§28.15.1et cum ab omni parte haudquaquam par pugna erat, tum quod turba Baliarium tironumque Hispanorum Romano Latinoque militi obiecta erat;
そして、あらゆる点においてまったく互角の戦いではなかったが、とりわけ、バレアレス人やヒスパニアの新兵の群れが、ローマやラティウムの兵士の前に立ちふさがっていたからでもあった。
§28.15.2et procedente iam die vires etiam deficere Hasdrubalis exercitum coeperant, oppressos matutino tumultu coactosque, priusquam cibo corpora firmarent, raptim in aciem exire.
また、すでに日が進むにつれて、朝の騒動に圧倒され、食事で身体を整える前に急いで戦列に出て行くことを余余儀なくされていたため、ハスドルバルの軍隊では力も衰え始めていた。
§28.15.3et ad id sedulo diem extraxerat Scipio, ut sera pugna esset: nam ab septima demum hora peditum signa a cornibus concurrerunt, ad medias acies aliquanto serius pervenit pugna,
そしてスキピオは、戦闘が遅い時間になるように意図的に時間を引き延ばしていた。 というのも、第7時になってようやく両翼から歩兵の軍旗が衝突し、中央の戦列に戦闘が到達したのはそれよりかなり遅れてであったからである。
§28.15.4ita ut prius aestus a meridiano sole laborque standi sub armis et simul fames sitisque corpora adficerent, quam manus cum hoste consererent.
そのため、彼らが敵と刃を交えるよりも先に、真昼の太陽による暑さと武装したまま立ち続ける労苦、そして同時に飢えと渇きが彼らの身体を衰えさせた。
§28.15.5itaque steterunt scutis innixi.
それゆえ彼らは盾に寄りかかって立っていた。
iam super cetera elephanti etiam, tumultuoso genere pugnae equitum velitumque et levis armaturae consternati, e cornibus in mediam aciem sese intulerant.
すでに他のことに加えて象たちまでもが、騎兵やウェリテス、軽装歩兵による騒がしい戦闘に驚き、両翼から中央の戦列へと乱入していた。
§28.15.6fessi igitur corporibus animisque rettulere pedem, ordines tamen servantes, haud secus quam si imperio ducis cederent integra acie.
それゆえ肉体的にも精神的にも疲弊した彼らは、秩序を保ちながらも、まるで将軍の命令に従って戦列を崩さずに退却するかのように後退した。
§28.15.7sed cum eo ipso acrius, ubi inclinatam sensere rem, victores se undique inveherent,
しかし、戦況が傾いたと察するやいなや、勝者たちがそれゆえにいっそう激しく、四方から突撃してきたため、その突撃を容易に持ちこたえることができなかった。
§28.15.8nec facile impetus sustineri posset, quamquam retinebat obsistebatque cedentibus Hasdrubal, ab tergo esse colles tutumque receptum, si modice se reciperent, §28.15.9clamitans, tamen vincente metu verecundiam, cum proximus quisque hostem caderet, terga extemplo data, atque in fugam sese omnes effuderunt.
ハスドルバルが、退却する者たちを押しとどめて立ちはだかり、背後には丘があり、秩序を保って退却すれば安全な逃げ場があると大声で叫んでいたにもかかわらず、恐怖が羞恥心に打ち勝ったため、最も近くにいた者たちが次々と敵によって倒れると、たちまち背を向け、全員が雪崩を打って逃走した。
§28.15.10ac primo constituere signa in radicibus collium ac revocare in ordines militem coeperant cunctantibus in adversum collem erigere aciem Romanis;
そして最初は、ローマ軍が目の前の丘へ戦列を進めるのを躊躇していたため、丘の麓で軍旗をとどめて兵士を隊列に呼び戻し始めていた。
deinde, ut inferri inpigre signa viderunt, integrata fuga in castra pavidi compelluntur.
しかしその後、ローマ軍の軍旗が容赦なく迫ってくるのを見ると、再び逃走を始めて、怯えながら陣営へと追い詰められた。
§28.15.11nec procul vallo Romanus aberat, cepissetque tanto impetu castra, ni se ex vehementi sole, qualis inter graves imbre nubes effulget, tanta vis aquae deiecisset, ut vix in castra sua receperint se victores, quosdam etiam religio ceperit ulterius quicquam eo die conandi.
ローマ軍は土塁のすぐ近くまで迫っており、そのすさまじい勢いで陣営を占領していたであろう。 もし、激しい雨雲の間から太陽が輝くような激しい日の下から、ものすごい大雨が降り注ぎ、勝者たちがかろうじて自分たちの陣営に退却し、ある者たちにはその日にそれ以上何かを試みることをためらわせる不吉な予感さえなかったならば。
§28.15.12Carthaginienses, quamquam fessos labore ac vulneribus nox imberque ad necessariam quietem vocabat, §28.15.13tamen, quia metus et periculum cessandi non dabat tempus, prima luce oppugnaturis hostibus castra, saxis undique circa ex propinquis vallibus congestis augent vallum, munimento sese, quando in armis parum praesidii foret, defensuri.
カルタゴ人たちは、労苦と傷で疲弊しており、夜と雨が彼らに必要な休息を求めていたものの、それでも、恐怖と危険が休息の時間を与えなかったため、夜明けとともに敵が陣営を攻撃してくることを見越して、近くの谷から四方八方の石を積み上げて土塁を補強し、武器にはもはやほとんど防御の力がないので、防御壁によって身を守ろうとした。
§28.15.14sed transitio sociorum, fuga ut tutior mora videretur, fecit.
しかし、同盟者たちの離反が、留まることよりも逃亡する方が安全であると見なさせる原因となった。
principium defectionis ab Attene regulo Turdetanorum factum est:
離反の始まりは、トゥルデタニア人の小王アッテネスによって引き起こされた。
§28.15.15is cum magna popularium manu transfugit; inde duo munita oppida cum praesidiis tradita a praefectis Romano.
彼は同胞の大きな一団を率いて投降し、そこから、二つの要塞化された町がその守備隊とともに、守備隊長たちによってローマ人に引き渡された。
§28.15.16et ne latius inclinatis semel ad defectionem animis serperet res, silentio proximae noctis Hasdrubal castra movet.
そして、一度離反へと傾いた彼らの心がさらに広くこの事態を広げないように、ハスドルバルは次の夜の静寂の中に陣営を移動させた。