Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §28.12.1-28.12.15

ハンニバルの統率力とヒスパニアの情勢

909 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルの優れた統率力(特に多様な混成軍を逆境において結束させた手腕)を称賛し、カルタゴの本国からの支援不足とブルッティウムにおける窮状を説明する。また、ヒスパニアにおけるカルタゴ軍の再編と、ギスゴの子ハスドゥルバルによる大軍の動員について述べる。

§28.12.1cum Hannibale nihil eo anno rei gestum est.
その年、ハンニバルとの間では何の戦闘も行われなかった。
nam neque ipse se obtulit in tam recenti volnere publico privatoque neque lacessierunt quietum Romani: tantam inesse vim, etsi omnia alia circa eum ruerent, in uno illo duce censebant.
彼自身も、公私のあまりに新しい痛手のために、自ら進んで身をさらそうとはしなかったし、ローマ人もまた、静かにしている彼を刺激しなかった。 彼の周囲の他のすべてのものが崩れ落ちようとも、あのただ一人の将軍の中に、それほどまでに絶大な力が宿っていると彼らは考えていたからである。
§28.12.2ac nescio an mirabilior adversis quam secundis rebus fuerit,
そして、彼は順境においてよりも逆境において、いっそう驚異的であったのではないかと私は思う。
§28.12.3quippe qui, cum in hostium terra per annos tredecim tam procul ab domo varia fortuna bellum gereret exercitu non suo civili, sed mixto ex conluuione omnium gentium, quibus non lex, non mos, non lingua communis, alius habitus, alia vestis, alia arma, alii ritus, alia sacra, §28.12.4alii prope dei essent, ita quodam uno vinculo copulaverit eos, ut nulla nec inter ipsos nec adversus ducem seditio extiterit,
なぜなら、彼は敵の土地で13年もの間、故郷から遠く離れて、変転する運命のもと、自国の市民からなる軍隊ではなく、法も、習慣も、言語も共通せず、異なる気質、異なる衣服、異なる武器、異なる儀礼、異なる神事、ほとんど異なる神々を持つすべての民族の混成物からなる軍隊を率いて戦争を行いながらも、彼らをある一つの絆で結びつけたため、彼らの間でも、また将軍に対しても、いかなる反乱も起こらなかったからである。
§28.12.5cum et pecunia saepe in stipendium et commeatus in hostium agro deessent, quorum inopia priore Punico bello multa infanda inter duces militesque commissa fuerant.
給与のための資金も、敵の土地における兵糧もしばしば不足していたにもかかわらずそうであった。 それらの不足のために、第一次ポエニ戦争においては将軍たちと兵士たちの間で多くの口にするのも恐ろしいことが犯されていたのである。
§28.12.6post Hasdrubalis vero exercitum cum duce, in quibus spes omnis reposita victoriae fuerat, deletum cedendoque in angulum Bruttium cetera Italia concessum, cui non videatur mirabile nullum motum in castris factum?
しかし、勝利のすべての望みが託されていた、ハスドゥルバルの軍隊が将軍とともに全滅させられ、イタリアの他の部分を譲り渡してブルッティウムの一角へと退却した後に、陣営内で何の暴動も起こらなかったことが、誰にとって驚異と思われないだろうか。
§28.12.7nam ad cetera id quoque accesserat, ut ne alendi quidem exercitus nisi ex Bruttio agro spes esset, qui, ut omnis coleretur, exiguus tamen tanto alendo exercitui erat;
なぜなら、他のことに加えて次のことも加わっていたからである。 すなわち、軍隊を養う望みすらブルッティウムの土地以外にはなく、その土地は、仮にそのすべてが耕作されたとしても、それほど大きな軍隊を養うにはあまりに狭かった。
§28.12.8tum magnam partem iuventutis abstractam a cultu agrorum bellum occupaverat et mos vitio etiam insitus genti per latrocinia militiam exercendi.
さらに、若者の大部分は農地の耕作から引き離されて戦争に駆り出されており、また、盗賊行為を通じて軍事活動を行うという、その部族の性質に深く根ざした悪癖とも言うべき習慣もあった。
§28.12.9nec ab domo quicquam mittebatur de Hispania retinenda sollicitis, tamquam omnia prospera in Italia essent.
また、本国からは何も送られてこなかった。 彼らはヒスパニアを維持することに汲々としており、あたかもイタリアではすべてが順調であるかのようであった。
§28.12.10in Hispania res quadam ex parte eandem fortunam, quadam longe disparem habebant: eandem, quod proelio victi Carthaginienses duce amisso in ultimam Hispaniae oram usque ad Oceanum compulsi erant, disparem autem, §28.12.11quod Hispania non quam Italia modo, sed quam ulla pars terrarum bello reparando aptior erat locorum hominumque ingeniis.
ヒスパニアでは、状況はある部分においては同じ運命を、ある部分においては大きく異なる運命を有していた。 同じであるというのは、戦闘に敗れたカルタゴ人が、将軍を失い、ヒスパニアの最果ての沿岸、大洋にいたるまで追い詰められていたことである。 他方、異なっているというのは、ヒスパニアが、単にイタリアだけでなく、世界の他のどの地域よりも、その土地と人間の性質において、戦争を再興するのに適していたことである。
§28.12.12itaque ergo prima Romanis inita provinciarum, quae quidem continentis sint, postrema omnium, nostra demum aetate, ductu auspicioque Augusti Caesaris perdomita est.
したがってそれゆえ、この地はローマ人にとって、大陸部にある属州のうちでは最初に侵入した属州であったにもかかわらず、すべてのなかで最後に、ようやく我々の時代になって、アウグストゥス・カエサルの指導と鳥占のもとで完全に征服されたのである。
§28.12.13ibi tum Hasdrubal Gisgonis, maximus clarissimusque eo bello secundum Barcinos dux, regressus ab Gadibus rebellandi ape, adiuvante Magone Hamilcaris filio, dilectibus per ulteriorem Hispaniam habitis ad quinquaginta milia peditum, quattuor milia et quingentos equites armavit.
その地で当時、バルカ家の人々に次いで、その戦争において最も偉大かつ著名な将軍であったギスゴの子ハスドゥルバルは、ガデスから戻り、ハミルカルの子マゴの助けを得て、戦争を再開しようという希望のもと、遠ヒスパニア全域で徴兵を行い、歩兵約5万、騎兵4500を武装させた。
§28.12.14de equestribus copiis ferme inter auctores convenit;
騎兵の数については、著者たちの間でほぼ合意がある。
peditum septuaginta milia quidam adducta ad Silpiam urbem scribunt.
しかし、歩兵については、7万人がシルピアの町へと率いられたと書く者もいる。
§28.12.15ibi super campos patentes duo duces Poeni ea mente, ne detrectarent certamen, considerunt.
そこの広々とした平野の上に、カルタゴの二人の将軍は、戦いを避けないという決意のもとに陣を敷いた。

語釈・文法注

  1. §28.12.2nescio an — `nescio an` は接続法(ここでは `fuerit`)を伴って間接疑問文を形成するが、古典期ラテン語の慣用法では「おそらく〜であろう」「むしろ〜ではないかと思う(I am inclined to think that)」という肯定的な推測・主張を表す。
  2. §28.12.3quippe qui ... copulaverit — 関係代名詞 `qui` に `quippe` が前置され、接続法 `copulaverit`(完了接続法)を伴うことで、理由を表す関係節(「というのも彼は〜したからである」)を形成している。節の内部には、状況を表す `cum ... gereret`(未完了過去接続法)の節が挿入されており、文構造が複雑になっている。
  3. §28.12.6post Hasdrubalis vero exercitum ... deletum — 前置詞 `post` の後ろに名詞対格 `exercitum` と完了受動分詞 `deletum` および `concessum` が続く、いわゆる「アブ・ウルベ・コンディタ(市創建以来)型」の構文である。「ハスドゥルバルの全滅させられた軍隊の後に」ではなく、「ハスドゥルバルの軍隊が全滅させられ、退却した後に」と、分詞の表す動作・状態を名詞化して訳す。
  4. §28.12.7ut ne alendi quidem exercitus ... spes esset — 非人称の過去完了形 `accesserat`(加わっていた)の主語となる名詞節(または結果節)を `ut` が導いている。その否定として、通常の `ut non` ではなく、強調的な否定の慣用表現である `ut ne... quidem`(〜さえもないほどに)が用いられている。`alendi exercitus` は動形容詞(ゲルンディーウム)の構成。
  5. §28.12.13rebellandi ape — テキストの `ape` は写本の誤記または誤植であり、正しくは名詞 `spes`(希望)の奪格形である `spe` と解すべき箇所である。動名詞属格 `rebellandi`(戦争を再開することの)を伴って「戦争を再開するという希望(をもって)」を意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §28.12.1-28.12.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:28.12.1-28.12.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。