Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.42.1-28.42.22

過去の戦例に基づくファビウスのアフリカ論駁

939 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスはスキピオに対し、アフリカ遠征が孕む危険性を説く。過去のレグルスの失敗やスキピオ自身の父の決断、ヌミディア人の不確実性を挙げ、イタリア国内でハンニバルを撃退することこそが最優先であると主張する。

§28.42.1externa et nimis antiqua repeto;
私は国外の、かつ古すぎる事例を取り上げている。
Africa eadem ista et M. Atilius, insigne utriusque fortunae exemplum, nobis documento sint.
まさにそのアフリカと、[幸・不幸]両方の運命の顕著な例であるM・アティリウスが、我々にとっての教訓となるように。
§28.42.2ne tibi, P. Corneli, cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur.
実に、プブリウス・コルネリウスよ、あなたが深海からアフリカを目にするとき、あなたの[あれほど輝かしかった]ヒスパニアがお遊びや冗談のように思われるだろう。
quid enim simile?
何が似ているというのか。
§28.42.3pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque vectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti;
海が穏やかであったので、イタリアとガリアの沿岸を航行して、あなたは同盟都市であるエムポリアエに艦隊を停泊させた。
expositos milites per tutissima omnia ad socios et amicos populi Romani Tarraconem duxisti;
上陸させた兵士たちを、きわめて安全なあらゆる経路を通って、ローマ人民の同盟者であり友人であるタッラコへと導いた。
§28.42.4ab Tarracone deinde iter per praesidia Romana;
タッラコからは、その後、ローマの守備隊を通る旅路であった。
circa Hiberum exercitus patris patruique tui post amissos imperatores ferociores calamitate ipsa facti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum, si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par;
エブルス川周辺には、将軍たちを失った後、その災厄自体によっていっそう勇猛になったあなたの父と叔父の軍勢がおり、また、臨時の指導者ではあったが兵士たちの投票によって一時的に選ばれたあのL・マルキウスがいた。 もっとも、もし高貴な家柄や正規の名誉が彼を飾っていたならば、いかなる軍事技術においても名将たちに匹敵する人物であったが。
§28.42.5oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente;
カルタゴ・ノウァは、完全な平穏の中で、三つのカルタゴ軍のどれ一つとして同盟者を防衛していないときに攻撃された。
§28.42.6cetera, neque ea elevo, nullo tamen modo Africo bello comparanda, ubi non portus ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non civitas socia, non rex amicus, non consistendi usquam locus, non procedendi;
その他のことは――それらを私は過小評価しないが――しかし、アフリカでの戦争とはいかなる方法でも比較になり得ない。 そこでは、我々の艦隊に開かれた港は一つもなく、平定された土地もなく、同盟都市もなく、友好的な王もおらず、どこにも足をとどめる場所もなく、進軍する場所もない。
§28.42.7quacumque circumspexeris, hostilia omnia atque infesta.
どこを見回そうとも、すべてが敵意に満ち、危険である。
an Syphaci Numidisque credis? satis sit semel creditum: non semper temeritas est felix, et fraus fidem in parvis sibi praestruit, ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat.
それとも、あなたはシファクスとヌミディア人たちを信用するのか。 一度信じたことで十分とせよ。 無謀が常に幸運であるわけではない。 そして欺瞞は、価値があるときに大きな見返りを伴って裏切るために、あらかじめ些細なことで信頼を築いておくものである。
§28.42.8non hostes patrem patruumque tuum armis prius quam Celtiberi socii fraude circumvenerunt;
敵が武力によってあなたの父と叔父を陥れたのは、同盟者であるケルティベリア人たちが欺瞞によってそうしたのよりも先ではなかった。
nec tibi ipsi a Magone et Hasdrubale, hostium ducibus, quantum ab Indibili et Mandonio, in fidem acceptis, periculi fuit.
また、あなた自身にとっても、敵の将軍であるマゴやハスドルバルからよりも、[ローマの]保護を受け入れたインディビリスやマンドニウスからの危険の方が大きくなかったわけではない。
§28.42.9Numidis tu credere potes, defectionem militum tuorum expertus? et Syphax et Masinissa se quam Carthaginienses malunt potentes in Africa esse, Carthaginienses quam quemquam alium.
自分の兵士たちの反乱を経験したあなたが、ヌミディア人たちを信用できるというのか。 シファクスもマシニッサも、アフリカで強力であるのはカルタゴ人よりも自分たちであることを望み、また、他の誰よりもカルタゴ人であることを望んでいるのだ。
§28.42.10nunc illos aemulatio inter se et omnes causae certaminum acuunt, quia procul externus metus est;
今は、外部の恐怖が遠くにあるため、彼らの間の競争心とあらゆる争いの原因が彼らを刺激している。
ostende Romana arma et exercitum alienigenam, iam velut ad commune restinguendum incendium concurrent.
ローマの武器と異邦の軍勢を示してみよ、彼らはすぐに、まるで共通の火災を消し止めるかのように、一堂に集まるだろう。
§28.42.11aliter eidem illi Carthaginienses Hispaniam defenderunt, aliter moenia patriae, templa deum, aras et focos defendent, cum euntes in proelium pavida prosequetur coniunx et parvi liberi occursabunt.
あの同じカルタゴ人たちは、ヒスパニアを守ったのとは異なるやり方で、祖国の城壁、神々の神殿、祭壇、そして竈を守るだろう。 戦闘へと赴く彼らを、怯える妻が見送り、小さな子供たちが駆け寄ってくるときに。
§28.42.12quid porro, si satis confisi Carthaginienses consensu Africae, fide sociorum regum, moenibus suis, cum tuo exercitusque tui praesidio nudatam Italiam viderint, ultro ipsi novum exercitum in Italiam aut ex Africa miserint, §28.42.13aut Magonem, quem a Baliaribus classe transmissa iam praeter oram Ligurum Alpinorum vectari constat, Hannibali se coniungere iusserint?
さらに、もしカルタゴ人がアフリカの合意、同盟者である王たちの忠誠、自分たちの城壁を十分に信頼し、イタリアがあなたとあなたの軍勢の防衛から引き剥がされて裸になったのを見たときに、彼ら自身が進んで、アフリカからイタリアへ新たな軍勢を送るか、あるいは、バリアレス諸島から艦隊を渡らせ、すでにリグリア人やアルプス付近の民の沿岸を航行していることが明らかであるマゴに、ハンニバルと合流するように命じたなら、どうなるか。
§28.42.14nempe in eodem terrore erimus, in quo nuper fuimus, cum Hasdrubal in Italiam transcendit, quem tu, qui non solum Carthaginem sed omnem Africam exercitu tuo es clausurus, e manibus tuis in Italiam emisisti.
言うまでもなく、我々は、かつてハスドルバルがイタリアへ越えてきたときに我々が陥ったのと同じ恐怖の中に再び身を置くことになるだろう。 そのハスドルバルを、カルタゴだけでなくアフリカ全土を自らの軍勢で封鎖しようとしているあなたが、自分の手の中からイタリアへと逃したのである。
§28.42.15victum a te dices: eo quidem minus vellem, et id tua, non rei publicae solum causa, iter datum victo in Italiam esse.
「彼は私に敗北したのだ」とあなたは言うだろう。 そうであるなら、なおのこと、私はそうなってほしくなかった。 そして、それは国家のためだけでなくあなたのためにも、敗者にイタリアへの道が与えられたということを。
patere nos omnia, quae prospera tibi ac populi Romani imperio evenere, tuo consilio adsignare, adversa casibus incertis belli et fortunae delegare:
あなたに、またローマ人民の帝国に起こったすべての成功をあなたの計画に帰し、不運を戦争の不確実な偶発事や運命のせいにすることを、我々に許してほしい。
§28.42.16quo melior fortiorque es, eo magis talem praesidem sibi patria atque universa Italia retinet.
あなたがより優れ、より勇敢であればあるほど、祖国とイタリア全土は、そのような守護者を自らのために引き留めるのである。
non potes ne ipse quidem dissimulare, ubi Hannibal sit, ibi caput atque arcem huius belli esse, quippe qui prae te feras eam tibi causam traiciendi in Africam esse, ut Hannibalem eo trahas:
あなた自身でさえ、ハンニバルがいるところ、そこにこの戦争の中心と拠り所があることを隠すことはできない。 現にあなたは、自分がアフリカに渡る理由が、ハンニバルをあちらへ引きずり出すことであると公言しているのだから。
§28.42.17sive hic igitur sive illic, cum Hannibale est tibi futura res.
したがって、ここであれ、あそこであれ、あなたが対峙することになるのはハンニバルなので原点がある。
utrum tandem ergo firmior eris in Africa solus an hic tuo conlegaeque tui exercitu coniuncto? ne Claudius quidem et Livius consules tam recenti exemplo, quantum id intersit, documento sunt?
それならば一体、あなたはアフリカで孤立している方が強力なのか、それともここであなたとあなたの同僚の軍勢が合流している方が強力なのか。 執政官クラウディウスとリウィウスさえも、これほど最近の例によって、それがどれほど重要であるかを示す教訓となっていないというのか。
§28.42.18quid? Hannibalem utrum tandem extremus angulus agri Bruttii, frustra iam diu poscentem ab domo auxilia, an propinqua Carthago et tota socia Africa potentiorem armis virisque faciet?
さらに何があるか。 一体、ブルッティウム地方の隅っこで、すでに長い間本国に援軍を求めても無駄であった状態が、それとも近接するカルタゴと全同盟アフリカが、ハンニバルを武器と兵員においてより強力にするだろうか。
§28.42.19quod istud consilium est, ibi malle decernere, ubi tuae dimidio minores copiae sint, hostium multo maiores, quam ubi duobus exercitibus adversus unum tot proeliis et tam diuturna ac gravi militia fessum pugnandum sit?
あなたの軍勢が半分も少なく、敵の軍勢がはるかに多い場所で決戦を行うことを好むとは、一体どのような計画なのか。 これほど多くの戦闘と、これほど長期にわたる過酷な従軍によって疲弊した一人の敵に対して、二つの軍勢で戦うべき場所で戦うよりも。
§28.42.20quam compar consilium tuum parentis tui consilio sit, reputa.
あなたの計画が、あなたの父の計画とどれほど似通っているか、考えてみなさい。
ille consul profectus in Hispaniam, ut Hannibali ab Alpibus descendenti occurreret, in Italiam ex provincia rediit: tu, cum Hannibal in Italia sit, relinquere Italiam paras,
彼は執政官としてヒスパニアへ出発したものの、アルプスから下りてくるハンニバルに立ち向かうために、属州からイタリアへと戻った。 あなたは、ハンニバルがイタリアにいるというのに、イタリアを去ろうとしている。
§28.42.21non quia rei publicae id utile, sed quia tibi amplum et gloriosum censes esse, sicut cum provincia et exercitu relicto sine lege, sine senatus consulto duabus navibus populi Romani imperator fortunam publicam et maiestatem imperii, quae tum in tuo capite periclitabantur, commisisti.
それが国家にとって有益だからではなく、あなたにとって誇らしく輝かしいことだと思うからである。 それは、かつて属州と軍勢を置き去りにして、法律もなく元老院決議もなく、わずか2隻の船で、ローマ人民の将軍でありながら、当時あなたの身において危険にさらされていた国家の運命と帝国の尊厳を委ねた時のようである。
§28.42.22ego P. Cornelium publicae nobisque, non sibi ipsi privatim creatum consulem existimo, exercitusque ad custodiam urbis atque Italiae scriptos esse, non quos regio more per superbiam consules, quo terrarum velint, traiciant. ”
私は、プブリウス・コルネリウスが国家と我々のために執政官に選出されたのであって、彼自身が私的にそうなったのではないと考える。 また、軍勢は都とイタリアの守護のために徴募されたのであって、執政官たちが王のように傲慢に、世界のどの地であれ自分たちが望むところへ渡らせるためのものではないと考える。

語釈・文法注

  1. 28.42.1documento sint — 名詞 documento は目的を表す与格(dative of purpose)であり、与格 nobis(「我々にとって」)と合わさって二重与格(double dative)を構成している。sint は三人称複数・現在・接続法で、願望を表す。
  2. 28.42.2ne — 写本および古典的な校訂本において ne と綴られることがあるが、これは肯定の強調小辞 nae(「実に」「確かに」)の異綴りである。直説法未来形の videbuntur が後続することからも、否定の ne(「〜しないように」)ではなく、確言を表す nae として解釈するのが自然である。
  3. 28.42.4par — この形容詞は主格・単数で L. Marcius に係る。途中の si nobilitas ac iusti honores adornarent は、未完了過去接続法を用いた反実仮想条件(現在における事実の反対)であり、全体として「もし(現実はそうではないが)家柄や正規の職が飾っていたならば、〜に匹敵する人物(であったろうに)」というニュアンスを表す。
  4. 28.42.8non hostes ... prius quam ... — non ... prius quam の構成で、Celtiberi socii が主語となる prius quam 節と対比されている。「敵が武力で(父たちを)包囲したのが、ケルティベリア人が裏切ったのよりも先だったわけではない」、すなわち「ケルティベリア人の裏切りの方が先であり、破滅の主要原因であった」ことを意味する。
  5. 28.42.15eo quidem minus vellem — eo は「比較の度合い」を示す奪格で、前文の「敗北した」という主張を受けて「それゆえに(敗者であるからこそ)なおさら」の意。vellem は意志の接続法未完了過去(控えめな、あるいは反実仮想的な願望を表す潜在接続法)で、「私はそうであってほしくなかった(イタリアへの道が与えられなかったことを望んだ)」という意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.42.1-28.42.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.42.1-28.42.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。