§28.30.1per idem tempus ad Baetim fluvium Hanno, praefectus Magonis, missus a Gadibus cum parva manu Afrorum, mercede Hispanos sollicitando ad quattuor milia iuvenum armavit.
同じ頃、ガデスから派遣されたマゴの部下ハンノは、少数のアフリカ人部隊を率いてバイティス川の近くにおり、金銭でヒスパニア人を勧誘することによって、約四千人の若者を武装させた。
§28.30.2castris deinde exutus ab L. Marcio, maxima parte militum inter tumultum captorum castrorum, quibusdam etiam in fuga amissis, palatos persequente equite, cum paucis ipse effugit.
その後、彼はルキウス・マルキウスによって陣地から叩き出され、陣地が奪取される混乱の中で兵士の大部分が捕らえられ、ある者は逃走中に失われ、騎兵が散り散りになった者を追跡する中で、彼自身は少数の者とともに逃亡した。
§28.30.3dum haec ad Baetim fluvium geruntur Laelius interim freto in Oceanum evectus ad Carteiam classe accessit.
バイティス川でこれらのことが行われている間に、一方ラエリウスは海峡を通って大洋へと進み、艦隊を率いてカルテイアに到着した。
urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare.
その都市は大洋の沿岸に位置しており、そこでは初めて狭い海峡から海が広がっている。
§28.30.4Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana venientibus, spes, sicut ante dictum est, fuerat.
戦わずして内通によってガデスを回復するという希望が、前に述べられたように、そのことを自発的に約束する者たちがローマの陣営へとやって来ていたので、存在していた。
sed patefacta inmatura proditio est, conprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem devehendos tradit.
しかし、時期尚早な裏切りが発覚し、マゴは捕らえられた者たち全員を、カルタゴへと連行させるために長官アデルバルに引き渡した。
§28.30.5Adherbal coniuratis in quinqueremem inpositis, praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico intervallo sequitur.
アデルバルは陰謀者たちを五段櫂船に乗せ、それが三段櫂船よりも遅かったために先発させ、自らは8隻の三段櫂船とともに、少しの間隔をあけて追った。
§28.30.6iam fretum intrabat quinqueremis, cum Laelius et ipse in quinqueremi e portu Carteiae sequentibus septem triremibus evectus in Adherbalem ac triremes invehitur, quinqueremem satis credens deprensam rapido in freto in adversum aestum reciprocari non posse.
五段櫂船がすでに海峡に入りつつあったとき、ラエリウス自身も五段櫂船に乗り、7隻の三段櫂船を従えてカルテイアの港から進み出て、アデルバルと三段櫂船に襲いかかった。 彼は、急流の海峡の中で逆潮流に捕まった五段櫂船は、引き返すことができないと確信していたからである。
§28.30.7Poenus in re subita parumper incertus trepidavit, utrum quinqueremem sequeretur, an in hostes rostra converteret.
カルタゴ人は、突然の事態にしばらくの間、五段櫂船を追べきか、それとも敵に船首を向けるべきか迷って狼狽した。
§28.30.8ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit;
このためらい自体が、戦闘を避ける機会を奪った。
iam enim sub ictu teli erant, et undique instabant hostes.
なぜなら、すでに彼らは武器の射程内におり、四方から敵が迫っていたからである。
aestus quoque arbitrium moderandi naves ademerat.
潮流もまた、船を操縦する自由を奪っていた。
neque erat navali pugna similis, quippe ubi nihil voluntarium, nihil artis aut consilii esset.
そして、それは海戦に似ていなかった。 なぜなら、そこには自発的なものは何もなく、技術も計略も入る余地がなかったからである。
§28.30.9una natura freti aestusque, totius certaminis potens, suis, alienis navibus nequiquam remigio in contrarium tendentes invehebat;
海峡と潮流の自然の力だけが、戦い全体を支配しており、味方の船も敵の船も、逆方向に漕ぎ進もうとする無駄な努力を物ともせず流し去った。
et fugientem navem videres vertice retro intortam victoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese avertentem.
そして、逃亡する船が渦に巻き込まれて逆戻りし、勝者のもとへ運ばれるのを見ることもあれば、追跡する船が、海の逆方向の引力に捕まると、まるで逃亡するように背を向けるのを見ることもあった。
§28.30.10iam in ipsa pugna haec, cum infesta rostro peteret hostium navem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat; illa, cum transversa obiceretur hosti, repente intorta in proram circumagebatur.
すでに戦闘そのものにおいてもこのようなことがあった。 すなわち、ある船が衝角を向けて敵の船を狙おうとするときに、自船が横を向いて別の船の衝角の打撃を受け、別の船が敵に対して横向きに立ちはだかった瞬間、突然回転して船首の方向へと向きを変えられた。
§28.30.11cum inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior, seu pluribus remorum ordinibus scindentibus vertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius praelata impetu lateris alterius remos detersit;
三段櫂船の間で、運命の支配のもと、勝敗の定まらない戦闘が混戦となっていたとき、ローマの五段櫂船は、その重量のゆえにより安定していたためか、あるいは多くの櫂の列が渦を切り裂くことでより容易に操縦できたためか、2隻の三段櫂船を沈め、もう1隻については、勢いよくその脇を通り抜けることで、片側の櫂をなぎ払った。
§28.30.12ceterasque, quas indepta esset, mulcasset, ni cum reliquis quinque navibus Adherbal velis in Africam transmisisset.
そして、追いついたであろう残りの船も撃破したはずであった、もしアデルバルが、残った5隻の船とともに帆を張ってアフリカへと逃れなかったならば。