Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.10.1-3.10.14

ルクレティウスの凱旋式とテレンティリウス法をめぐる再度の対立

136 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ルクレティウスの凱旋式とテレンティリウス法をめぐる対立の再燃。様々な前兆現象に対する神託と、護民官による「戦争は平民弾圧の作り話」という批判が描かれる。

§3.10.1Lucretius cum ingenti praeda, maiore multo gloria rediit.
ルクレティウスは、莫大な戦利品と、それよりはるかに大きな名声とともに帰還した。
et auget gloriam adveniens exposita omni in campo Martio praeda, ut suum quisque per triduum cognitum abduceret.
そして、到着した彼の名声を高めたのは、すべての戦利品がカンプス・マルティウスに展示され、誰もが三日間のうちに自分のものを見定めて持ち去ることができるようにされたことであった。
reliqua vendita, quibus domini non extitere.
所有者が現れなかった残りのものは売却された。
§3.10.2debebatur omnium consensu consuli triumphus, sed dilata res est tribuno de lege agente;
万場一致で執政官に凱旋式が授与されるべきであったが、護民官が法案を推進していたためにその件は延期された。
id antiquius consuli fuit.
執政官にとっては、そちらの方がより重要であった。
§3.10.3iactata per aliquot dies cum in senatu res, tum apud populum est.
数日間にわたり、この件は元老院でも民衆の前でも議論された。
§3.10.4cessit ad ultimum maiestati consulis tribunus et destitit.
ついに護民官は執政官の威厳に屈して、断念した。
tum imperatori exercituique honos suus redditus;
そこで将軍と軍隊に、彼らにふさわしい名誉が返された。
triumphavit de Volscis Aequisque, triumphantem secutae suae legiones.
彼はウォルスキ族とアイクィ族に対して凱旋式を挙行し、凱旋する彼に自らの軍団が従った。
alteri consuli datum, ut ovans sine militibus urbem iniret.
もう一人の執政官には、兵士を伴わずに小凱旋式を行って市に入ることが許された。
§3.10.5anno deinde insequenti lex Terentilia ab toto relata collegio novos adgressa consules est;
翌年、テレンティリウス法は同僚全員によって再び提出され、新たな執政官たちを攻め立てた。
§3.10.6erant consules P. Volumnius, Ser. Sulpicius.
執政官はプブリウス・ウォルムニウスとセルウィウス・スルピキウスであった。
eo anno caelum ardere visum, terra ingenti concussa motu est.
その年、天が燃えるのが目撃され、大地は巨大な地震によって揺り動かされた。
bovem locutam, cui rei priore anno fides non fuerat, creditum.
牝牛が話したという、前年には信用されなかった出来事が、今や信じられた。
inter alia prodigia et came pluit, quem imbrem ingens numerus avium intervolitando rapuisse fertur;
他の不祥な前兆の中でも、肉の雨が降り、その雨をおびたただしい数の鳥たちが飛び交いながら空中で奪い去ったと伝えられている。
quod intercidit, sparsum ita iacuisse per aliquot dies, ut nihil odor mutaret.
地面に落ちたものは、数日間にわたって散らばったまま横たわっていたが、臭いはまったく変化しなかった。
§3.10.7libri per duumviros sacrorum aditi;
祭司二人官によって神託の書が参照された。
pericula a conventu alienigenarum praedicta, ne qui in loca summa urbis impetus caedesque inde fierent;
異邦人の集会による危険、すなわち都の高台に対する何らかの襲撃と、そこからの虐殺が生じる恐れがあることが予言された。
inter cetera monitum, ut seditionibus abstineretur.
とりわけ、内紛を避けるべきであると警告された。
id factum ad inpediendam legem tribuni criminabantur, ingensque aderat certamen.
護民官たちは、この神託は法案を妨害するためにでっち上げられたものだと告発し、激しい闘争が繰り広げられた。
§3.10.8ecce, ut idem in singulos annos orbis volveretur, Hernici nuntiant Volscos et Aequos, etsi accisae res sint, reficere exercitus;
見よ、毎年同じ循環が繰り返されるかのように、ヘルニキ族が、ウォルスキ族とアイクィ族は、国力がそぎ落とされたにもかかわらず、軍隊を再建しつつあると知らせてきた。
Antii summam rei positam, Ecetrae Antiates colonos palam concilia facere;
アンティウムに事態の主導権があり、エケトラでアンティウムの植民者たちが公然と集会を開いている。
id caput, eas vires belli esse.
それこそが戦争の司令部であり、戦力である、と。
§3.10.9ut haec dicta in senatu sunt, dilectus edicitur.
これらのことが元老院で報告されると、ただちに徴兵が布告された。
consules belli administrationem inter se dispertiri iussi, alteri ut Volsci, alteri ut Aequi provincia esset.
執政官たちは戦争の遂行を互いに分担するよう命じられ、一方はウォルスキ族、他方はアイクィ族が任務地となるようにされた。
§3.10.10tribuni coram in foro personare fabulam conpositam Volsci belli, Hernicos ad partes paratos.
護民官たちはフォーラムの場で公然と、ウォルスキ族との戦争はでっち上げられた作り話であり、ヘルニキ族はあらかじめ配役を演じる準備を整えているのだと大声で非難した。
iam ne virtute quidem premi libertatem populi Romani, sed arte eludi.
もはやローマ民衆の自由は、武力によって抑圧されているのでもなく、策略によって欺かれているのだ、と。
§3.10.11quia occidione prope occisos Volscos et Aequos movere sua sponte arma posse iam fides abierit, novos hostes quaeri;
ほぼ壊滅させられたウォルスキ族やアイクィ族が、自発的に武器を取って立ち上がることなどできるはずがないと今や誰もが信じているため、新たな敵が探し求められているのだ。
coloniam fidam, propinquam infamem fieri.
忠実で近隣にある植民市が、濡れ衣を着せられているのだ、と。
§3.10.12bellum innoxiis Antiatibus indici, geri cum plebe Romana, quam oneratam armis ex urbe praecipiti agmine acturi essent, exilio et relegatione civium ulciscentes tribunos.
罪のないアンティウム市民に対して宣戦が布告されているが、実際に戦われるのはローマの平民に対してなのだ。 彼らは、平民に武器を背負わせて強行軍で都から追い払おうとしており、市民たちの事実上の追放によって護民官たちに報復しようとしているのだ、と。
§3.10.13sic — ne quid aliud actum putent — victam legem esse, nisi, dum in integro res sit, dum domi, dum togati sint, caveant, ne possessione urbis pellantur, ne iugum accipiant.
このようにして――他に何かが目指されているなどと平民たちが思わぬように――法案は敗北することになる。 事態がまだ手つかずで、家に留まり、トガをまとっている間に、都の占有から追い出されず、軛を受け入れぬよう用心しない限りは。
§3.10.14si animus sit, non defore auxilium;
もし彼らにその気があるなら、助力が欠けることはない。
consentire omnes tribunos.
すべての護民官の意志は一致している。
nullum terrorem externum, nullum periculum esse;
外部からの恐怖も、いかなる危険も存在しない。
cavisse deos priore anno, ut tuto libertas defendi posset.
神々が前年に配慮されたことで、安全に自由を防衛することが可能になっているのだ。
haec tribuni.
護民官たちはこのように主張した。

語釈・文法注

  1. 3.10.1exposita omni in campo Martio praeda — exposita ... praeda は奪格独立(Ablative Absolute)ではなく、動詞 auget の文法上の主語(女性単数主格)である。このように「展示された戦利品」という具体的な事象が抽象的な動作の主語となる構文はラテン語でしばしば好まれる。
  2. 3.10.2id antiquius consuli fuit — 比較級 antiquius は、ここでは時間的な「古い」ではなく「より重要である、優先されるべきである」という比喩的な意味で用いられており、与格の consuli(執政官にとって)に係る。指示代名詞 id は、凱旋式の挙行を延期してでも法案に対処すること(前文の dilata res est... の内容)を指す。
  3. 3.10.6bovem locutam ... creditum — creditum(creditum est)は非人称受動態の主動詞であり、対格不定詞句 bovem locutam [esse](牝牛が話したということ)をその真主語(実質的な主語)として取っている。
  4. 3.10.10personare — 歴史的不定詞(infinitivus historicus)であり、主格の主語 tribuni を伴って直説法未完了過去(または完了過去)のように機能し、急迫した出来事や活発な動作を描写している。
  5. 3.10.13victam legem esse — 護民官たちの言葉として、直前までの非難の内容(fabulam conpositam ... 等)を引き継ぐ間接話法(oratio obliqua)の主節であり、対格不定詞構文(accusativus cum infinitivo)になっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.10.1-3.10.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.10.1-3.10.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。