Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.27.1-28.27.16

スキピオによる反乱兵への演説と罪の糾弾

924 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオは反乱兵たちを前にして厳粛な演説を始め、彼らが犯した不忠と祖国への裏切り、そして無名の者を指導者に担ぎ上げた大罪を厳しく糾弾する。

§28.27.1tum silentio per praeconem facto ita coepit: “numquam mihi defuturam orationem, qua exercitum meum adloquerer,
それから伝令官を介して静粛が作られると、彼はこのように始めた。 「私は、自分の軍隊に語りかけるための言葉が不足することなど決してないだろうと信じていた。
§28.27.2credidi, non quo verba umquam potius quam res exercuerim, sed quia prope a pueritia in castris habitus adsueram militaribus ingeniis;
それは、私が事実よりも言葉をこれまで鍛えてきたからではなく、ほぼ子供の頃から陣営の中に暮らして、兵士たちの気質に慣れていたからである。
§28.27.3apud vos quem ad rodum loquar, nec consilium nec oratio suppeditat, quos ne quo nomine quidem appellare debeam scio.
あなた方の前でどのように話すべきか、考えも言葉も湧いてこない。 あなた方をいかなる名前で呼ぶべきかさえ、私にはわからない。
§28.27.4cives? qui a patria vestra descistis, — an milites? qui imperium auspiciumque abnuistis, sacramenti religionem rupistis, — hostes? corpora, ora, vestitum, habitum civium adgnosco;
市民と呼ぼうか。 祖国から離反したあなた方を。 それとも兵士と呼ぼうか。 指揮権と鳥占権を拒否し、軍事誓約の神聖さを破ったあなた方を。 それとも敵と呼ぼうか。 私は市民の身体、顔、衣服、佇まいを認める。
facta, dicta, consilia, animos hostium video.
しかし、敵の行為、言葉、計画、精神を見る。
§28.27.5quid enim vos nisi quod Ilergetes et Lacetani, aut optastis aliud aut sperastis? et illi tamen Mandonium atque Indibilem, regiae nobilitatis viros, duces furoris secuti sunt;
なぜなら、あなた方はイルゲルテース人やラケターニー人が望んだこと、あるいは期待したこと以外に、何か別のことを望み、あるいは期待しただろうか。 それでも彼らは、王家の高貴な身分であるマンドニウスとインディビリスを狂気の指導者として従った。
vos auspicium et imperium ad Umbrum Atrium et Calenum Albium detulistis.
これに対して、あなた方は指揮権と鳥占権を、ウンベル人のアトリウスとカレース人のアルビウスに委ねたのだ。
§28.27.6negate vos id omnes fecisse aut factum voluisse, milites;
兵士たちよ、あなた方全員がそれをした、あるいはそれを望んだということを否定せよ。
paucorum eum furorem atque amentiam esse;
それが少数の者の狂気であり愚行であると。
libenter credam negantibus.
否定する者を私は喜んで信じよう。
nec enim ea sunt commissa, quae, vulgata in omnem exercitum, sine piaculis ingentibus expiari possint.
なぜなら、犯された罪は、全軍に広まったとすれば、巨大な贖罪の儀式なしには贖われ得ないようなものであるからだ。
§28.27.7invitus ea tamquam vulnera attingo, sed nisi tacta tractataque sanari non possunt.
私は好まずして、傷口に触れるようにこれらのことに触れている。 しかし、触れられ、扱われなければ、それらは治療され得ない。
§28.27.8equidem pulsis Hispania Carthaginiensibus nullum locum tota provincia, nullos homines credebam esse, ubi vita invisa esset mea: sic me non solum adversus socios gesseram, sed etiam adversus hostes.
実際、カルタゴ人たちがヒスパニアから駆逐されたとき、州全体において私の命が憎まれるような場所も、そのような人々も存在しないと私は信じていた。 私は同盟国に対してだけでなく、敵に対してもそのように振る舞ってきたからである。
§28.27.9in castris en meis — quantum opinio fefellit.
見よ、私のまさにこの陣営において――なんと私の考えは裏切られたことか!
— fama mortis meae non accepta solum, sed etiam expectata est.
――私の死の噂は、ただ受け入れられただけでなく、待ち望まれさえしたのだ。
§28.27.10non quod ego vulgari facinus per omnes velim — equidem, si totum exercitum meum mortem mihi optasse crederem, hic statim ante oculos vestros morerer, nec me vita iuvaret invisa civibus et militibus meis —;
私はその罪が全員に広まっていると思いたいわけではない。 実際、もし全軍が私の死を望んだと信じるならば、私は今ここであなた方の目の前で死ぬだろうし、市民たちや私の兵士たちに憎まれた命など、私にとって何の喜びでもないだろう。
§28.27.11sed multitudo omnis sicut natura maris per se inmobilis est;
しかし、すべての大衆は、海の性質がそれ自体では動かないものであるのと同様である。
ut venti et aurae cient, ita aut tranquillum aut procellae in vobis sunt;
風や微風が海を騒がせるように、あなた方の内にも平穏か嵐が生じる。
et causa atque origo omnis furoris penes auctores est, vos contagione insanistis;
そして、すべての狂気の原因と発端は首謀者たちに帰せられるのであって、あなた方は伝染によって狂気に陥ったのだ。
§28.27.12qui mihi ne hodie quidem scire videmini, quo amentiae progressi sitis, quid facinoris in me, quid in patriam parentesque ac liberos vestros, quid in deos sacramenti testes, quid adversus auspicia, sub quibus militatis, quid adversus morem militiae disciplinamque maiorum, quid adversus summi imperii maiestatem ausi sitis.
あなた方は、今日においてさえ、自分たちがどれほど愚行を推し進めたか、私に対して、祖国とあなた方の親や子供に対して、誓約の証人である神々に対して、いかなる大罪を、あなた方がその下で従軍している鳥占権に対して、軍務の慣習と祖先の規律に対して、最高指揮権の威厳に対して、何をあえて行ったかを知っていないように私には思われる。
§28.27.13de me ipso taceo;
私自身のことについては黙っておこう。
temere potius quam avide credideritis;
あなた方は私の死を渇望したというよりは、軽率に信じたのだとしよう。
is denique ego sim, cuius imperii taedere exercitum minime mirandum sit: — patria quid de vobis meruerat, quam cum Mandonio et Indibili consociando consilia prodebatis??
結局のところ、私は、軍隊がその指揮を嫌うのも全く不思議ではないような者であるとしよう。 だが、祖国はあなた方からどのような報いを受けるに値したというのか? あなた方がマンドニウスやインディビリスと同盟を結ぶことによって計画を裏切ったその祖国は。
§28.27.14quid populus Romanus, cum imperium ablatum ab tribunis suffragio populi creatis ad homines privatos detulistis, cum eo ipso non contenti, si pro tribunis illos haberetis, fasces imperatoris vestri ad eos, quibus servus, cui imperarent, numquam fuerat, Romanus exercitus detulistis?
ローマ市民は、人民の投票によって選出されたトリブヌスたちから指揮権を奪い、私人にそれを委ねたとき、何に値したというのか? それどころか、彼らをトリブヌスとして持つことでさえ満足せず、ローマの軍隊であるあなた方が、これまで命令を下す奴隷さえ一人も持ったことのなかった者たちのところに、あなた方の将軍のファスケスを運んで行ったとき、彼らは何に値したというのか?
§28.27.15in praetorio tetenderunt Albius et Atrius classicum apud eos cecinit, signum ab iis petitum est, sederunt in tribunali P. Scipionis, lictor apparuit, summoto incesserunt, fasces cum securibus praelati sunt.
アルビウスとアトリウスは将軍の幕舎に天幕を張り、彼らのもとでラッパが鳴り響き、合図が彼らから求められ、彼らはプブリウス・スキピオの演壇に座り、護衛兵が侍り、群衆を退けさせて歩みを進め、斧付きのファスケスが彼らの前を行進した。
§28.27.16lapides pluere et fulmina iaci de caelo et insuetos fetus animalia edere vos portenta esse putatis: hoc est portentum, quod nullis hostiis, nullis supplicationibus sine sanguine eorum, qui tantum ausi facinus sunt, expiari possit.
石が降り、天から雷が投げられ、動物たちが異様な子供を産むことを、あなた方は不吉な予兆であると考える。 だが、これこそが、いかなる犠牲獣によっても、いかなる祈願によっても、これほどの大罪をあえて犯した者たちの血なしには、贖われ得ない不吉な予兆なのだ。

語釈・文法注

  1. 28.27.2non quo ... exercuerim — non quo + 接続法による「〜だからではなく」という理由の否定。実際の理由を述べる sed quia + 直説法と対比されている。
  2. 28.27.6paucorum eum furorem atque amentiam esse — 命令法 negate に導かれる、間接話法における対格不定詞句。「否定して、〜であると主張せよ」という意味を表す。
  3. 28.27.11sicut natura maris per se inmobilis est — 大衆(multitudo)の不安定な性質を、それ自体では動かないが風(扇動者)によって嵐になる海に例えた比喩表現。
  4. 28.27.13temere potius quam avide credideritis — credideritis は完了接続法で、譲歩を表す(「〜したと仮定しよう」、「〜したのだとしよう」)。
  5. 28.27.14quibus servus, cui imperarent, numquam fuerat — quibus は所有の与格(「彼らにとって〜は存在しなかった」)。cui imperarent は servus を先行詞とする関係節で、接続法 imperarent は特性または能力(「命令する対象としての」)を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.27.1-28.27.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.27.1-28.27.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。