Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.16.1-28.16.15

カルタゴ軍の壊滅とヒスパニア支配の終焉

913 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオは撤退するカルタゴ軍を追撃し、ローマ軍の猛攻によって敵兵の多くは殺されるか四散した。ハスドルバルとマゴがガデスへと逃走したことで、カルタゴのヒスパニア支配は終焉を迎え、マシニッサはローマへの協力を固めるべくアフリカへと渡った。

§28.16.1Scipio, ut prima luce qui in stationibus erant rettulerunt profectos hostes, praemisso equitatu signa ferri iubet;
スキピオは、夜明けに哨戒についていた者たちが「敵が立ち去った」と報告するやいなや、騎兵を先行させて、軍旗を進めるよう命令する。
§28.16.2adeoque citato agmine ducti sunt, ut, si via recta vestigia sequentes issent, haud dubie adsecuturi fuerint;
そして彼らは非常に急ぎ足で導かれたので、もし直ちにその足跡を追ってまっすぐな道を進んでいたならば、間違いなく追いついたであろう。
ducibus est creditum brevius aliud esse iter ad Baetim fluvium, ut transeuntes adgrederentur.
しかし、バイティス川へのより短い別の道があり、そこを渡ろうとする敵を急襲できる、という案内人たちの言葉が信じられたのである。
§28.16.3Hasdrubal clauso transitu fluminis ad Oceanum flectit, et iam inde fugientium modo effusi abibant.
ハスドルバルは川の渡河口が塞がれているのを見て、大洋の方へと進路を転じ、そこからはすでに逃亡者のように四散して立ち去っていった。
itaque ab legionibus Romanis aliquantum intervalli fecit,
こうして彼は、ローマの軍団からかなりの距離を開けることができた。
§28.16.4eques levisque armatura nunc ab tergo nunc ab lateribus occurrendo fatigabat morabaturque;
騎兵と軽装兵が、あるいは背後から、あるいは側面から立ち向かうことで、彼らを疲弊させ、引き留めた。
sed cum ad crebros tumultus signa consisterent §28.16.5et nunc equestria nunc cum velitibus auxiliisque peditum proelia consererent, supervenerunt legiones.
しかし、たび重なる小競り合いのために彼らが軍旗をとどめて立ち止まり、あるいは騎兵戦を、あるいはウェリテスや歩兵の補助部隊との戦闘を交えているうちに、ついにローマの軍団が追いついた。
§28.16.6inde non iam pugna sed trucidatio velut pecorum fieri, donec ipse dux fugae auctor in proximos colles cum sex milibus ferme semermium evasit;
そこからはもはや戦闘ではなく、家畜でも屠るかのような虐殺が行われ、ついには、逃亡を促した将軍自身が、ほぼ武器も持たない約六千人とともに近くの丘へ逃れるに至った。
ceteri caesi captique.
残りの者たちは討ち死にするか捕らえられた。
§28.16.7castra tumultuaria raptim Poeni tumulo editissimo communiverunt atque inde, cum hostis nequiquam subire iniquo ascensu conatus esset, haud difficulter sese tutati sunt.
カルタゴ人たちは非常に高い丘の上に急ごしらえの陣営を大急ぎで築き、そこから、敵が不利な登り坂を登ろうとして徒労に終わったとき、難なく自らを守り抜いた。
§28.16.8sed obsidio in loco nudo atque inopi vix in paucos dies tolerabilis erat;
しかし、むき出しで物資もない場所での包囲は、わずか数日ですらほとんど耐え難いものであった。
itaque transitiones ad hostem fiebant.
そのため、敵への寝返りが相次いだ。
postremo dux ipse navibus accitis — nec procul inde aberat mare — nocte relicto exercitu Gades perfugit.
ついに将軍自身も、船を呼び寄せ(そこから海は遠くなかったのである)、夜の間に軍隊を置き去りにしてガデスへと逃げ去った。
§28.16.9Scipio fuga ducis hostium audita decem milia peditum mille equites relinquit Silano ad castrorum obsidionem;
スキピオは敵の将軍の逃亡を聞くと、シラヌスに陣営の包囲のために歩兵一万と騎兵一千を残した。
§28.16.10ipse cum ceteris copiis septuagensimis castris protinus causis regulorum civitatiumque cognoscendis, ut praemia ad veram meritorum aestimationem tribui possent, Tarraconem rediit.
彼自身は残りの軍勢を率い、小王たちや諸都市の申し立てを審理し、功績の真の評価に従って報酬を授与できるようにしながら、七十日間かけて行軍し、ただちにタラコへと帰還した。
§28.16.11post profectionem eius Masinissa cum Silano clam congressus, ut ad nova consilia gentem quoque suam oboedientem haberet, cum paucis popularibus in Africam traiecit,
スキピオの出発後、マシニッサはシラヌスと秘密裏に会談し、自らの新たな計画に同胞たちをも従わせるために、少数の同郷人を伴ってアフリカへと渡った。
§28.16.12non tam evidenti eo tempore subitae mutationis causa, quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei, ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse.
当時はこの突然の心変わりの理由はそれほど明白ではなかったが、その後の、極めて高齢に達するまでの一貫した忠誠こそが、当時においてすら彼がもっともな理由なしにその行動をとったわけではないことの証明となった。
§28.16.13Mago inde remissis ab Hasdrubale navibus Gades petit;
その後マゴは、ハスドルバルから送り返された船でガデスを目指した。
ceteri deserti ab ducibus, pars transitione, pars fuga dissupati per proximas civitates sunt, nulla numero aut viribus manus insignis.
将軍たちに見捨てられた残りの者たちは、ある者は寝返り、ある者は逃亡によって近隣の諸都市に散り散りになり、数においても力においても際立った集団は一つも残らなかった。
§28.16.14hoc maxime modo ductu atque auspicio P. Scipionis pulsi Hispania Carthaginienses sunt, quarto decimo anno post bellum initum, quinto quam P. Scipio provinciam et exercitum accepit.
おおむねこのような方法で、プブリウス・スキピオの指揮と庇護のもと、カルタゴ人たちはヒスパニアから駆逐された。 これは戦争開始から十四年目、プブリウス・スキピオが属州と軍隊を受け継いでから五年目のことであった。
§28.16.15haud multo post Silanus debellatum referens Tarraconem ad Scipionem rediit.
それから間もなく、シラヌスは戦争が終結したことを報告するために、タラコのスキピオのもとへと帰還した。

語釈・文法注

  1. 28.16.2adsecuturi fuerint — 結果節(ut + 接続法)における過去の反実仮想の帰結(本来なら adsecuti essent が用いられる箇所)を示すため、未来分詞に fuerint(接続法完了)を伴わせた表現である。
  2. 28.16.10septuagensimis castris — 「70番目の陣営において」が直訳であるが、ローマ軍が毎日一日の終わりに陣営を設営した(castra ponere)習慣から、70日間の行軍を行って、という時間の経過を示すリウィウス特有の簡潔な表現である。
  3. 28.16.12non tam evidenti eo tempore subitae mutationis causa, quam documento post id tempus constantissimae ad ultimam senectam fidei, ne tum quidem eum sine probabili causa fecisse — 「原因の奪格」または「描写の奪格」に属する、名詞句による独立的な挿入。後半の ne... quidem eum... fecisse は名詞 documento(証明)と同格で、彼が当時においてすら正当な理由なしにその行動を起こしたわけではない、という間接話法の対格不定詞句(fecisse の意味上の主語は eum)である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.16.1-28.16.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.16.1-28.16.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。