Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §29.1.1-29.1.26

スキピオの遠征準備とヒスパニアの反乱

944 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオはシキリアで志願兵の組織化やシュラクサイの秩序回復を行い、アフリカ遠征の準備を進める。一方、ヒスパニアではインディビリスの扇動により、ローマに対する大規模な反乱が勃発する。

§29.1.1Scipio postquam in Siciliam venit, voluntarios milites ordinavit centuriavitque.
スキピオはシキリアに到着すると、志願兵たちを編成し、百人隊に分けた。
§29.1.2ex iis trecentos iuvenes, florentes aetate et virium robore, inermes circa se habebat, ignorantes, quem ad usum neque centuriati neque armati servarentur.
彼らのうち、若さと体力の最盛期にある300人の若者を、非武装のまま自らの身辺に留め置いた。 彼らは、自分が何の目的で百人隊にも分けられず、武装もさせずに残されているのかを知らなかった。
§29.1.3tum ex totius Siciliae iuniorum numero principes genere et fortuna trecentos equites, qui secum in Africam traicerent, legit, diemque iis, qua equis armisque instructi atque ornati adessent, edixit.
それから彼は、シキリア全土の若者のうちから、家柄と財産において第一流の300人の騎兵を、自らとともにアフリカに渡海させるために選出し、彼らに、馬と武器を整え装備して集まるべき日を指定した。
§29.1.4gravis ea militia procul domo terra marique labores multos magna pericula allatura videbatur; neque ipsos modo sed parentes cognatosque eorum ea cura angebat.
故郷から遠く離れ、陸路・海路で多くの労苦と多大の危険をもたらすであろうその軍役は過酷に思われ、彼ら自身だけでなく、その親や親族をもその懸念が悩ませていた。
§29.1.5ubi dies, quae edicta erat, advenit, arma equosque ostenderunt.
指定された日が来ると、彼らは武器と馬を提示した。
tum Scipio renuntiari sibi dixit quosdam equites Siculorum tamquam gravem et duram horrere eam militiam;
その時スキピオは、シキリア人の騎兵の一部が、その軍役を過酷で辛いものとして恐れているという報告が自分に届いている、と言った。
§29.1.6si qui ita animati essent, malle eos sibi iam tum fateri, quam postmodo querentes segnes atque inutiles milites rei publicae esse;
もしそのように考えている者がいるならば、後になって不満を漏らし、国家にとって怠惰で無用な兵士となるよりは、今この時点で自分にそう告白してくれる方が望ましい。
expromerent, quid sentirent; cum bona venia se auditurum.
自分がどう思っているのかを打ち明けよ、自分は寛大に耳を傾けるだろう、と。
§29.1.7ubi ex iis unus ausus est dicere se prorsus, si sibi, utrum vellet, liberum esset, nolle militare, tum Scipio ei:
彼らのうちの一人が、もし自分にどちらか望む方を選ぶ自由があるならば、まったく従軍したくない、と思い切って言うと、スキピオは彼にこう言った。
§29.1.8“quoniam igitur, adulescens, quid sentires, non dissimulasti, uicarium tibi expediam, cui tu arma equumque et cetera instrumenta militiae tradas et tecum hinc extemplo domum ducas, exerceas, docendum cures equo armisque.
「若者よ、それゆえお前は自分がどう思っているかを隠さなかったので、お前のために代わりの者を用意してやろう。 お前はその者に馬と武器、その他の軍役の装備を引き渡し、ここからただちに自宅へ連れ帰り、馬術と武芸の訓練を受けさせ、指導するように手配するがよい。
§29.1.9laeto condicionem accipienti unum ex trecentis quos inermes habebat, tradit.
」彼が喜んでその条件を受け入れると、スキピオは、非武装のまま留め置いていた300人のうちの一人を彼に引き渡した。
ubi hoc modo exauctoratum equitem cum gratia imperatoris ceteri viderunt, se quisque excusare et vicarium accipere.
このようにして、将軍の好意によって一人の騎兵が退役させられたのを見て、他の者たちもそれぞれ自らを釈明し、身代わりを受け入れた。
§29.1.10ita trecentis Siculis Romani equites substituti sine publica inpensa.
こうして、公費を一切使わずに、300人のシキリア人に代わってローマ人の騎兵が充てられた。
docendorum atque exercendorum curam Siculi habuerunt, quia edictum imperatoris erat, ipsum militaturum, qui ita non fecisset.
訓練と指導の配慮はシキリア人が行った。 なぜなら、そのようにしなかった者は自らが従軍しなければならない、という将軍の布告があったからである。
§29.1.11egregiam hanc alam equitur evasisse ferunt multisque proeliis rem publicam adiuvisse.
この優れた騎兵部隊が誕生し、多くの戦闘で国家を助けたと伝えられている。
§29.1.12legiones inde cum inspiceret, plurimorum stipendiorum ex iis milites delegit, maxime qui sub duce Marcello militaverant,
その後、彼が軍団を巡視したとき、彼らのうちから最も従軍期間の長い兵士たち、とりわけマルケッルス将軍のもとで戦ったことのある者たちを選び出した。
§29.1.13quos cum optima disciplina institutos credebat, tum etiam ab longa Syracusarum obsidione peritissimos esse urbium oppugnandarum: nihil enim parvum, sed Carthaginis iam excidia agitabat animo.
彼らは最も優れた規律によって鍛えられていると信じていただけでなく、長きにわたるシュラクサイ包囲戦を経験して、都市攻略に最も熟練していると考えていたからである。 スキピオは、いささかも小さなことではなく、すでにカルタゴの滅亡を心に描いていたのである。
§29.1.14inde exercitum per oppida dispertit;
その後、彼は軍勢を諸町へ分散配置した。
frumentum Siculorum civitatibus imperat, ex Italia advecto parcit;
シキリアの諸都市に穀物の供出を命じ、イタリアから運ばれてきた穀物は温存した。
veteres naves reficit et cum iis C. Laelium in Africam praedatum mittit;
古い船を修復し、それらを率いるC・ラエリウスを略奪のためにアフリカへ送った。
novas Panhormi subducit, quia ex viridi materia raptim factae erant, ut in sicco hibernarent.
新しい船は、生木で急速に造られたものであったため、乾燥した陸地で冬営させるためにパノルムスで陸に引き揚げた。
§29.1.15praeparatis omnibus ad bellum Syracusas nondum ex magnis belli motibus satis tranquillas venit.
戦争へのすべての準備を整えると、彼は、大きな戦争の動揺からまだ十分には平穏を取り戻していなかったシュラクサイへ赴いた。
§29.1.16Graeci res a quibusdam Italici generis eadem vi, qua per bellum ceperant, retinentibus, concessas sibi ab senatu repetebant.
ギリシア人たちは、イタリア系の者たちが戦争中に力ずくで奪い取った財産をそのまま不当に保持し続けているのに対し、元老院から自分たちに返還が認められた財産の返還を要求していた。
§29.1.17omnium primum ratus tueri publicam fidem, partim edicto partim iudiciis etiam in pertinaces ad obtinendam iniuriam redditis suas res Syracusanis restituit.
スキピオは、国家の信義を守ることが何よりも先決であると考え、一部は布告によって、また一部は、不当な占有を執拗に維持しようとする者たちに対して判決を下すことによって、シュラクサイの人々に彼らの財産を返還した。
§29.1.18non ipsis tantum ea res, sed omnibus Siciliae populis grata fuit, eoque enixius ad bellum adiuverunt.
このことは彼ら自身だけでなく、シキリアのすべての民にとって喜ばしいことであり、それゆえに彼らは、より熱心に戦争への協力を惜しまなかった。
§29.1.19eadem aestate in Hispania coortum ingens bellum conciente Ilergete Indibili, nulla alia de causa quam per admirationem Scipionis contemptu imperatorum aliorum orto.
同じ夏、ヒスパニアでは、イレルゲテス族のインディビリスが扇動して巨大な戦争が勃発した。 その原因は他でもなく、スキピオへの感嘆から、他の将軍たちへの軽蔑が生じたためであった。
§29.1.20eum superesse unum ducem Romanis ceteris ab Hannibale interfectis rebatur: eo nec ii Hispaniam caesis Scipionibus alium, quem mitterent, habuisse, et postquam in Italia gravius bellum urgueret, adversus Hannibalem eum arcessitum.
彼は、他の将軍たちがハンニバルによって殺害された今、ローマ人にとって残された唯一の将軍はスキピオだけであり、それゆえに彼らはスキピオ兄弟が討ち死にさせられた後、ヒスパニアに送るべき他の将軍を持たず、イタリアで戦争がより激化すると、ハンニバルに対抗するために彼を召還したのだ、と考えていた。
§29.1.21praeterquam quod nomina tantum ducum in Hispania Romani haberent, exercitum quoque inde veterem deductum; trepida omnia ut inconditam turbam tironum esse.
さらに、ローマ人がヒスパニアに置いているのは将軍の名ばかりであり、そこから古参の軍勢も撤退させられており、残されたものはすべて新兵の無秩序な群衆であり恐れおののいている。
numquam talem occasionem liberandae Hispaniae fore.
ヒスパニアを解放するのに、これほど好都合な機会は二度とないだろう(と彼は説いた)。
§29.1.22servitum ad eam diem aut Carthaginiensibus aut Romanis,
今日まで、カルタゴ人かローマ人のいずれかに臣従してきた。
§29.1.23nec in vicem his aut illis, sed interdum utrisque simul.
それも、交互にどちらか一方にではなく、時には双方に同時に従うことさえあった。
§29.1.24pulsos ab Romanis Carthaginienses;
カルタゴ人はローマ人によって駆逐された。
ab Hispanis, si consentirent, pelli Romanos posse, ut ab omni externo imperio soluta in perpetuum Hispania in patrios rediret mores ritusque.
もしヒスパニア人が一致団結するならば、ローマ人もまた駆逐されることができ、その結果、ヒスパニアはすべての外国の支配から永遠に解放され、祖先伝来の風習と制度に立ち返ることができるのだ、と。
§29.1.25haec taliaque dicendo non populares modo, sed Ausetanos quoque, vicinam gentem, concitat et alios finitimos sibi atque illis populos.
このようなことなどを語ることで、彼は自らの部族民だけでなく、近隣の氏族であるアウセタニ族や、自分たちや彼らに隣接する他の諸民をも扇動した。
§29.1.26itaque intra paucos dies triginta milia peditum, quattuor ferme equitum in Sedetanum agrum, quo edictum erat, convenerunt.
こうして数日足らずのうちに、3万人の歩兵と約4000人の騎兵が、指定された地であるセデタニア領へと集結した。

語釈・文法注

  1. 29.1.2ignorantes, quem ad usum neque centuriati neque armati servarentur. — 現在分詞 `ignorantes` は `trecentos iuvenes` にかかり、それに続く間接疑問節 `quem ad usum... servarentur` を従えている。動詞 `servarentur` は、主節の時制(未完了過去 `habebat`)に合わせた時制の一致により接続法未完了過去となっている。
  2. 29.1.6si qui ita animati essent, malle eos sibi iam tum fateri — 前節の `Scipio dixit`(§29.1.5)から続く間接話法である。条件節の `essent` や主節の `fateri`(対格不定詞の主語 `eos`)、さらに続く意志・命令を表す接続法 `expromerent` などはすべて、過去の主動詞に支配された間接話法の規則に従っている。
  3. 29.1.10ipsum militaturum, qui ita non fecisset. — `edictum`(布告)の内容を説明する同格の対格不定詞句であり、`esse` が省略されている(`ipsum militaturum esse`)。条件節に相当する関係節の動詞 `fecisset` は、過去完了の接続法(間接話法内の従属節、または未来完了の過去時制への移行)となっている。
  4. 29.1.19per admirationem Scipionis contemptu imperatorum aliorum orto. — `contemptu... orto` は独立奪格。`Scipionis` は前置詞 `per` に導かれる `admirationem` の客観属格(スキピオへの感嘆)であり、一方 `imperatorum aliorum` は `contemptu` の客観属格(他の将軍たちへの軽蔑)である。
  5. 29.1.20eum superesse unum ducem Romanis ceteris ab Hannibale interfectis rebatur — `rebatur`(彼は考えていた)から導かれる間接話法であり、この文全体および続く §29.1.21 の文がインディビリスの考え(演説の内容)を表す対格不定詞句の連続となっている。`eum` はスキピオを指す。`ceteris... interfectis` は独立奪格。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §29.1.1-29.1.26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:29.1.1-29.1.26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。