Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.9.1-28.9.20

リウィウスとクラウディウスの合同凱旋式

906 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官リウィウスとクラウディウスがローマへ帰還し、合同で凱旋式を挙行する様子と、特に功績の大きかったクラウディウス・ネロへの市民の熱狂的な称賛が描かれる。

§28.9.1extremo aestatis eius, qua haec in Graecia gesta sunt, cum Q. Fabius Maximus legatus ab M. Livio consule Romam ad senatum missus nuntiasset consulem satis praesidii Galliae provinciae credere L. Porcium cum suis legionibus esse, decedere se inde ac deduci exercitum consularem posse, §28.9.2patres non M. Livium tantum redire ad urbem, sed conlegam quoque eius C. Claudium iusserunt.
その夏の終わりに、ギリシアでこれらのことが行われていたが、使節として執政官マルクス・リウィウスからローマの元老院に派遣されたクィントゥス・ファビウス・マクシマスが、執政官はルキウス・ポルキウスがその軍団とともにガリア属州にとって十分な守備兵であると信じており、自分はそこから撤退し、執政官の軍隊を連れ戻すことができると報告したとき、元老院議員たちはマルクス・リウィウスだけでなく、その同僚ガイウス・クラウディウスも都市に帰還することを命じた。
§28.9.3id modo in decreto interfuit, quod M. Livi exercitum reduci, Neronis legiones Hannibali oppositas manere in provincia iusserunt.
決議においてただ以下の点だけが異なっていた。 すなわち、リウィウスの軍隊は呼び戻されることを、ハニバルに対峙していたネロの軍団は属州に留まることを命じたことである。
§28.9.4inter consules ita per litteras convenit ut quem ad modum uno animo rem publicam gessissent, ita, quamquam ex diversis regionibus convenirent, uno tempore ad urbem accederent;
執政官たちの間では、書簡を通じて次のように合意がなされた。 彼らが一致した心で国家を治めてきたのと同様に、たとえ異なる地域から集まるにしても、同じ時間に都市に近づくように、と。
§28.9.5Praeneste qui prior venisset, collegam ibi opperiri iussus.
プラエネステに先に到着した者が、そこで同僚を待つように命じられた。
forte ita evenit, ut eodem die ambo Praeneste venirent.
たまたま、同じ日に両者がプラエネステに到着することとなった。
inde praemisso edicto, ut triduo post frequens senatus ad aedem Bellonae adesset, omni multitudine obviam effusa ad urbem accessere.
そこから、3日後に多数の元老院議員がベローナ神殿に参集するようにとの布告をあらかじめ送り出した上で、群衆全体が彼らを迎えるために繰り出す中、彼らは都市に近づいた。
§28.9.6non salutabant modo universi circumfusi, sed contingere pro se quisque victrices dextras consulum cupientes, alii gratulabantur, alii gratias agebant, quod eorum opera incolumis res publica esset.
周りを取り囲んだ人々全員が挨拶をするだけでなく、それぞれが執政官たちの勝利を収めた右手に触れることを望みながら、ある人々は祝いを述べ、他の人々は、彼らの尽力によって国家が安全に保たれたことに対して感謝を捧げていた。
§28.9.7in senatu cum more omnium imperatorum expositis rebus ab se gestis postulassent, ut pro re publica fortiter feliciterque administrata et deis immortalibus haberetur honos et ipsis triumphantibus urbem inire liceret, se vero ea,
元老院において、すべての将軍の慣行に従って自らが行った事績を説明した上で、国家が勇敢かつ幸運に管理されたことに対し、不死の神々に感謝が捧げられ、また彼ら自身が凱旋式を挙行しつつ都市に入ることが許されるように、と彼らが要求したとき、議員たちは、彼らが要求する事柄を、自分たちは決定する、と答えた。
§28.9.8quae postularent, decernere patres merito deorum primum, dein secundum deos consulum responderunt;
ただしそれは、第一には神々の功績によって、第二には神々に次いで執政官たちの功績によるものである、と。
§28.9.9et supplicatione amborum nomine et triumpho utrique decreto, inter ipsos, ne, cum bellum communi animo gessissent, triumphum separarent, ita convenit, ut,
そして両者の名において感謝祭が、また両者それぞれに凱旋式が決定されると、彼らの間では、共同の心で戦争を遂行したのだから凱旋式を分けるべきではないとして、次のように合意された。
§28.9.10quoniam et in provincia M. Livii res gesta esset, et eo die, quo pugnatum foret, eius forte auspicium fuisset, et exercitus Livianus deductus Romam venisset, Neronis deduci de provincia non potuisset, ut M. Livium quadrigis urbem ineuntem milites sequerentur, C. Claudius equo sine militibus inveheretur.
すなわち、マルクス・リウィウスの属州において戦いが行われ、また戦闘が行われたその日、たまたま彼の鳥卜権のもとにあり、リウィウスの軍隊は連れ戻されてローマに来ていたが、ネロの軍隊は属州から撤退させることができなかったため、マルクス・リウィウスが4頭立ての戦車で都市に入るのを兵士たちが従い、ガイウス・クラウディウスは兵士を伴わずに馬に乗って進む、ということである。
§28.9.11ita consociatus triumphus cum utrique tum magis ei, qui, quantum merito anteibat, tantum honore conlegae cesserat, gloriam auxit.
このように共同で行われた凱旋式は、両者にとっても、またとりわけ、功績において勝っていたのと同じ分だけ、同僚に名誉を譲った彼にとって、栄光を増すものであった。
§28.9.12illum equitem aiebant sex dierum spatio transcurrisse longitudinem Italiae et eo die cum Hasdrubale in Gallia signis conlatis pugnasse, quo eum castra adversus sese in Apulia posita habere Hannibal credidisset:
人々は、あの騎士が6日間のうちにイタリアの全長を駆け抜け、そして、ハニバルが、彼がプリアで自分に対峙して陣を敷いていると信じていたその同じ日に、ガリアでハスドルバルと矛を交えて戦ったのだ、と言い合っていた。
§28.9.13ita unum consulem pro utraque parte Italiae adversus duos duces, duos exercitus hinc consilium suum, hinc corpus opposuisse.
このように、一人の執政官が、イタリアの両側のために、二人の将軍と二つの軍隊に対して、一方には自らの策略を、他方には自らの身体を対置させたのだ、と。
§28.9.14nomen Neronis satis fuisse ad continendum castris Hannibalem; Hasdrubalem vero qua alia re quam adventu eius obrutum atque extinctum esse?
ネロの名だけでハニバルを陣営に留め置くのに十分であったこと、一方、ハスドルバルについては、彼の到来以外の何によって打ち倒され、滅ぼされたというのか、と。
§28.9.15itaque iret alter consul sublimis curru multiiugis, si vellet, equis;
「したがって、もう一人の執政官は、望むなら、多くの馬に引かれた戦車に乗って高らかに進むがいい。
uno equo per urbem verum triumphum vehi, Neronemque, etiam si pedes incedat, vel parta eo bello vel spreta eo triumpho gloria memorabilem fore.
たった一頭の馬によって、真の凱旋式が都市を運ばれていくのだ。 そしてネロは、たとえ徒歩で歩むとしても、あの戦争で得られた栄光によって、あるいはあの凱旋式で退けられた栄光によって、記憶されるに値するだろう」と。
hi sermones spectantium Neronem usque in Capitolium prosecuti sunt.
観衆のこうした言葉が、カピトリウムに至るまでずっとネロに付き従った。
§28.9.16pecuniae in aerarium tulerunt sestertium triciens, octoginta milia aeris.
彼らは国庫に300万セステルティウスと、8万のアスを納めた。
§28.9.17militibus M. Livius quinquagenos senos asses divisit;
マルクス・リウィウスは兵士たちにそれぞれ56アスを分配した。
tantundem C. Claudius absentibus militibus suis est pollicitus, cum ad exercitum redisset.
ガイウス・クラウディウスは、その場にいなかった自らの兵士たちに対し、軍隊のもとに戻ったときに同額を支払うことを約束した。
§28.9.18notatum est eo die plura carmina militaribus iocis in C. Claudium quam in consulem suum iactata,
その日、自らの執政官に対するよりも、ガイウス・クラウディウスに対して、兵士たちの冗談を交えた多くの歌が浴びせられたことが注目された。
§28.9.19equites L. Veturium et Q. Caecilium legatos magnis tulisse laudibus hortatosque esse plebem, ut eos consules in proxumum annum crearent;
騎士たちは使節であるルキウス・ウェトゥリウスとクィントゥス・カエキリウスを大いに称賛し、平民に対し、彼らを翌年の執政官に選出するよう促した。
§28.9.20adiecisse equitum praerogativae auctoritatem consules postero die in contione, quam forti fidelique duorum praecipue legatorum opera usi essent, commemorantes.
翌日、執政官たちは民会において、自分たちがとりわけこの二人の使節のいかに勇敢で忠実な働きに助けられたかを言及しつつ、騎士たちの優先投票に自らの権威を付け加えた。

語釈・文法注

  1. §28.9.1consulem satis praesidii Galliae provinciae credere L. Porcium cum suis legionibus esse — 間接話法における多重の不定詞構造。`nuntiasset` の目的語となる対格不定詞句の主動詞は `credere` で、その主語が `consulem`(=リウィウス)である。さらに `credere` の目的語(内容)として、`L. Porcium... esse`(ポルキウスが〜であること)という対格不定詞句が入れ子になっている。`satis` は中性名詞(対格)として `esse` の補語となり、部分属格 `praesidii` を伴って「十分な守備兵」を表す。
  2. §28.9.7se vero ea, quae postularent, decernere patres... responderunt — 主節の構造は `patres responderunt`(議員たちは答えた)。その伝達内容を示す間接話法の不定詞句 `se... decernere ea` が前に置かれ、関係節 `que postularent` が `ea` を修飾している。`se` は主節の主語 `patres` を指す再帰代名詞で、不定詞 `decernere` の意味上の主語(対格)である。
  3. §28.9.11quantum merito anteibat, tantum honore conlegae cesserat — 相関関係 `quantum... tantum` を用いた比較構造。「彼(クラウディウス)が功績(`merito`, 制限の奪格)において勝っていた(`anteibat`)のと同じ分だけ、彼は同僚(`conlegae`, 与格)に栄誉(`honore`, 制限の奪格)において譲った(`cesserat`)」という意味になる。ネロがリウィウスより功績があったにもかかわらず、凱旋式の栄誉を譲ったことを強調する対比表現。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.9.1-28.9.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.9.1-28.9.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。