Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.2.1-28.2.16

シラヌスの奇襲勝利とハスドルバルの軍分散

899 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

シラヌス率いるローマ軍はケルティベリア人の陣営を奇襲して壊滅させ、将軍ハンノを捕えマゴを敗走させた。この大勝を聞いたスキピオは終戦を期してヒスパニア奥地のハスドルバルのもとへと急ぎ、ハスドルバルは軍を解体して各都市へ分散退避させた。

§28.2.1tria milia ferme aberat, cum hauddum quisquam hostium senserat;
ほぼ三マイル離れていたが、その時まだ敵は誰も気づいていなかった。
confragosa loca et obsiti virgultis tegebant colles.
険しい地形と低木に覆われた丘が彼らを隠していたからである。
§28.2.2ibi in cava valle atque ob id occulta considere militem et cibum capere iubet.
そこで彼は、くぼんでおり、それゆえに隠された谷の中に兵士たちをとどまらせ、食事を取るように命じた。
interim speculatores transfugarum dicta adfirmantes venerunt.
その間に、脱走兵たちの言葉を裏付ける斥候たちが到着した。
§28.2.3tum sarcinis in medium coniectis arma Romani capiunt acieque iusta in pugnam vadunt.
それから、携行品を中央に一括して投げ集めると、ローマ人たちは武器を取り、正規の陣形で戦闘へと進んだ。
mille passum aberant, cum ab hoste conspecti sunt, trepidarique repente coeptum;
一マイル離れたところで、彼らは敵に発見され、敵陣では突如として大混乱が始まった。
et Mago ex castris citato equo ad primum clamorem et tumultum advehitur.
そしてマゴは、最初の叫び声と騒ぎを聞いて、陣営から馬を急がせて駆けつけた。
§28.2.4erant in Celtiberorum exercitu quattuor milia scutata et ducenti equites;
ケルティベリア人の軍勢の中には、4千の盾持ち歩兵と200の騎兵がいた。
hanc iustam legonem — et id ferme roboris erat — in prima acie locat, ceteros, levem armaturam, in subsidiis posuit.
彼はこの正規の軍団 ―― そしてこれがほぼ主力であったが ―― を第一列に配置し、その他の者たち、すなわち軽装兵を予備兵として後方に配置した。
§28.2.5cum ita instructos educeret e castris, vixdum in egressos vallo eos Romani pila coniecerunt.
彼がこのように整列した兵たちを陣営から導き出していた時、彼らが防塁からようやく出たか出ないかのうちに、ローマ人たちは彼らに投槍を投げつけた。
§28.2.6subsidunt Hispani adversus emissa tela ab hoste, inde ad mittenda ipsi consurgunt;
ヒスパニア人たちは、敵から放たれた槍を避けるために身をかがめ、それから自分たちが投げるために立ち上がった。
quae cum Romani conferti, ut solent, densatis excepissent scutis, tum pes cum pede conlatus et gladiis geri res coepta est.
ローマ人たちが、いつものように密集し、盾を隙間なく重ねてそれらを受け止めると、そこからは足と足が触れ合うほどの接近戦となり、剣による戦闘が始まった。
§28.2.7ceterum asperitas locorum et Celtiberis, quibus in proelio concursare mos est, velocitatem inutilem faciebat et haud iniqua eadem erat Romanis stabili pugnae adsuetis, nisi quod angustiae
しかしながら、地形の険しさは、戦闘において突撃し走り回るのが習わしであるケルティベリア人にとっては、その敏捷さを無用にさせ、不動の戦い方に慣れているローマ人にとっては、同じ地形が決して不利ではなかった。
§28.2.8et internata virgulta ordines dirimebant et singuli binique velut cum paribus conserere pugnam cogebantur.
ただ、狭さや、そこに生い茂った低木が隊列を乱し、一人あるいは二人ずつが、あたかも対等な相手とであるかのように交戦することを強いられたこと(が例外であった)。
§28.2.9quod ad fugam impedimento hostibus erat, id ad caedem eos velut vinctos praebebat.
敵にとって逃走の妨げとなったそのことが、彼らをまるで縛り上げられたかのように殺戮の場へと晒すことになった。
§28.2.10et iam ferme omnibus scutatis Celtiberorum interfectis levis armatura et Carthaginienses, qui ex alteris castris subsidio venerant, perculsi caedebantur.
そして、すでにケルティベリア人の盾持ち兵のほぼ全員が殺されると、もう一方の陣営から救援に駆けつけていた軽装兵とカルタゴ人たちは、意気消沈して討ち取られていった。
§28.2.11duo haud amplius milia peditum et equitatus omnis vix inito proelio cum Magone effugerunt;
歩兵はせいぜい2千人と、すべての騎兵は、戦闘が始まるや否や、マゴとともに逃亡した。
Hanno, alter imperator, cum eis, qui postremi iam profligate proelio advenerant, vivus capitur.
もう一人の将軍ハンノは、戦闘がすでに決着した後に最後に到着した者たちとともに、生け捕りにされた。
§28.2.12Magonem fugientem equitatus ferme omnis et quod veterum peditum erat secuti decimo die in Gaditanam provinciam ad Hasdrubalem pervenerunt;
逃走するマゴには、ほぼすべての騎兵と、残っていたベテラン歩兵が従い、十日目にガディス地方のハスドルバルのもとに到達した。
Celtiberi, novus miles, in proximas dilapsi silvas inde domos diffugerunt.
新兵であったケルティベリア人たちは、近くの森に逃げ込み、そこからそれぞれの家へと逃げ散った。
§28.2.13peropportuna victoria nequaquam tantum iam conflatum bellum, quanta futuri materia belli, si licuisset iis Celtiberorum gente excita et alios ad arma sollicitare populos, oppressa erat.
非常に時宜を得たこの勝利によって、すでに引き起こされていた戦争そのものよりも、もし彼らがケルティベリア人を蜂起させ、さらに他の諸民族をも武装へと誘うことが許されていたならば生じたであろう、将来の戦争の巨大な火種が抑え込まれたのである。
§28.2.14itaque conlaudato benigne Silano Scipio spem debellandi, si nihil eam ipse cunctando moratus esset, nactus, ad id quod reliquum belli erat in ultimam Hispaniam adversus Hasdrubalem pergit.
それゆえ、シラヌスを厚く称賛したスキピオは、もし自分自身が躊躇して引き延ばしさえしなければ戦争を完全に終わらせることができるという希望を抱き、戦争の残された部分を片付けるために、ハスドルバルに立ち向かうべくヒスパニアの最奥地へと進んだ。
§28.2.15Poenus cum castra tum forte in Baetica ad sociorum animos continendos in fide haberet, signis repente sublatis fugae magis quam itineris modo penitus ad Oceanum et Gades ducit ceterum,
カルタゴの将軍は、そのとき、同盟者たちの心を忠誠に留めておくためにバイティカに陣営を構えていたが、突然軍旗を掲げ、通常の行軍というよりはむしろ逃走のような有様で、大西洋の奥深く、ガデスへと軍を引き連れた。
§28.2.16quoad continuisset exercitum, propositum bello se fore ratus, antequam freto Gadis traiceret exercitum omnem passim in civitates divisit, ut et muris se ipsi et armis muros tutarentur.
しかし、軍を一体に留めている限りは、自分が戦争の標的になり続けるであろうと考え、海峡を渡ってガデスへ赴く前に、全軍をあちこちの都市へと分散させた。 それは、彼ら自身が城壁によって身を守り、また武器によってその城壁を守るようにするためであった。

語釈・文法注

  1. 28.2.3passum — 第四変化名詞 passus の属格複数形 passuum の古い縮約形。数詞 mille に対する部分属格として機能している。
  2. 28.2.5in egressos vallo eos — 語順の倒置(hyperbaton)。前置詞 in が対格代名詞 eos および分詞 egressos に係るが、その間に「防塁から」という分離の奪格 vallo が挿入されて、名詞句のまとまりを分断している。
  3. 28.2.9impedimento hostibus — 二重与格の構文。impedimento は「効果の与格(目的の与格)」、hostibus は「不利益の与格(利害の与格)」であり、主文の関係節 quod ... erat の述語部分を構成している。
  4. 28.2.13peropportuna victoria nequaquam tantum... — 文全体の構造整理。主節の主語は materia(女性単数)、動詞は oppressa erat。peropportuna victoria は手段の奪格。quanta は tantum と相関し、背後の条件節 si licuisset「もし許されていたならば」に対応する仮定法過去完了の帰結(潜在的・反事実的結果)のニュアンスを含んでいる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.2.1-28.2.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.2.1-28.2.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。