§28.43.1cum oratione ad tempus parata Fabius tum auctoritate et inveterata prudentiae fama magnam partem senatus et seniores maxime cum movisset, pluresque consilium senis quam animum adulescentis ferocem laudarent, Scipio ita locutus fertur:
ファビウスがその場に合わせて用意された演説によって、またその権威と長年培われた思慮深さの評判によって、元老院の大部分、特に長老たちを深く感動させ、多くの人々が若者の激しい気性よりも老人の計画を称賛したとき、スキピオは次のように語ったと伝えられている。
§28.43.2“et ipse Q. Fabius principio orationis, patres conscripti, commemoravit in sententia sua posse obtrectationem suspectam esse;
「元老院議員諸君、Q・ファビウス自身も演説の冒頭で、彼の意見において羨望が疑われ得ることを言及しました。
§28.43.3cuius ego rei non tam ipse ausim tantum virum insimulare, quam ea suspicio, vitio orationis an rei, haud sane purgata est.
このことについて、私は自分からこれほど偉大な人物に疑いをかけようとはそれほど思いませんが、その疑念が、演説の欠陥によるものか、それとも事柄自体の欠陥によるものか、まったく晴らされてはいません。
§28.43.4sic enim honores suos.
というのは、彼は自分の名誉と業績の評判を、嫉妬の非難を消し去るために、言葉によって次のように高めたからです。
et famam rerum gestarum extulit verbis ad exstinguendum invidiae crimen, tamquam mihi ab infimo quoque periculum sit, ne mecum aemuletur, et non ab eo, qui, quia super ceteros excellat, quoque niti non dissimulo, me sibi aequari nolit.
まるで、私にとって最底辺の人物から『自分と競争しているのではないか』という危険があるかのようであり、他の人々よりも優れており(その人に向かって私も努力していることを私は隠しませんが)、私が自分と同等に扱われることを望まないあの人からの危険ではないかのように。
§28.43.5sic senem se perfunctumque et me infra aetatem fili etiam sui posuit, tamquam non longius, quam quantum vitae humanae spatium est, cupiditas gloriae extendatur maximaque pars eius in memoriam ac posteritatem promineat.
このように彼は、自分を老人であり[務めを]終えた者とし、私を自分の息子の年齢よりも下に置きました。 まるで、栄光への欲望が人間の生涯の長さよりも遠くへと延びることはなく、またその大部分が記憶や後世にまで及ぶことはないかのように。
§28.43.6maximo cuique id accidere animo certum habeo, ut se non cum praesentibus modo sed cum omnis aevi claris viris comparent.
最も偉大なあらゆる精神にとって、自分を現代の人々だけでなく、あらゆる時代の卓越した人々とも比較するということが起こるのを、私は確信しています。
§28.43.7equidem haud dissimulo me tuas, Q. Fabi, laudes non adsequi solum velle, sed — bona venia tua dixerim —, si possim, etiam exsuperare.
実に私は、Q・ファビウスよ、あなたの受けた称賛に単に追いつくだけでなく、――あなたのご寛恕を得て言わせてもらえば――もし可能なら、それを超え去りたいことさえ隠しはしません。
§28.43.8illud nec tibi in me nec mihi in minoribus natu animi sit, ut nolimus quemquam nostri similem evadere civem;
あなたから私に対しても、私から年下の者に対しても、我々の誰一人として自分に似た市民が現れることを望まない、というような心持ちがあってはなりません。
id enim non eorum modo, quibus inviderimus, sed rei publicae et paene omnis generis humani detrimentum sit.
なぜなら、それは我々が嫉妬する人々だけでなく、国家にとって、またほとんどすべての人類にとっての不利益となるからです。
§28.43.9commemoravit, quantum essem periculi aditurus, si in Africam traicerem, ut meam quoque, non solum rei publicae et exercitus vicem videretur sollicitus.
彼は、もし私がアフリカに渡るなら、どれほど大きな危険に直面することになるかを言及しました。 それは、国家や軍隊だけでなく、私自身の身の上をも心配しているように見えるためでした。
§28.43.10unde haec repente de me cura exorta? cum pater patruusque meus interfecti, cum duo exercitus eorum prope occidione occisi essent, cum amissae Hispaniae, cum quattuor exercitus Poenorum quattuorque duces omnia metu armisque tenerent, §28.43.11cum quaesitus ad id bellum imperator nemo se ostenderet praeter me, nemo profiteri nomen ausus esset, cum mihi quattuor et viginti annos nato detulisset imperium populus Romanus,
私に対するこの気遣いは、どこから突然生じたのでしょうか。 私の父と叔父が殺され、彼らの二つの軍勢がほぼ全滅させられ、ヒスパニアが失われ、カルタゴの四つの軍勢と四人の将軍がすべてを恐怖と武力で支配していたとき、その戦争のために求められた将軍として私のほかに誰も名乗り出ず、誰も志願する勇気を持たなかったとき、そしてローマ人民が、24歳であった私に指揮権を授けたとき、どうしてそのときには、誰も私の年齢や、敵の力、戦争の困難さ、父と叔父の最近の惨敗に言及しなかったのでしょうか。
§28.43.12quid ita tum nemo aetatem meam, vim hostium, difficultatem belli, patris patruique recentem cladem commemorabat? utrum maior aliqua nunc in Africa calamitas accepta est, quam tunc in Hispania erat?
今アフリカで被っている何らかの災厄は、当時のヒスパニアにおけるものよりも大きいというのですか。
§28.43.13an maiores nunc sunt exercitus in Africa et duces plures melioresque, quam tunc in Hispania fuerunt? an aetas mea tunc maturior bello gerendo fuit, quam nunc est?
それとも、現在アフリカにいる軍勢の方が大きく、将軍たちも当時のヒスパニアにいた者たちより多く、かつ優れているというのですか。 それとも、私の年齢は当時の方が、現在よりも戦争を行うのに適していたというのですか。
§28.43.14an cum Carthaginiensi hoste in Hispania quam in Africa bellum geri aptius est? facile est post fusos fugatosque quattuor exercitus Punicos, post tot urbes vi captas aut metu subactas in dicionem, post perdomita omnia usque ad Oceanum, §28.43.15tot regulos, tot saevas gentes, post receptam totam Hispaniam ita, ut vestigium belli nullum reliquum sit, elevare meas res gestas, tam hercule,
それとも、カルタゴの敵とは、アフリカにおいてよりもヒスパニアにおいて戦争を行う方が適しているというのですか。 四つのカルタゴ軍を撃破し潰走させた後、これほど多くの都市を武力で奪い、あるいは恐怖によって支配下に置いた後、大洋に至るまですべてを完全に征服した後、これほど多くの小王やこれほど多くの獰猛な部族を従え、ヒスパニア全土を戦争の痕跡が全く残らないほどに取り戻した後で、私の業績を過小評価することは容易です。
§28.43.16quam, si victor ex Africa redierim, ea ipsa elevare, quae nunc retinendi mei causa, ut terribilia eadem videantur, verbis extolluntur.
まったくもって、もし私がアフリカから勝者として帰還したなら、私を引き留めるために、それらを恐ろしく見せようと言葉で高められているまさにその事柄を、過小評価することが容易であるのと同様に。
§28.43.17negat aditum esse in Africam, negat ullos patere portus;
彼はアフリカへの侵入路はないと言い、開かれている港は一つもないと言います。
M. Atilium captum in Africa commemorat, tamquam M. Atilius primo accessu ad Africam offenderit, neque recordatur illi ipsi tam infelici imperatori patuisse tamen portus Africae, et res egregie primo anno gessisse et, quantum ad Carthaginienses duces adtinet, invictum ad ultimum permansisse.
彼はM・アティリウスがアフリカで捕らえられたことを言及します。 まるでM・アティリウスがアフリカへの最初の接近においてつまずいたかのように。 しかし彼は、あの極めて不運であった将軍にとっても、アフリカの港は開かれていたこと、そして最初の年には見事に事を成し遂げたこと、さらにカルタゴの将軍たちに関する限り、最後まで不敗のままであったことを覚えていないのです。
§28.43.18nihil igitur me isto exemplo terrueris.
それゆえ、あなたはそのような例で私を脅すことはできません。
si hoc bello, non priore, si nuper et non annis ante quadraginta ista clades accepta foret, qui ego minus in Africam Regulo capto quam Scipionibus occisis in Hispaniam traicerem?
もしこの災厄が、前の戦争ではなくこの戦争において、そして40年前ではなく最近被ったものであるとしても、レグルスが捕らえられたからといって私がアフリカに渡るのが、スキピオたちが殺されたからといってヒスパニアに渡ったのより、どうしてためらわれることがありましょうか。
§28.43.19nec felicius Xanthippum Lacedaemonium Carthagini quam me patriae meae sinerem natum esse, cresceretque mihi ex eo ipso fiducia, quod posset in hominis unius virtute tantum momenti esse.
そして、スパルタ人クサンティッポスがカルタゴのために生まれたのが、私が私の祖国のために生まれたのよりも幸運であったとは認めません。 そして、一人の人間の力量の中にこれほど大きな決定力が存在し得るという、まさにそのことから、私の確信は高まるのです。
§28.43.20at etiam Athenienses audiendi sunt, temere in Siciliam omisso domi bello transgressi: cur ergo,
しかしさらに、本国での戦争を放置して無謀にもシキリアへ渡ったアテナイ人たちの言うことを聞かねばならないと。
§28.43.21quoniam Graecas fabulas enarrare vacat, non Agathoclem potius Syracusanum regem, cum diu Sicilia Punico bello ureretur, transgressum in hanc eandem Africam avertisse eo bellum, unde venerat, refers?
それならなぜ、ギリシアの物語を詳しく語る暇があるのですから、シキリアが長い間カルタゴとの戦争で荒廃していたときに、この同じアフリカへと渡り、戦争がやって来た場所へとそれをそらしたシュラクサイの王アガトクレスの方を引き合いに出さないのですか。 」