§3.18.1eadem nocte et Tusculum de arce capta Capitolioque occupato et alio turbatae urbis statu nuntii veniunt.
同じ夜、トュスクルムへも、砦が奪われ、カピトリウムが占拠されたこと、そしてそれ以外の混乱した都市の状況についての使者たちが到着した。
§3.18.2L. Mamilius Tusculi tum dictator erat.
ルキウス・マミリウスが当時トュスクルムの独裁官であった。
is confestim convocato senatu atque introductis nuntiis magno opere censet, §3.18.3ne expectent, dum ab Roma legati auxilium petentes veniant; periculum ipsum discrimenque ac sociales deos fidemque foederum id poscere.
彼は直ちに元老院を招集し、使者たちを中に招き入れると、強く提案した、ローマから援助を求める使節が来るのを待つべきではない、危険そのものと危機、そして同盟の神々と同盟の忠義がそれを要求している、と。
demerendi beneficio tam potentem, tam propinquam civitatem numquam parem occasionem daturos deos.
これほど強力でこれほど近い国を恩義によって味方に引き入れるための、これほど同等の機会を神々が与えてくださることは二度とないだろう(と彼は主張した)。
placet ferri auxilium;
援助をもたらすことが決定される。
§3.18.4iuventus conscribitur, arma dantur.
青年たちが徴募され、武器が与えられる。
Romam prima luce venientes procul speciem hostium praebuere;
夜明けにローマに到着した彼らは、遠くからは敵のような姿を見せた。
Aequi aut Volsci venire visi sunt;
アエクイ族かウォルスキ族が来るのだと思われた。
deinde, ubi vanus terror abiit, accepti in urbem agmine in forum descendunt.
その後、根拠のない恐怖が去ると、都市の中に受け入れられ、隊列をなしてフォーラムへと下っていった。
§3.18.5ibi iam P. Valerius relicto ad portarum praesidia collega instruebat aciem.
そこでは、門の守備のために同僚を残してきたプブリウス・ウァレリウスが、すでに戦列を整えていた。
§3.18.6auctoritas viri moverat adfirmantis Capitolio recuperate et urbe pacata si edoceri se sissent, quae fraus ab tribunis occulta in lege ferretur, memorem se maiorum suorum, memorem cognominis, quo populi colendi velut hereditaria cura sibi a maioribus tradita esset, concilium plebis non inpediturum.
カピトリウムが取り戻され、都市が平穏になった暁には、もし平民たちが、護民官たちによって法案の中に隠されている欺瞞が何であるかを自分たちに教えることを許すならば、自らの先祖を覚え、民衆を保護するというあたかも世襲の配慮が先祖から自らに伝えられたその家族名を覚えている者として、自分は平民会を妨げることはないだろう、と確言するこの人物の威信が人々を動かしていた。
§3.18.7hunc ducem secuti nequiquam reclamantibus tribunis in clivum Capitolinum erigunt aciem.
彼らはこの指導者に従って、護民官たちが無駄に抗議するなか、カピトリウムの坂へと戦列を進める。
adiungitur et Tusculana legio.
トュスクルムの軍団も加わる。
certare socii civesque, utri recuperatae arcis suum decus facerent; dux uterque suos adhortatur.
同盟兵と市民たちは、取り戻された砦の栄誉をどちらの自分のものにするかを競い合い、両方の指導者がそれぞれ自軍を鼓舞する。
§3.18.8trepidare tum hostes, nec ulli satis rei praeterquam loco fidere;
そのとき敵は狼狽し、自らの拠点とする場所以外には、いかなるものも十分に信頼していなかった。
trepidantibus inferunt signa Romani sociique, iam in vestibulum perruperant templi, cum P. Valerius inter primores pugnam ciens interficitur.
ローマ人と同盟兵は狼狽する彼らに向けて軍旗を進め、すでに神殿の玄関口へと突入していた。 そのとき、プブリウス・ウァレリウスが最前列で戦闘を鼓舞している最中に討ち取られた。
P. Volumnius consularis vidit cadentem.
元執政官のプブリウス・ウォルムニウスが、彼が倒れるのを目撃した。
§3.18.9is dato negotio suis, ut corpus obtegerent, ipse in locum vicemque consulis provolat.
彼は自らの部下たちに遺体を覆い隠すよう命じると、自ら執政官の場所と役割へと飛び出した。
prae ardore impetuque tantae rei sensus non pervenit ad militem;
この重大な事態への熱意と勢いのあまり、その死の感覚は兵士たちには伝わらなかった。
prius vicit, quam se pugnare sine duce sentiret.
彼らは、自分が指導者なしで戦っていると気づく前に勝利した。
§3.18.10multi exulum caede sua foedavere templum, multi vivi capti, Herdonius interfectus.
多くの亡命者が自らの血で神殿を汚し、多くが生け捕りにされ、ヘルドニウスは討ち取られた。
ita Capitolium recuperatum.
こうしてカピトリウムは取り戻された。
de captivis, ut quisque liber aut servus esset, suae fortunae a quoque sumptum supplicium est;
捕虜については、それぞれが自由人であるか奴隷であるかに応じて、各自の境遇に応じた処罰が各自から取り立てられた。
Tusculanis gratiae actae; Capitolium purgatum atque lustratum.
トュスクルム人には感謝が表され、カピトリウムは清められ、お祓いされた。
in consulis domum plebes quadrantes, §3.18.11ut funere ampliore efferretur, iactasse fertur.
亡き執政官の家へと、平民たちはコインを、より盛大な葬儀をもって彼が送り出されるようにと、投げ入れたと伝えられている。