Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §29.2.1-29.2.18

レントゥルスとアキディヌスによるヒスパニア反乱の鎮圧

945 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマの将軍レントゥルスとアキディヌスがヒスパニアの反乱軍と対峙し、騎兵の迅速な突入と歩兵の猛攻によってインディビリス率いるヒスパニア連合軍を撃破し、反乱を鎮圧する様子が描かれている。

§29.2.1Romani quoque imperatores L. Lentulus et L. Manlius Acidinus, ne glisceret prima neglegendo bellum, §29.2.2iunctis et ipsi exercitibus per agrum Ausetanum hostico tamquam pacato clementer ductis militibus ad sedem hostium pervenere et trium milium spatio procul a castris eorum posuerunt castra.
ローマの将軍ルキウス・レントゥルスとルキウス・マンリウス・アキディヌスもまた、初期の動きを無視することによって戦争が拡大するのを防ぐため、彼ら自身も軍勢を結合し、アウセタニ族の領土を通って、敵地であるにもかかわらずあたかも和平の地であるかのように兵士たちを穏やかに率いて進み、敵の本拠地に到達すると、敵の陣営から3マイル離れた場所に陣営を設けた。
§29.2.3primo per legatos nequiquam temptatum, ut discederetur ab armis; dein, cum in pabulatores Romanos impetus repente ab equitibus Hispanis factus esset, summisso ab statione Romana equitatu equestre proelium fuit haud sane memorando in partem ullam eventu.
最初は使節を通じて武器を置くよう説得が試みられたが無駄に終わり、その後、ヒスパニアの騎兵によってローマの糧食徴発兵に対して突如として攻撃が仕掛けられると、ローマの警備兵から騎兵が送り出されて騎兵戦が勃発したが、どちらの側にとっても特筆すべき結果にはならなかった。
§29.2.4sole oriente postero die armati instructique omnes mille ferme passus procul a castris Romanis aciem ostendere.
翌日の日の出とともに、武装し整列した敵の全軍が、ローマの陣営から約1マイル離れた場所にその戦列を現した。
§29.2.5medii Ausetani erant; cornua dextrum Ilergetes, laevum ignobiles tenebant Hispani populi;
中央はアウセタニ族であり、右翼はイレルゲテス族、左翼は名もなきヒスパニアの諸族が占めていた。
inter cornua et mediam aciem intervalla patentia satis late fecerant, qua equitatum, ubi tempus esset, emitterent.
彼らは両翼と中央の戦列の間に、好機が来れば騎兵を突入させられるよう、十分に広い間隔を空けておいた。
et Romani more suo exercitum cum instruxissent, §29.2.6id modo hostium imitati sunt, ut inter legiones et ipsi patentes equiti relinquerent vias.
そしてローマ人も彼らの慣習に従って軍勢を整列させると、敵のこの点だけを模倣して、彼ら自身も軍団の間に騎兵のための開いた通路を残した。
§29.2.7ceterum Lentulus ei parti usum equitis fore ratus, quae prior in dehiscentem intervallis hostium aciem equites emisisset, Ser. §29.2.8Cornelio tribuno militum imperat, equites per patentes in hostium acie vias permittere equos iubeat.
しかしレントゥルスは、敵の間隔の空いた戦列に向かって最初に騎兵を突入させた側に、騎兵の有用性がもたらされると考え、軍事トリブヌスのセルウィウス・コルネリウスに、敵の戦列の開いた通路を通って騎兵たちに馬を疾走させるよう命じることを指示した。
§29.2.9ipse coepta parum prospere pedestri pugna tantum moratus, dum cedenti duodecimae legioni, quae in laevo cornu adversus Ilergetes locata erat, tertiam decumam legionem ex subsidiis in primam aciem firmamentum ducit, postquam aequata ibi pugna est, §29.2.10ad L. Manlium inter prima signa hortantem ac subsidia quibus res postulabat locis inducentem venit;
彼自身は、あまりうまくいかずに始まった歩兵戦において、左翼でイレルゲテス族と対峙していた第12軍団が後退するのを支えるため、予備兵の中から第13軍団を第一線へと導く間だけ留まり、そこで戦闘が互角になったあと、最前線の軍旗の間で兵を励まし、事態が要求する場所に予備兵を導入していたルキウス・マンリウスのところへ赴いた。
indicat tuta ab laevo cornu esse; §29.2.11iam missum ab se Ser. Cornelium procella equestri hostes circumfusurum.
そして、左翼の側は安全であると告げ、すでに自分によって送り出されたセルウィウス・コルネリウスが、騎兵の嵐によって敵を包囲するだろうと言った。
§29.2.12vix haec dicta dederat cum Romani equites in medios invecti hostes simul pedestres acies turbarunt, simul equitibus Hispanorum viam immittendi equos clauserunt.
彼がこの言葉を口にするかしないかのうちに、ローマの騎兵たちが敵の中央に突撃し、歩兵の戦列を混乱させると同時に、ヒスパニアの騎兵たちに対して馬を突撃させる通路を閉ざした。
§29.2.13itaque omissa pugna equestri ad pedes Hispani descenderunt.
それゆえ、ヒスパニア人たちは騎兵戦を諦めて下馬した。
Romani imperatores ut turbatos hostium ordines et trepidationem pavoremque et fluctuantia viderunt signa, hortantur, orant milites, ut perculsos invadant neu restitui aciem patiantur.
ローマの将軍たちは、敵の隊列が乱れ、狼狽と恐怖が生じて軍旗が揺らいでいるのを見ると、兵士たちを励まし、打撃を受けた敵に襲いかかり、戦列の立て直しを許さないよう懇願した。
§29.2.14non sustinuissent tam infestum impetum barbari, ni regulus ipse Indibilis cum equitibus ad pedes degressis ante prima signa peditum se obiecisset.
もし小王インディビリス自身が、下馬した騎兵たちとともに歩兵の最前線の軍旗の前に立ちはだかっていなかったならば、蛮族たちはこれほど激しい攻撃に耐えられなかっただろう。
§29.2.15ibi aliquamdiu atrox pugna stetit; tandem, postquam ii, qui circa regem seminecem restantem, deinde pilo terrae adfixum pugnabant, obruti telis occubuerunt, tum fuga passim coepta.
そこでしばらくの間、激しい戦闘が持ちこたえられたが、ついに、瀕死のまま抵抗し、その後、投槍で地面に縫い付けられた王の周りで戦っていた者たちが、投射兵器の雨に圧倒されて斃れると、いたるところで敗走が始まった。
§29.2.16plures caesi quia equos conscendendi equitibus spatium non fuerat, et quia perculsis acriter institerunt Romani;
騎兵たちに馬に乗る時間がなかったこと、またローマ人が退却する敵に激しく追撃したことから、より多くの者が殺された。
nec ante abscessum est, quam castris quoque exuerunt hostem.
そして、敵を陣営からも追い払うまでは追撃を止めなかった。
§29.2.17decem tria milia Hispanorum caesa eo die, mille octingenti ferme capti;
この日、1万3000人のヒスパニア人が殺され、約1800人が捕虜となった。
Romanorum sociorumque paulo amplius ducenti, maxime in laevo cornu, ceciderunt.
ローマ人と言い同盟軍と言い、主に左翼において、200人をわずかに超える者が戦死した。
§29.2.18pulsi castris Hispani aut qui ex proelio effugerant sparsi primo per agros, deinde in suas quisque civitates redierunt.
陣営から追われたヒスパニア人や、戦闘から逃れた者たちは、最初は野原に散らばったが、その後、それぞれ自らの都市へと帰っていった。

語釈・文法注

  1. 29.2.1ne glisceret prima neglegendo bellum — primaは中性複数対格で、手段を表す動名詞の奪格neglegendo(無視することによって)の直接目的語である。全体として「初期の兆候を無視することによって戦争が拡大しないように」という意味になる。
  2. 29.2.3haaud sane memorando in partem ullam eventu — eventuは性質の奪格であり、haud sane memorando(まったく特筆すべきでない)という動形容詞句によって修飾されている。in partem ullam(どちらの側に対しても)は、戦闘の結果がいずれの一方にも有利に傾かなかったことを示している。
  3. 29.2.7ei parti usum equitis fore ratus, quae prior — ratus(reorの完了分詞)が導く間接話法の中で、fore(=futurum esse)の主語として対格usumが、与格としてei partiが置かれている。関係節内のpriorは形容詞であるが、主格補語として「最初に(〜する)」という副詞的な意味を表している。
  4. 29.2.12vix haec dicta dederat cum — vix... cum... は「〜するかしないかのうちに…した」という時間的緊密性を表す構文である。また、dicta dederatはdixerat(言った)の代わりに用いられる、歴史的・詩的な文脈で好まれる表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §29.2.1-29.2.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:29.2.1-29.2.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。