§28.43.1cum oratione ad tempus parata Fabius tum auctoritate et inveterata prudentiae fama magnam partem senatus et seniores maxime cum movisset, pluresque consilium senis quam animum adulescentis ferocem laudarent, Scipio ita locutus fertur:
파비우스가 그 자리에 맞춰 준비된 연설을 마치고, 이어 그의 권위와 오랫동안 쌓아온 지혜의 명성으로 원로원의 대부분과 특히 장로들을 감동시켰을 때, 그리고 많은 이들이 청년의 격정적인 기상보다 노인의 계획을 더 찬양했을 때, 스키피오는 다음과 같이 말했다고 전해집니다.
§28.43.2“et ipse Q. Fabius principio orationis, patres conscripti, commemoravit in sententia sua posse obtrectationem suspectam esse;
“원로원 의원 여러분, Q. 파비우스 자신도 연설 초두에 자신의 의견 속에서 비방이 의심받을 수 있음을 언급했습니다.
§28.43.3cuius ego rei non tam ipse ausim tantum virum insimulare, quam ea suspicio, vitio orationis an rei, haud sane purgata est.
그 일에 대해 저 자신은 그토록 위대한 분을 비난할 엄두를 내지 못하겠지만, 그 의심은 연설의 잘못 때문이든 사실의 잘못 때문이든 결코 온전히 해소되지 않았습니다.
§28.43.4sic enim honores suos. et famam rerum gestarum extulit verbis ad exstinguendum invidiae crimen, tamquam mihi ab infimo quoque periculum sit, ne mecum aemuletur, et non ab eo, qui, quia super ceteros excellat, quoque niti non dissimulo, me sibi aequari nolit.
그는 질투의 혐의를 지우기 위해 자신의 명예와 업적의 명성을 말로써 이처럼 드높였습니다. 마치 저에게 가장 미천한 자로부터 '나와 경쟁하지 않을까' 하는 위험이 있는 것처럼 말입니다. 다른 이들보다 뛰어나며(저 또한 그분께 다다르고자 노력하고 있음을 숨기지 않습니다만), 제가 자신과 동등해지는 것을 원치 않는 바로 그분으로부터 오는 위험이 아닌 것처럼 말입니다.
§28.43.5sic senem se perfunctumque et me infra aetatem fili etiam sui posuit, tamquam non longius, quam quantum vitae humanae spatium est, cupiditas gloriae extendatur maximaque pars eius in memoriam ac posteritatem promineat.
이처럼 그는 자신을 의무를 마친 노인으로 세우고 저를 자기 아들의 나이보다도 아래에 두었습니다. 마치 영광에 대한 갈망이 인간의 수명보다 더 멀리 뻗어나가지 않으며, 그 갈망의 가장 큰 부분이 기억과 후세로 뻗어가지 못하는 것처럼 말입니다.
§28.43.6maximo cuique id accidere animo certum habeo, ut se non cum praesentibus modo sed cum omnis aevi claris viris comparent.
가장 위대한 정신을 지닌 모든 이들에게는, 자신을 현재의 사람들뿐만 아니라 모든 시대의 탁월한 인물들과 비교하는 일이 일어난다고 저는 확신합니다.
§28.43.7equidem haud dissimulo me tuas, Q. Fabi, laudes non adsequi solum velle, sed — bona venia tua dixerim —, si possim, etiam exsuperare.
진실로 Q. 파비우스여, 저는 당신의 명성에 단지 도달할 뿐만 아니라, — 당신의 너그러운 양해를 구하며 말하자면 — 가능하다면 그것을 뛰어넘고 싶다는 사실을 숨기지 않습니다.
§28.43.8illud nec tibi in me nec mihi in minoribus natu animi sit, ut nolimus quemquam nostri similem evadere civem;
우리 중 누구도 자신과 닮은 시민이 나타나는 것을 원치 않는다는 그런 마음가짐이, 당신에게서 저를 향해, 혹은 저에게서 나이가 더 적은 이들을 향해 있어서는 안 됩니다.
id enim non eorum modo, quibus inviderimus, sed rei publicae et paene omnis generis humani detrimentum sit.
그것은 우리가 질투하는 이들뿐만 아니라 국가와 거의 온 인류에게도 손해가 되기 때문입니다.
§28.43.9commemoravit, quantum essem periculi aditurus, si in Africam traicerem, ut meam quoque, non solum rei publicae et exercitus vicem videretur sollicitus.
그는 제가 아프리카로 건너간다면 얼마나 큰 위험을 마주하게 될 것인지를 언급함으로써, 국가와 군대뿐만 아니라 저 자신의 안위에 대해서도 걱정하고 있는 것처럼 보이려 했습니다.
§28.43.10unde haec repente de me cura exorta? cum pater patruusque meus interfecti, cum duo exercitus eorum prope occidione occisi essent, cum amissae Hispaniae, cum quattuor exercitus Poenorum quattuorque duces omnia metu armisque tenerent, §28.43.11cum quaesitus ad id bellum imperator nemo se ostenderet praeter me, nemo profiteri nomen ausus esset, cum mihi quattuor et viginti annos nato detulisset imperium populus Romanus,
저에 대한 이러한 갑작스러운 염려는 어디서 생겨난 것입니까? 제 부친과 숙부가 살해당하고 그들의 두 군대가 거의 전멸당했을 때, 히스파니아를 잃고 카르타고의 네 군대와 네 장수가 공포와 무력으로 모든 것을 장악하고 있었을 때, 그 전쟁을 위한 사령관을 찾았으나 저 외에는 아무도 나타나지 않고 아무도 자원할 엄두를 내지 못했을 때, 그리하여 로마 민족이 스물네 살이었던 저에게 지휘권을 맡겼을 때, 어째서 그때는 아무도 제 나이와 적의 힘, 전쟁의 어려움, 부친과 숙부의 최근 참패를 언급하지 않았습니까?
§28.43.12quid ita tum nemo aetatem meam, vim hostium, difficultatem belli, patris patruique recentem cladem commemorabat? utrum maior aliqua nunc in Africa calamitas accepta est, quam tunc in Hispania erat?
지금 아프리카에서 겪고 있는 어떤 재난이 당시 히스파니아에서의 재난보다 더 큽니까?
§28.43.13an maiores nunc sunt exercitus in Africa et duces plures melioresque, quam tunc in Hispania fuerunt? an aetas mea tunc maturior bello gerendo fuit, quam nunc est?
아니면 지금 아프리카에 있는 군대가 더 크고 장수들이 당시 히스파니아에 있던 장수들보다 더 많고 훌륭합니까? 아니면 당시 제 나이가 지금보다 전쟁을 치르기에 더 원숙했습니까?
§28.43.14an cum Carthaginiensi hoste in Hispania quam in Africa bellum geri aptius est? facile est post fusos fugatosque quattuor exercitus Punicos, post tot urbes vi captas aut metu subactas in dicionem, post perdomita omnia usque ad Oceanum, §28.43.15tot regulos, tot saevas gentes, post receptam totam Hispaniam ita, ut vestigium belli nullum reliquum sit, elevare meas res gestas, tam hercule, §28.43.16quam, si victor ex Africa redierim, ea ipsa elevare, quae nunc retinendi mei causa, ut terribilia eadem videantur, verbis extolluntur.
아니면 카르타고 적과는 아프리카보다 히스파니아에서 전쟁을 치르는 것이 더 적합합니까? 네 카르타고 군대를 격파하고 패주시킨 후, 그토록 많은 도시를 무력으로 빼앗거나 공포로 굴복시켜 지배하에 둔 후, 대양에 이르기까지 모든 것을 완전히 평정한 후, 그토록 많은 소왕들과 그토록 사나운 부족들을 굴복시키고, 전쟁의 흔적이 전혀 남지 않을 정도로 히스파니아 전역을 되찾은 후에 저의 업적을 깎아내리는 것은 쉬운 일입니다. 참으로 맹세코 쉬운 일입니다, 마치 제가 아프리카에서 승리하고 돌아온다면, 지금 저를 붙잡아두기 위해 그것들이 무시무시하게 보이도록 말로써 드높이고 있는 바로 그것들을 깎아내리는 것이 쉬운 일인 것과 같습니다.
§28.43.17negat aditum esse in Africam, negat ullos patere portus;
그는 아프리카로 갈 수 있는 길이 없다고 하며, 열려 있는 항구가 하나도 없다고 합니다.
M. Atilium captum in Africa commemorat, tamquam M. Atilius primo accessu ad Africam offenderit, neque recordatur illi ipsi tam infelici imperatori patuisse tamen portus Africae, et res egregie primo anno gessisse et, quantum ad Carthaginienses duces adtinet, invictum ad ultimum permansisse.
그는 M. 아틸리우스가 아프리카에서 붙잡힌 일을 언급합니다. 마치 M. 아틸리우스가 아프리카에 처음 접근했을 때 실패했던 것처럼 말입니다. 하지만 그는 그토록 불행했던 사령관에게도 아프리카의 항구들은 열려 있었으며, 첫해에 훌륭하게 과업을 수행했고, 카르타고 장수들에 관한 한 마지막까지 패하지 않은 채로 남아 있었다는 사실을 기억하지 못합니다.
§28.43.18nihil igitur me isto exemplo terrueris.
그러므로 당신은 그 본보기로 저를 전혀 두렵게 하지 못할 것입니다.
si hoc bello, non priore, si nuper et non annis ante quadraginta ista clades accepta foret, qui ego minus in Africam Regulo capto quam Scipionibus occisis in Hispaniam traicerem?
만일 이 재난이 이전 전쟁이 아니라 이번 전쟁에서, 그리고 40년 전이 아니라 최근에 일어난 일이라 할지라도, 레굴루스가 붙잡혔다고 해서 제가 아프리카로 건너가는 것을, 스키피오들이 살해당했다고 해서 히스파니아로 건너갔던 것보다 어찌 덜 하겠습니까?
§28.43.19nec felicius Xanthippum Lacedaemonium Carthagini quam me patriae meae sinerem natum esse, cresceretque mihi ex eo ipso fiducia, quod posset in hominis unius virtute tantum momenti esse.
또한 스파르타인 크산티포스가 카르타고를 위해 태어난 것이 제가 조국을 위해 태어난 것보다 더 행운이었다고 인정하지 않을 것이며, 단 한 사람의 역량 속에 그토록 큰 결정력이 있을 수 있다는 바로 그 사실에서 저의 확신은 커질 것입니다.
§28.43.20at etiam Athenienses audiendi sunt, temere in Siciliam omisso domi bello transgressi: cur ergo,
하지만 본국의 전쟁을 방치한 채 무모하게 시칠리아로 건너간 아테네인들의 말도 들어보아야 한다고 합니다.
§28.43.21quoniam Graecas fabulas enarrare vacat, non Agathoclem potius Syracusanum regem, cum diu Sicilia Punico bello ureretur, transgressum in hanc eandem Africam avertisse eo bellum, unde venerat, refers?
그렇다면 어찌하여, 그리스의 이야기를 상세히 말할 겨를이 있으니, 시칠리아가 카르타고 전쟁으로 오랫동안 황폐해졌을 때 이 동일한 아프리카로 건너가 전쟁이 시작된 그곳으로 전쟁을 돌려놓은 시라쿠사의 왕 아가토클레스를 인용하지 않으십니까?”