Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.25.1-28.25.15

スキピオの生存判明と反乱兵のカルト・ハダシュト召集

922 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオの生存が確実になると、軍内の反乱は急速に衰退し、指導者や兵士たちは処罰を恐れる。スキピオは事態を穏和に収拾するため、給料の支払い予定を布告して兵士たちをカルタゴに召集し、兵士たちは全員でカルタゴへ行くことを決定する。

§28.25.1cum alios subinde recentes nuntios non mortis modo, sed etiam funeris expectarent, neque superveniret quisquam, evanesceretque temere ortus rumor, tum primi auctores requiri coepti.
彼らがその後に、死だけでなく葬儀の知らせをも含めた、新たな次の知らせを待ち受けていたものの、誰も到着せず、無根拠に生じた噂が消え去っていくと、そのとき、最初の主謀者たちが探し求められ始めた。
§28.25.2et subtrahente se quoque, ut credidisse potius temere quam finxisse rem talem videri posset, destituti duces iam sua ipsi insignia et pro vana imagine imperil, quod gererent, veram iustamque mox in se versuram potestatem horrebant.
そして、このようなことをでっち上げたというよりは、むしろ軽率に信じたのだと見なされ得るようにと、誰もが身を隠したため、見捨てられた指導者たちは、いまや自分たち自身が帯びている、指揮権のあの空しい幻影の代わりに、間もなく自分たちに向けられるであろう、真実かつ正当な権力を恐れた。
§28.25.3stupenti ita seditioni, cum vivere primo, mox etiam valere Scipionem certi auctores adferrent, tribuni militum septem ab ipso Scipione missi supervenerunt.
このように反乱が立ち往生していたところへ、最初はスキピオが生きており、間もなく健康でさえあるということを確かな情報提供者たちが伝えると、スキピオ自身によって派遣された7人の軍事トリブヌスたちが到着した。
§28.25.4ad quorum primum adventum exasperati animi, mox ipsis placido sermone permulcentibus notos, cum quibus congressi erant, leniti sunt.
彼らの最初の到着に際しては兵士たちの心が荒だったが、間もなく彼ら自身が、かつて交わりのあった知人たちを穏やかな言葉でなだめると、和らいだ。
§28.25.5circumeuntes enim tentoria primo deinde in principiis praetorioque, ubi sermones inter se serentium circulos vidissent, adloquebantur percunctantes magis, quae causa irae consternationisque subitae foret, quam factum accusantes.
というのも、彼らは最初は天幕を、次いで司令部や本営を巡り、互いに語り合っている者たちの集まりを見かけると、彼らの行為を非難するよりは、むしろ何がこの突然の怒りと動揺の原因なのかを尋ねながら、話しかけたからである。
§28.25.6vulgo stipendium non datum ad diem iactabatur, et, cum eodem tempore, quo scelus Iliturgitanorum exstitisset, post duorum imperatorum duorumque exercituum stragem sua virtute defensum nomen Romanum ac retenta provincia esset, Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsolvat non esse.
兵士たちの間では、期日通りに給料が支払われなかったことが一般に言い立てられていた。 そして、イリトゥルギスの人々の犯罪が発生したのと同時期に、二人の将軍と二つの軍隊の壊滅の後に、自分たちの勇気によってローマの名が守られ、州が維持されたにもかかわらず、イリトゥルギスの人々は受けるに値する罪の罰を被っているのに対し、自分たちの正しい行為に対して感謝の報いを支払ってくれる者は誰もいない、ということが言い立てられていた。
§28.25.7talia querentes aequa orare, seque ea relaturos ad imperatorem respondebant;
そのような苦情を言う者たちに対して、彼らは、兵士たちがもっともなことを求めているのだと答え、自分たちがそれを将軍に報告するつもりだと応じた。
laetari, quod nihil tristius nec insanabilius esset; et P. Scipionem deum benignitate et rem publicam esse gratiae referendae.
また、より深刻で治療不可能な事態がないことを喜んでおり、プブリウス・スキピオも神々の恵みによって、また国家も、感謝を返すことができる状態にあると答えた。
§28.25.8Scipionem bellis adsuetum ad seditionum procellas rudem, sollicitum habebat res, ne aut exercitus peccando aut ipse puniendo modum excederet.
戦争には慣れているが反乱の嵐には不慣れなスキピオを、この事態は悩ませていた。 すなわち、軍が罪を犯すことにおいて、あるいは自分自身が罰することにおいて、限度を超えてしまうのではないかという懸念であった。
§28.25.9in praesentia, ut coepisset, leniter agi placuit et missis circa stipendiarias civitates exactoribus stipendii spem propinquam facere;
当面の間は、始めたときのように、穏やかに対処することが決定され、貢納を支払う諸都市の周りに徴収官たちを派遣して、給料の近い見込みを抱かせた。
§28.25.10et edictum subinde propositum, ut ad stipendium petendum convenirent Carthaginem, seu carptim partes seu universi mallent.
そして間もなく、彼らが給料を請求するためにカルタゴに集まるようにとの布告が出された。 彼らが、部隊ごとに分かれて行くことを望もうと、全員で行くことを望もうとどちらでもよかった。
§28.25.11tranquillam seditionem iam per se languescentem repentina quies rebellantium Hispanorum fecit;
すでにそれ自体で衰えつつあった反乱を穏やかなものにしたのは、反乱を起こしていたヒスパニア人たちの突然の沈静化であった。
redierant enim in fines omisso incepto Mandonius et Indibilis, postquam vivere Scipionem allatum est;
というのも、マンドニウスとインディビリスは、スキピオが生きているという知らせがもたらされると、企てを放棄して自分たちの領土に戻ったからである。
§28.25.12nec iam erat aut civis aut externus, cum quo furorem suum consociarent.
そして、彼らが自分たちの狂気を共にするような者は、市民であれ外国人であれ、もはや存在しなかった。
§28.25.13omnia circumspectantes consilia nihil reliqui habebant praeter non tutissimum a malis consiliis receptum, ut imperatoris vel iustae irae vel non desperandae clementiae sese committerent: etiam hostibus eum ignovisse, cum quibus ferro dimicasset;
あらゆる計略を見回しても、彼らには、悪しき計画から抜け出すための決して安全とは言えない避難所、すなわち、将軍の正当な怒り、あるいは絶望すべきではない慈悲に身を委ねるという方法以外に、残されているものは何もなかった。 剣を交えて戦った敵に対してさえ、彼は許しを与えたのだから。
§28.25.14suam seditionem sine vulnere, sine sanguine fuisse, nec ipsam atrocem nec atroci poena dignam, — ut ingenia humana sunt ad suam cuique levandam culpam nimio plus facunda.
自分たちの反乱は傷もなく流血もなかったため、それ自体残虐ではなく、残虐な刑罰に値するものでもないと考えた。 ――人間の性質というものは、自身の罪を軽くするためには、過剰なほどに雄弁なものであるが。
§28.25.15illa dubitatio erat singulaene cohortes an universi ad stipendium petendum irent.
個々のコホルスごとに行くべきか、それとも全員で給料の請求に行くべきかが、彼らの間で疑念となっていた。
inclinavit sententia, quod tutius censebant, universos ire.
より安全だと彼らが考えた、全員で行くという意見に傾いた。

語釈・文法注

  1. §28.25.6Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsolvat non esse — 主節の動詞 iactabatur に支配された、間忘話法(Oratio Obliqua)における対格不定詞(A.C.I.)構文。譲歩を表す cum 節(defensum nomen Romanum ac retenta provincia esset)に続き、「イリトゥルギスの人々は~、一方で自分たちには~」という対比構造になっている。後半の qui exsolvat は、先行詞(aliquem など)が省略された、目的または特質を示す接続法関係節である。
  2. §28.25.7talia querentes aequa orare — orare は歴史的不定詞ではなく、主動詞 respondebant に導かれる間接話法の不定詞。意味上の対格主語 eos(=querentes)が省略されている。全体として「(トリブヌスたちは)そのような苦情を言う人々に対して、彼らがもっともなことを求めているのだと答えた」と解釈する。
  3. §28.25.7gratiae referendae — 動形容詞(Gerundive)を伴う属格表現。叙述属格(predicative genitive)として esse とともに機能し、「感謝を報いるべき立場にある」「報謝を行うことが可能である」という義務や能力のニュアンスを表現している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.25.1-28.25.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.25.1-28.25.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。