§28.9.1extremo aestatis eius, qua haec in Graecia gesta sunt, cum Q. Fabius Maximus legatus ab M. Livio consule Romam ad senatum missus nuntiasset consulem satis praesidii Galliae provinciae credere L. Porcium cum suis legionibus esse, decedere se inde ac deduci exercitum consularem posse, §28.9.2patres non M. Livium tantum redire ad urbem, sed conlegam quoque eius C. Claudium iusserunt.
그리스에서 이러한 일들이 행해진 그해 여름의 끝자락에, 집정관 마르쿠스 리비우스가 파견한 부장 퀸투스 파비우스 맥시무스가 로마의 원로원에 도착하여, 집정관은 루키우스 포르키우스가 그의 군단과 함께 갈리아 속주를 방어하기에 충분하다고 믿고 있으며, 자신은 그곳에서 물러나 집정관의 군대를 철수시킬 수 있다고 보고했을 때, 원로원 의원들은 마르쿠스 리비우스뿐만 아니라 그의 동료 가이우스 클라우디우스에게도 도시로 돌아올 것을 명령했다.
§28.9.3id modo in decreto interfuit, quod M. Livi exercitum reduci, Neronis legiones Hannibali oppositas manere in provincia iusserunt.
의결에서 단지 한 가지만이 달랐으니, 즉 리비우스의 군대는 철수하도록 명령한 반면, 한니발을 대적하고 있던 네로의 군단은 속주에 머물도록 명령한 것이었다.
§28.9.4inter consules ita per litteras convenit ut quem ad modum uno animo rem publicam gessissent, ita, quamquam ex diversis regionibus convenirent, uno tempore ad urbem accederent;
집정관들 사이에서는 서신을 통해, 비록 서로 다른 지역에서 온다 할지라도, 한마음으로 국정을 운영했던 것처럼 같은 시간에 도시에 접근하기로 합의했다.
§28.9.5Praeneste qui prior venisset, collegam ibi opperiri iussus.
프라에네스테에 먼저 도착하는 사람이 그곳에서 동료를 기다리기로 명령되었다.
forte ita evenit, ut eodem die ambo Praeneste venirent.
마침 두 사람 모두 같은 날에 프라에네스테에 도착하게 되었다.
inde praemisso edicto, ut triduo post frequens senatus ad aedem Bellonae adesset, omni multitudine obviam effusa ad urbem accessere.
그곳에서 3일 뒤에 수많은 원로원 의원들이 벨로나 신전으로 모이도록 고시를 미리 보낸 뒤, 온 군중이 맞이하러 쏟아져 나오는 가운데 도시에 접근했다.
§28.9.6non salutabant modo universi circumfusi, sed contingere pro se quisque victrices dextras consulum cupientes, alii gratulabantur, alii gratias agebant, quod eorum opera incolumis res publica esset.
주변을 둘러싼 모든 이들이 인사를 건넬 뿐만 아니라, 저마다 집정관들의 승리한 오른손을 만지기를 갈망하면서, 어떤 이들은 축하하고 어떤 이들은 그들의 노고 덕분에 국가가 무사한 것에 감사를 표했다.
§28.9.7in senatu cum more omnium imperatorum expositis rebus ab se gestis postulassent, ut pro re publica fortiter feliciterque administrata et deis immortalibus haberetur honos et ipsis triumphantibus urbem inire liceret, se vero ea,
원로원에서 모든 장군들의 관례에 따라 자신들이 수행한 일들을 설명한 후, 국가를 용감하고 성공적으로 다스린 공로로 불멸의 신들에게 영예를 돌리고 자신들이 개선식을 행하며 도시에 입성할 수 있도록 허락해 달라고 요구했을 때, 의원들은 그들이 요구하는 바를 결의한다고 답했다.
§28.9.8quae postularent, decernere patres merito deorum primum, dein secundum deos consulum responderunt;
그러나 이는 첫째로 신들의 공로 덕분이며, 둘째로 신들 다음으로 집정관들의 공로 덕분이라고 덧붙였다.
§28.9.9et supplicatione amborum nomine et triumpho utrique decreto, inter ipsos, ne, cum bellum communi animo gessissent, triumphum separarent, ita convenit, ut,
그리고 양자의 이름으로 감사제가, 또한 두 사람 각각에게 개선식이 결의되자, 그들 사이에서는 공동의 마음으로 전쟁을 치렀으니 개선식을 나누지 말자는 합의가 다음과 같이 이루어졌다.
§28.9.10quoniam et in provincia M. Livii res gesta esset, et eo die, quo pugnatum foret, eius forte auspicium fuisset, et exercitus Livianus deductus Romam venisset, Neronis deduci de provincia non potuisset, ut M. Livium quadrigis urbem ineuntem milites sequerentur, C. Claudius equo sine militibus inveheretur.
즉 마르쿠스 리비우스의 속주에서 전공이 세워졌고, 전투가 치러진 그날 마침 그의 조복권 아래에 있었으며, 리비우스의 군대는 회군하여 로마에 왔으나 네로의 군대는 속주에서 철수할 수 없었으므로, 마르쿠스 리비우스는 4두 전차를 타고 군사들의 호위를 받으며 입성하고, 가이우스 클라우디우스는 군사 없이 말을 타고 입성하기로 한 것이다.
§28.9.11ita consociatus triumphus cum utrique tum magis ei, qui, quantum merito anteibat, tantum honore conlegae cesserat, gloriam auxit.
이처럼 합동으로 치러진 개선식은 두 사람 모두에게, 그리고 특히 공로에서 앞섰던 만큼 동료에게 영예를 양보했던 사람에게 더욱 영광을 더해주었다.
§28.9.12illum equitem aiebant sex dierum spatio transcurrisse longitudinem Italiae et eo die cum Hasdrubale in Gallia signis conlatis pugnasse, quo eum castra adversus sese in Apulia posita habere Hannibal credidisset:
사람들은 저 기마 장군이 6일 만에 이탈리아 전역을 달려 지나갔으며, 한니발이 그가 아풀리아에서 자신과 대치하여 진영을 치고 있다고 믿고 있었던 바로 그날에 갈리아에서 하스드루발과 무기를 맞대고 싸웠다고 입을 모았다.
§28.9.13ita unum consulem pro utraque parte Italiae adversus duos duces, duos exercitus hinc consilium suum, hinc corpus opposuisse.
이처럼 단 한 명의 집정관이 이탈리아의 양쪽을 위해 두 명의 장군과 두 개의 군대를 상대로, 한편으로는 자신의 지혜를, 다른 한편으로는 자신의 몸을 맞세웠던 것이다.
§28.9.14nomen Neronis satis fuisse ad continendum castris Hannibalem; Hasdrubalem vero qua alia re quam adventu eius obrutum atque extinctum esse?
네로의 이름만으로도 한니발을 진영에 묶어두기에 충분했으며, 하스드루발은 그의 도착 외에 다른 어떤 것으로 무너지고 파멸했겠는가?
§28.9.15itaque iret alter consul sublimis curru multiiugis, si vellet, equis;
"그러니 다른 집정관은 원한다면 여러 마리가 이끄는 전차 위에 높이 올라타 가라지 마라.
uno equo per urbem verum triumphum vehi, Neronemque, etiam si pedes incedat, vel parta eo bello vel spreta eo triumpho gloria memorabilem fore. hi sermones spectantium Neronem usque in Capitolium prosecuti sunt.
단 한 마리의 말에 진정한 개선식이 실려 온 도시를 지나고 있으며, 네로는 설령 걸어서 행진한다 할지라도, 그 전쟁에서 얻은 영광으로든 이번 개선식에서 사양한 영광으로든 영원히 기억될 것이다." 구경꾼들의 이러한 대화가 카피톨리움에 이르기까지 계속 네로를 따랐다.
§28.9.16pecuniae in aerarium tulerunt sestertium triciens, octoginta milia aeris.
그들은 국고에 3백만 세스테르티우스와 8만 아스의 동전을 들여놓았다.
§28.9.17militibus M. Livius quinquagenos senos asses divisit;
마르쿠스 리비우스는 군사들에게 각각 56아스씩 나누어 주었다.
tantundem C. Claudius absentibus militibus suis est pollicitus, cum ad exercitum redisset.
가이우스 클라우디우스는 군대에 복귀했을 때 그 자리에 없었던 자신의 군사들에게도 같은 액수를 주겠다고 약속했다.
§28.9.18notatum est eo die plura carmina militaribus iocis in C. Claudium quam in consulem suum iactata,
그날 자신의 집정관보다 가이우스 클라우디우스를 향해 군사들의 장난 섞인 노래가 더 많이 던져진 것이 주목되었다.
§28.9.19equites L. Veturium et Q. Caecilium legatos magnis tulisse laudibus hortatosque esse plebem, ut eos consules in proxumum annum crearent;
기병들은 부장 루키우스 베투리우스와 퀸투스 카에킬리우스에게 큰 찬사를 보냈으며, 평민들에게 그들을 내년도 집정관으로 선출하도록 권유했다.
§28.9.20adiecisse equitum praerogativae auctoritatem consules postero die in contione, quam forti fidelique duorum praecipue legatorum opera usi essent, commemorantes.
집정관들은 다음 날 민회에서 특히 이 두 부장의 얼마나 용감하고 충성스러운 협조를 받았는지 언급하면서 기병들의 우선 투표권에 자신들의 권위를 더해주었다.