§28.40.1cum Africam novam provinciam extra sortem P. Scipioni destinari homines fama ferrent, et ipse nulla iam modica gloria contentus non ad gerendum modo bellum, sed ad finiendum diceret se consulem declaratum esse, §28.40.2neque aliter id fieri posse, quam si ipse in Africam exercitum transportasset, et acturum se id per populum aperte ferret, si senatus adversaretur, — id consilium haudquaquam primoribus patrum cum placeret, ceteri per metum aut ambitionem mussarent,
人々の噂によれば、アフリカという新たな属州が抽選を経ずにP・スキピオに割り当てられる予定であるとのことであり、彼自身も、もはや並大抵の栄光には満足せず、自分はただ戦争を遂行するためだけでなく、それを終結させるために執政官に宣言されたのだと語り、そして、彼自身がアフリカに軍勢を輸送しなければ、それは実現不可能であるとし、もし元老院が反対するならば、民衆を通じてそれを実行するつもりだと公然と吹聴していたとき、――この計画は元老院の主だった人々には全く気に入らず、他の者たちも恐れや野心のために沈黙して不満を漏らしていたが、―― Q・ファビウス・マクシムスは意見を求められて、次のように述べた。
§28.40.3Q. Fabius Maximus rogatus sententiam: “scio multis vestrum videri, patres conscripti, rem actam hodierno die agi, et frustra habiturum orationem, qui tamquam de integra re de Africa provincia sententiam dixerit.
「国父の皆様、皆様の多くには、今日議論されている事柄はすでに決定済みの事柄であり、アフリカ属州について、あたかも未決定の事柄であるかのように意見を述べる者は、無駄に演説をすることになると見なされていることを、私は知っております。
§28.40.4ego autem primum illud ignoro, quem ad modum certa iam provincia Africa consulis viri fortis ac strenui sit, quam nec senatus censuit in hunc annum provinciam esse nec populus iussit.
しかし私は、第一に、元老院が今年度の属州とすることを決議したわけでもなく、民衆が命じたわけでもないアフリカが、いかにして、勇敢で精力的な人物である執政官の確定的かつ既定の属州となっているのか、皆目わかりません。
§28.40.5deinde, si est, consulem peccare arbitror, qui de re transacta simulando se referre senatum ludibrio habet, non senatorem, qui de quo consulitur suo loco dicit sententiam.
第二に、もしそうであるならば、すでに決定された事柄について諮問するふりをして元老院を愚弄している執政官が過ちを犯しているのであって、諮問されている事柄について自分の順序で意見を述べている元老院議員が過ちを犯しているのではありません。
§28.40.6atque ego certum habeo dissentienti mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum subeundam opinionem esse:
そして私は、アフリカへ渡ろうとするその性急さに反対する私が、二つの不名誉な非難を被らねばならないことを確信しております。
§28.40.7unius, insitae ingenio meo cunctationis, quam metum pigritiamque homines adulescentes sane appellent, dum me ne paeniteat adhuc aliorum speciosiora primo aspectu consilia semper visa, mea usu meliora;
一つは、私の気性に根ざした遅延という非難であり、若い人々はそれを恐れや怠惰と呼ぶのも無理はありませんが、他人の計画が一見したところ常に魅力的に見え、私の計画が経験においてはより優れていたことを、私は今なお後悔してはおりません。
alterius, §28.40.8obtrectationis atque invidiae adversus crescentem in dies gloriam fortissimi consulis.
もう一つは、日増しに高まる、最も勇敢な執政官の栄光に対する嫉妬や敵意という非難です。
§28.40.9a qua suspicione si me neque vita acta et mores mei neque dictatura cum quinque consulatibus tantumque gloriae belli domique partae vindicat, ut propius fastidium eius sim quam desiderium, aetas saltem liberet.
この嫌疑から、私のこれまでの人生や生き方、あるいは5度の執政官職を伴う独裁官職、そして戦時においても平時においても得られたこれほどの栄光――それゆえに私は栄光を渇望するよりもむしろ、それに飽き足りている状態に近いのですが――が私を救い出してくれないとしても、少なくとも年齢が私を解放してくれるはずです。
quae enim mihi aemulatio cum eo esse potest, qui ne filio quidem meo aequalis sit?
私にとって、私の息子と同い年ですらない人物と、何の競争があり得るでしょうか。
§28.40.10me dictatorem, cum vigerem adhuc viribus et in cursu maximarum rerum essem, recusantem nemo aut in senatu aut apud populum audivit, quo minus insectanti me magistro equitum, quod fando numquam ante auditum erat, imperium mecum aequaretur;
私がまだ力に溢れ、最大の偉業の途上にあった独裁官であったとき、私を攻撃する騎兵長官に対して、かつて聞いたこともないことですが、その権限が私と同等にされることを、私が拒むのを元老院でも民衆の前でも誰も聞いたことがありませんでした。
§28.40.11rebus quam verbis adsequi malui, ut qui aliorum iudicio mihi comparatus erat, sua mox confessione me sibi praeferret;
私は、他人の判断によって私と比較された者が、やがて自らの告白によって、私を自分よりも上に置くようになることを、言葉よりも行動によって達成することを望んだのです。
§28.40.12nedum ego perfunctus honoribus certamina mihi atque aemulationes cum adulescente florentissimo proponam:
ましてや、すべての名誉ある公職を務め終えた私が、今まさに全盛期にある若者との競争や対抗を自らに課すはずがありません。
§28.40.13videlicet ut mihi iam vivendo, non solum rebus gerendis fesso, si huic negata fuerit, Africa provincia decernatur.
おそらくは、活動することだけでなく生きること自体にすでに疲れ果てている私に、もしこの若者にアフリカが拒否された場合に、アフリカ属州が割り当てられるためでしょうか。
cum ea gloria, quae parta est, vivendum atque moriendum est.
私はすでに得られた栄光とともに生き、そして死なねばならないのです。
§28.40.14vincere ego prohibui Hannibalem ut a vobis, quorum vigent nunc vires, etiam vinci posset.
私は、今や力が満ち溢れている皆様によってハンニバルが倒され得るようにするために、彼が勝利することを阻止したのです。 」