§28.24.1Scipio ipse gravi morbo implicitus, graviore tamen fama, cum ad id quisque quod audierat insita hominibus libidine alendi de industria rumores adiceret aliquid, provinciam omnem ac maxime longinqua eius turbavit;
スキピオ自身が重病に罹ったが、噂はさらに深刻なものであった。 人々がそれぞれ、聞いたことに、意図的に噂を育てるという人間に備わった欲望から何かしらを付け加えたため、州全体、とりわけその遠隔地が動揺した。
§28.24.2apparuitque, quantam excitatura molem vera fuisset clades, cum vanus rumor tantas procellas excivisset.
そして、根拠のない噂がこれほどの嵐を巻き起こしたのだから、実際の破滅がどれほど巨大な動揺を引き起こしたであろうかが明らかになった。
non socii in fide, non exercitus in officio mansit.
同盟者たちは忠誠にとどまらず、軍隊も職務にとどまらなかった。
§28.24.3Mandonius et Indibilis, quibus, quia regnum sibi Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis,
マンドニウスとインディビリスは、カルタゴ人がそこから追い払われればヒスパニアの王位が自分たちのものになると心の中で予定していたため、期待通りには何も起こらなかった。
§28.24.4nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus — Lacetani autem erant — et iuventute Celtiberorum excita agrum Suessetanum Sedetanumque sociorum populi Romani hostiliter depopulati sunt.
彼らは同胞たち(彼らはラケタニ人であったが)を煽動し、ケルトイベリア人の若者たちを奮起させて、ローマ人民の同盟者であるスエッセタニア人とセデタニア人の領土を敵対的に略奪した。
civilis alius furor in castris ad Sucronem ortus.
また、スクロの陣営では、別の市民的な狂気(反乱)が発生した。
§28.24.5octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus, quae cis Hiberum incolunt, inpositum.
そこには、エブロ川のこちら側に住む部族たちのための守備隊として配置された、8千人の兵士がいた。
§28.24.6motae autem eorum mentes sunt non tum primum, cum de vita imperatoris dubii rumores allati sunt, sed iam ante licentia ex dintino, ut fit, otio conlecta, et non nihil, quod in hostico laxius rapto suetis vivere artiores in pace res erant.
しかし、彼らの心が動揺したのは、将軍の安否についての不確かな噂が届いたときが最初ではなく、すでにそれ以前から、長期にわたる退屈から常のように生じた放縦さが蓄積しており、また、敵地において略奪品によってより自由に暮らすことに慣れていた彼らにとって、平和な状況下では生活がより窮屈であったという理由も少なからずあった。
§28.24.7ac primo sermones tantum occulti serebantur: si bellum in provincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta provincia esset, cur in Italiam non revehi?
そして最初は、ただ密かな噂話が広められていた。 「もし州で戦争が行われているなら、なぜ自分たちは平定された人々の間にいるのか。 もしすでに戦争が終わり、州が平定されたなら、なぜイタリアへ送り返されないのか」。
§28.24.8flagitatum quoque stipendium procacius quam ex more et modestia militari erat, et ab custodibus probra in circumeuntes vigilias tribunos iacta, et noctu quidam praedatum in agrum circa pacatum ierant; postremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signis abibant.
また、給料の要求も軍の慣習や節度を超えて不遜に行われ、哨兵たちからは見回りに来るトリブヌスたちに向けて罵詈雑言が浴びせられ、夜間には何人かが周囲の平定された領地へ略奪に出かけ、最後には、昼間に公然と、休暇もなしに隊旗から離れていくようになった。
§28.24.9omnia libidine ac licentia militum, nihil instituto ac disciplina militiae aut imperio eorum, qui praeerant, gerebatur.
すべては兵士たちの欲望と気ままで行われ、軍の制度や規律、あるいは指揮を執る者たちの命令に従って行われることは何一つなかった。
§28.24.10forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea re, quod tribunos, ex contagione furoris haud expertes seditionis defectionisque rati fore, et iura reddere in principiis sinebant et signum ab eis petebant et in stationes ac vigilias ordine ibant;
それでもローマの陣営の体裁は、ただ一つのことによって保たれていた。 それは、彼らが、トリブヌスたちも狂気の伝染によって反乱や造反と無縁ではないだろうと考えたため、彼らが司令部で裁判を行うのを許し、彼らから合図を求め、順序に従って哨所や夜番に就いていたことである。
§28.24.11et ut vim imperii abstulerant, ita speciem dicto parentiun, ultro ipsi imperantes, servabant.
彼らは指揮権の実質を奪っていた一方で、自分たち自身が主体的に命令を下しながらも、命令に従う者としての見かけを維持していた。
§28.24.12erupit deinde seditio, postquam reprehendere atque inprobare tribunos ea, quae fierent, et conari obviam ire et propalam abnuere furoris eorum se futuros socios senserunt.
その後、トリブヌスたちが起きている事態を非難し容認せず、対抗しようと試み、自分たちが彼らの狂気の仲間になることを公然と拒否しているのを察知すると、ついに反乱が勃発した。
§28.24.13fugatis itaque e principiis ac post paulo e castris tribunis, ad principes seditionis, gregarios milites, C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum, delatum omnium consensu imperium est.
こうしてトリブヌスたちが司令部から、そしてまもなく陣営から追い払われると、反乱の主導者である一般兵士のガイウス・アルビウス・カレヌスとガイウス・アトリウス・ウンブルスに、全員の合意によって指揮権が委ねられた。
§28.24.14qui nequaquam tribuniciis contenti ornamentis insignia etiam summi imperii, fasces securesque, attrectare ausi;
彼らはトリブヌスの装飾には決して満足せず、最高指揮権の象徴であるファスケスや斧にさえ手を触れることさえ敢えてした。
neque venit in mentem suis tergis suisque cervicibus virgas illas securesque imminere, quas ad metum aliorum praeferrent.
他者を恐れさせるために掲げているその鞭や斧が、自分たちの背中や首に迫っていることなど、彼らの頭には浮かびもしなかった。
§28.24.15mors Scipionis falso credita obcaecabat animos, sub cuius vulgatam mox famam non dubitabant totam Hispaniam arsuram bello;
誤って信じられたスキピオの死が彼らの心を盲目にしていた。 その噂がまもなく広まるにつれ、ヒスパニア全体が戦争の火に包まれるだろうと彼らは疑わなかった。
§28.24.16in eo tumultu et sociis pecunias imperari et diripi propinquas urbes posse, et turbatis rebus, cum omnia omnes auderent, minus insignia fore, quae ipsi fecissent.
その混乱の中で、同盟者たちから金を要求することも、近くの都市を略奪することも可能であり、混乱した状況では誰もがすべてのことを敢えて行うため、自分たちの行ったこともそれほど目立たなくなるだろうと考えたのである。