放縦さで暮らしている、と。
“Aulus” inquit “ille Verginius, §3.19.6quia in Capitolio non fuit, minus supplicii quam Ap.
「あのアウルス・ウェルギニウスは」と彼は言った、「カピトリウムにいなかったからという理由で、アッピウス・ヘルドニウスよりも軽い罰に値するというのか。
Herdonius meruit? plus hercule aliquanto, qui vere rem aestimare velit.
神にかけて、事態を真に評価しようとする者にとっては、かなり重い罰に値する。
Herdonius, si nihil aliud, hostem se fatendo prope denuntiavit, ut arma caperetis;
ヘルドニウスは、少なくとも、自らを敵と認めることで、あなた方に武器を取るよう事実上警告した。
hic negando bellum esse arma vobis ademit nudosque servis vestris et exulibus obiecit.
この男は戦争などないと言うことであなた方から武器を奪い、あなた方を無防備なまま奴隷や亡命者たちにさらしたのだ。
§3.19.7et vos — C. Claudi pace et P. Valeri mortui loquar — prius in clivum Capitolinum signa intulistis, quam hos hostis de foro tolleretis? pudet deorum hominumque.
そしてあなた方は――ガイウス・クラウディウスの許しを得て、また亡きプブリウス・ウァレリウスの許しを得て言わせてもらうが――フォーラムからこれらの敵を排除する前に、カピトリウムの坂へと軍旗を進めたというのか。 神々と人間に対して恥ずべきことだ。
cum hostes in arce, in Capitolio essent, exulum et servorum dux profanatis omnibus in cella Iovis optimi maximi habitaret, Tusculi ante quam Romae sumpta sunt arma;
敵が砦に、カピトリウムにあり、亡命者と奴隷の首領がすべてを汚して至高至善のユピテルの内殿に住まっていたというのに、ローマよりも先にトュスクルムで武器が取られたのだ。
§3.19.8in dubio fuit, utrum L. Mamilius, Tusculanus dux, an P. Valerius et C. Claudius consules Romanam arcem liberarent;
トュスクルムの指導者ルキウス・マミリウスがローマの砦を解放するのか、それとも執政官プブリウス・ウァレリウスとガイウス・クラウディウスが解放するのかが、疑わしい状態にあった。
et qui ante Latinos ne pro se quidem ipsis, cum in finibus hostem haberent, attingere arma passi sumus, nunc, nisi Latini sua sponte arma sumpsissent, capti et deleti eramus.
かつてラティウム人たちに対して、彼ら自身の領土に敵がいるときでさえ、彼ら自身のためであっても武器を手にすることを許さなかった我々が、今や、もしラティウム人たちが自発的に武器を取ってくれなかったなら、捕らえられ滅ぼされていたところだった。
§3.19.9hoc est, tribuni, auxilium plebi ferre, inermem eam hosti trucidandam obicere? scilicet, si quis vobis humillimus homo de vestra plebe, quam partem velut abruptam a cetero populo vestram patriam peculiaremque rem publicam fecistis, si quis ex his domum suam obsessam a familia armata nuntiaret, ferendum auxilium putaretis:
護民官たちよ、これが平民に援助をもたらすということか、平民を無防備なまま敵に虐殺されるようさらすことが。 なるほど、もしあなた方の平民(他の人民から切り離されたかのように、あなた方が自分たちの祖国、独自の国家としたあの平民)のうち、最も卑しい者が、武装した奴隷たちに自分の家が包囲されたと知らせてきたなら、援助をもたらすべきだと思うだろう。
§3.19.10Iuppiter optimus maximus exulum atque servorum saeptus armis nulla humana ope dignus erat?
亡命者や奴隷の武器に囲まれた至高至善のユピテルは、いかなる人間の援助にも値しなかったというのか。
§3.19.11et hi postulant, ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi dii neque sacri neque sancti sunt? at enim divinis humanisque obruti sceleribus legem vos hoc anno perlaturos dictitatis.
そして、神々自身が神聖でも不可侵でもないような連中が、自分たちが神聖不可侵とみなされることを要求するのか。 だがしかし、あなた方は神仏や人間の罪に塗れながらも、今年中に法案を通過させるのだと言い張っている。
tum hercule illo die, quo ego consul sum creatus, male gesta res publica est, peius multo, quam cum P. Valerius consul periit, si tuleritis.
もしあなた方がそれを通過させるなら、私が執政官に選出されたあの日は、誓って言うが、国家にとって災いの日であり、執政官プブリウス・ウァレリウスが戦死したときよりもはるかに悪い日であったことになる。
§3.19.12iam primum omnium” inquit, “Quirites, in Volscos et Aequos mihi atque collegae legiones ducere in animo est.
まず何よりも」と彼は言った、「クィリテスよ、私と同僚はウォルスキ族とアエクイ族に対して軍団を率いるつもりである。
nescio quo fato magis bellantes quam pacati propitios habemus deos.
どういう運命か、我々は平和なときよりも戦争をしているときの方が、神々の好意を得られるのだ。
quantum periculum ab illis populis fuerit, si Capitolium ab exulibus obsessum scissent, suspicari de praeterito quam re ipsa experiri est melius. ”
もし彼らが、カピトリウムが亡命者たちに占拠されたと知っていたなら、それらの部族からどれほどの危険が及んだであろうか、それを事実として経験するよりも、過去のこととして推測する方が勝っている。 」