§28.44.1sed quid ultro metum inferre hosti et ab se remoto periculo alium in discrimen adducere quale sit, veteribus externisque exemplis admonere opus est? maius praesentiusve ullum exemplum esse quam Hannibal potest?
しかし、敵に自ら進んで恐怖を与え、自分から危険を遠ざけて他者を危機に陥れることがどのようなものであるかについて、古の、また外国の例を引いて諭す必要があるでしょうか。 ハンニバル以上に、偉大で身近な例があるでしょうか。
§28.44.2multum interest, alienos populari fines an tuos uri et uideas; videas;
他国の領土を荒らすことと、自分の領土が焼かれるのを目の当たりにする、目の当たりにする(見る、見る)こととの間には、大きな違いがあります。
plus animi est inferenti periculum quam propulsanti;
危険を退ける者よりも、危険をもたらす者の方に、より多くの勇気があるのです。
ad hoc maior ignotarum rerum est terror;
さらに、未知の事柄に対する恐怖の方が大きいものです。
§28.44.3bona malaque hostium ex propinquo ingressus fines aspicias.
敵の領土に一歩踏み入れば、敵の長所と短所を間近から観察できるでしょう。
§28.44.4non speraverat Hannibal fore, ut tot in Italia populi ad se deficerent, quot defecerunt post Cannensem cladem;
ハンニバルは、カンナエの惨敗の後に実際に離反したほど多くのイタリアの諸民族が、自分の側に離反するとは予想していませんでした。
quanto minus quicquam in Africa Carthaginiensibus firmum aut stabile sit, infidis sociis, gravibus ac superbis dominis.
ましてや、不実な同盟者、過酷で傲慢な支配者を持つアフリカにおいて、カルタゴ人にとって確実で安定したものがどれほど少ないことでしょうか。
§28.44.5ad hoc nos, etiam deserti ab sociis, viribus nostris, milite Romano stetimus;
その上、私たちは同盟国に見捨てられたときでさえ、自らの力、すなわちローマの兵士によって持ちこたえました。
Carthaginiensi nihil civilis roboris est, mercede paratos milites habent, Afros Numidasque, levissima fidei mutandae ingenia.
カルタゴ人には市民としての強さは微塵もなく、彼らは雇い入れた兵士、すなわち極めて不実で寝返りやすい性質を持つアフリカ人やヌミディア人を擁しているのです。
§28.44.6hic modo nihil morae sit: una et traiecisse me audietis et ardere bello Africam et obsideri Carthaginem.
ここでただ遅滞がないようにしてください。 私が渡海したこと、アフリカが戦火に燃えていること、そしてカルタゴが包囲されていることを、皆さんは同時に耳にするでしょう。
laetiores et frequentiores ex Africa expectate nuntios quam ex Hispania accipiebatis.
ヒスパニアから受け取っていたよりも、喜ばしく、また頻繁な知らせをアフリカから期待してください。
§28.44.7has mihi spes subicit fortuna populi Romani, di foederis ab hoste violati testes, Syphax et Masinissa reges, quorum ego fidei ita innitar, ut bene tutus a perfidia sim.
ローマ人民の運命、敵によって破られた条約の証人である神々、そして王であるシファクスとマシニッサが、私にこのような希望を抱かせます。 私は彼らの信義に依拠し、裏切りから十分に身を守るつもりです。
§28.44.8multa, quae nunc ex intervallo non apparent, bellum aperiet.
今は遠く離れているために見えない多くのことを、戦争が明らかにするでしょう。
et id est viri et ducis, non deesse fortunae praebenti se et oblata casu flectere ad consilium.
そして、自らを差し出す運命に背を向けず、偶然もたらされたものを計画へと転じることこそが、一人前の男であり将軍である者の務めなのです。
§28.44.9habebo, Q. Fabi, parem, quem das, Hannibalem;
Q・ファビウスよ、私はあなたが私に与える好敵手ハンニバルを持つことになるでしょう。
sed illum ego potius traham, quam ille me retineat;
しかし、彼が私を留めておくよりも、私の方が彼を引きずり出すでしょう。
in sua terra cogam pugnare eum, et Carthago potius praemium victoriae erit quam semiruta Bruttiorum castella.
彼の領土で彼に戦いを強いるでしょう。 そして、ブルッティウムの半壊した砦ではなく、カルタゴこそが勝利の報奨となるでしょう。
§28.44.10ne quid interim, dum traicio, dum expono exercitum in Africa, dum castra ad Carthaginem promoveo, res publica hic detrimenti capiat, quod tu, Q. Fabi, cum victor tota volitaret Italia Hannibal,
私が渡海し、アフリカに軍を上陸させ、カルタゴへと陣営を進めるその合間に、国家がここでいかなる不利益も被らないようにということは、Q・ファビウスよ、かつてハンニバルがイタリア全土を勝者として飛び回っていたときに、あなたが保証し得たことですが、ハンニバルがすでに揺るがされ、ほぼ打ち砕かれている今、執政官であり極めて勇敢な人物であるP・リキニウスにはそれが保証できないと否定することは、侮辱的ではないか気をつけてください。
§28.44.11potuisti praestare, hoc vide ne contumeliosum sit concusso iam et paene fracto Hannibale negare posse P. Licinium consulem, virum fortissimum, praestare, qui, ne a sacris absit pontifex maximus, ideo in sortem tam longinquae provinciae non venit.
彼は、最高神祇官が祭儀を欠かすことのないよう、それゆえにこれほど遠方の属州の組み合わせには加わらなかったのです。
§28.44.12si hercules nihilo maturius hoc, quo ego censeo, modo perficeretur bellum, tamen ad dignitatem populi Romani famamque apud reges gentesque externas pertinebat, non ad defendendam modo Italiam, sed ad inferenda etiam Africae arma videri nobis animum esse,
誓って、たとえ私が提案するこの方法によって、戦争が少しも早く終結しないとしても、イタリアを防衛するだけでなく、アフリカにさえ武器を向ける気概が私たちにあると見せることは、ローマ人民の尊厳と、外国の王や諸民族におけるその評判に関わることでした。
§28.44.13nec hoc credi vulgarique, quod Hannibal ausus sit, neminem ducem Romanum audere, et priore Punico bello tum, cum de Sicilia certaretur, totiens Africam ab nostris exercitibusque et classibus oppugnatam, nunc, cum de Italia certetur, Africam pacatam esse.
ハンニバルがあえて試みたことを、ローマの将軍は誰もあえてしないのだと信じられ、広まるべきではありません。 また、第一次ポエニ戦争において、シキリアを巡って争われていたあの時期には、私たちの軍隊や艦隊によって何度もアフリカが攻撃されたのに、今、イタリアを巡って争われているこの時期に、アフリカが平穏であると信じられるべきでもありません。
§28.44.14requiescat aliquando vexata tam diu Italia, uratur evasteturque in vicem Africa;
これほど長く苦しめられてきたイタリアをいつの日か休ませ、今度はアフリカを焼き尽くし、荒廃させましょう。
§28.44.15castra Romana potius Carthaginis portis immineant, quam nos iterum vallum hostium ex moenibus nostris videamus;
私たちが再び敵の防壁を自分たちの城壁から見るよりは、ローマの陣営がカルタゴの城門に迫るようにしましょう。
Africa sit reliqui belli sedes, illuc terror fugaque, populatio agrorum, defectio sociorum, ceterae belli clades, quae in nos per quattuordecim annos ingruerunt, vertantur.
アフリカを残る戦争の舞台とし、14年間にわたって私たちに襲いかかった恐怖と逃亡、耕作地の略奪、同盟国の離反、その他の戦争の惨禍を、あちらへと向けさせましょう。
§28.44.16quae ad rem publicam pertinent et bellum, quod instat, et provincias, de quibus agitur, dixisse satis est;
国家に関わること、目前に迫る戦争、そして議論されている属州について語ることは、これで十分です。
§28.44.17illa longa oratio nec ad vos pertinens sit, si, quem ad modum Q. Fabius meas res gestas in Hispania elevavit, sic ego contra gloriam eius eludere et meam verbis extollere velim.
もし、Q・ファビウスがヒスパニアにおける私の業績を過小評価したように、私が逆に彼の栄光を愚弄し、言葉によって自分の業績を誇張しようと望むなら、その演説は長くなり、皆さんにとっても無関係なものとなるでしょう。
§28.44.18neutrum faciam, patres conscripti, et, si nulla alia re, modestia certe et temperando linguae adulescens senem vicero.
元老院議員諸君、私はそのどちらもしません。 他のいかなる点でもないとしても、確かに謙虚さと舌を慎むことにおいて、若者である私が老人に打ち勝つでしょう。
ita et vixi et gessi res, ut tacitus ea opinione, quam vestra sponte conceptam animis haberetis, facile contentus essem.
私は、皆さんが自発的に心の中に抱いている評価に、黙っていても十分に満足できるように生き、また事を成し遂げてきたのです。
”
」