§28.30.1per idem tempus ad Baetim fluvium Hanno, praefectus Magonis, missus a Gadibus cum parva manu Afrorum, mercede Hispanos sollicitando ad quattuor milia iuvenum armavit. §28.30.2castris deinde exutus ab L. Marcio, maxima parte militum inter tumultum captorum castrorum, quibusdam etiam in fuga amissis, palatos persequente equite, cum paucis ipse effugit. §28.30.3dum haec ad Baetim fluvium geruntur Laelius interim freto in Oceanum evectus ad Carteiam classe accessit.
같은 무렵 바이티스강 근처에서, 가데스로부터 파견된 마고의 부하 한노는 소수의 아프리카인 부대를 이끌고 돈으로 히스파니아인들을 포섭하여 약 4,000명의 청년들을 무장시켰다. 그 후 그는 루키우스 마르키우스에 의해 진영에서 쫓겨났는데, 진영이 함락되는 혼란 속에서 군사의 대부분이 사로잡히고 일부는 도망치다가 목숨을 잃었으며, 기병이 흩어진 자들을 추격하는 가운데 그 자신은 소수의 사람들과 함께 도망쳤다. 바이티스강 근처에서 이 일들이 진행되는 동안, 랠리우스는 해협을 통해 대양으로 나아가 함대를 이끌고 카르테이아에 도달했다.
urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. §28.30.4Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana venientibus, spes, sicut ante dictum est, fuerat.
그 도시는 대양의 연안에 위치해 있으며, 거기서 처음으로 좁은 길목에서 바다가 넓게 펼쳐진다. 이미 말했듯이, 그 일을 자진해서 약속하는 자들이 로마 진영으로 찾아오고 있었으므로, 전투 없이 내통을 통해 가데스를 되찾으리라는 희망이 있었다.
sed patefacta inmatura proditio est, conprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem devehendos tradit. §28.30.5Adherbal coniuratis in quinqueremem inpositis, praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico intervallo sequitur. §28.30.6iam fretum intrabat quinqueremis, cum Laelius et ipse in quinqueremi e portu Carteiae sequentibus septem triremibus evectus in Adherbalem ac triremes invehitur, quinqueremem satis credens deprensam rapido in freto in adversum aestum reciprocari non posse. §28.30.7Poenus in re subita parumper incertus trepidavit, utrum quinqueremem sequeretur, an in hostes rostra converteret.
그러나 너무 이르게 음모가 폭로되었고, 마고는 붙잡힌 자들을 모두 카르타고로 압송하도록 행정관 아데르발에게 넘겨주었다. 아데르발은 음모자들을 5단도선에 태우고, 그것이 3단도선보다 느렸기 때문에 먼저 출발시킨 뒤, 자신은 8척의 3단도선과 함께 약간의 간격을 두고 뒤따랐다. 5단도선이 이미 해협에 들어서고 있었을 때, 랠리우스 역시 5단도선에 타고 7척의 3단도선을 거느린 채 카르테이아 항구에서 나와 아데르발과 그의 3단도선들로 돌진했다. 그는 급류가 흐르는 해협에서 역조에 갇힌 5단도선이 되돌아갈 수 없으리라 확신했기 때문이다. 카르타고인은 갑작스러운 상황에 잠시 망설이며, 5단도선을 따라가야 할지 아니면 적을 향해 뱃머리를 돌려야 할지 갈피를 잡지 못하고 당황했다. 이 망설임 자체가 전투를 회피할 기회를 빼앗았다.
§28.30.8ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant, et undique instabant hostes.
왜냐하면 그들은 이미 무기 사정거리 안에 있었고 사방에서 적들이 압박해 오고 있었기 때문이다.
aestus quoque arbitrium moderandi naves ademerat.
조류 또한 배를 통제할 자유를 빼앗아가서, 그것은 해전다운 면모가 없었다.
neque erat navali pugna similis, quippe ubi nihil voluntarium, nihil artis aut consilii esset. §28.30.9una natura freti aestusque, totius certaminis potens, suis, alienis navibus nequiquam remigio in contrarium tendentes invehebat;
자발적인 구석은 전혀 없었고 기술이나 계책이 개입할 여지도 없었기 때문이다. 해협과 조류라는 단 하나의 자연만이 전투 전체를 지배하며, 아군과 적군의 배들이 반대 방향으로 노를 저어 가려 무익하게 애를 써도 마음대로 휩쓸고 다녔다.
et fugientem navem videres vertice retro intortam victoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese avertentem. §28.30.10iam in ipsa pugna haec, cum infesta rostro peteret hostium navem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat;
도망치던 배가 소용돌이에 휘말려 뒤로 돌면서 승리자들에게 실려 가는가 하면, 추격하던 배가 바다의 반대 흐름에 빠지면 마치 도망치듯 몸을 돌리는 모습을 볼 수 있었다. 이미 전투 자체에서도 이러한 일들이 일어나고 있었다.
illa, cum transversa obiceretur hosti, repente intorta in proram circumagebatur. §28.30.11cum inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior, seu pluribus remorum ordinibus scindentibus vertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius praelata impetu lateris alterius remos detersit; §28.30.12ceterasque, quas indepta esset, mulcasset, ni cum reliquis quinque navibus Adherbal velis in Africam transmisisset.
즉, 어떤 배가 충각을 겨누고 적선을 공격하려 할 때 그 배 자체가 비스듬히 기울며 다른 충각의 일격을 받는가 하면, 적에게 가로로 가로막혀 있던 저 배는 갑자기 소용돌이쳐 이물 쪽으로 회전해 버렸다. 3단도선들 사이에서 운명의 지배 아래 승패를 알 수 없는 전투가 뒤섞여 벌어지고 있을 때, 로마의 5단도선은 자체 무게 덕분에 더 굳건하게 버텼기 때문인지, 아니면 더 많은 노 열이 소용돌이를 가르며 더 쉽게 조종되었기 때문인지, 3단도선 두 척을 침몰시켰고, 격렬하게 스쳐 지나간 충격으로 다른 한 척의 한쪽 측면 노들을 쓸어버렸다. 그리고 만일 아데르발이 남은 다섯 척의 배와 함께 돛을 올리고 아프리카로 건너가 버리지 않았더라면, 따라잡을 수 있었던 나머지 배들도 박살을 냈을 것이다.