Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.9.1-27.9.14

十二の植民市による兵員拠出の拒否と元老院の恐慌

855 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

シキリアへの兵士移送を契機にラティウム同盟市の間で不満が募り、12の植民市がローマへの兵士と資金の拠出を拒否する。執政官たちの説得も虚しく使節らは方針を曲げず、報告を受けた元老院は帝国崩壊の危機を恐れて恐慌状態に陥る。

§27.9.1ceterum transportati milites in Siciliam — et erant maior pars Latini nominis sociorumque prope magni motus causa fuere: adeo ex parvis saepe magnarum momenta rerum pendent.
しかしながら、シキリアへ移送された兵士たち(そしてその大部分はラティウム名および同盟者たちであったが)は、もう少しで大動乱の原因となるところであった。 実に、重大な事柄の決定的な転機は、しばしば小さな事柄に依存しているのである。
§27.9.2fremitus enim inter Latinos sociosque in conciliis ortus, decimum annum dilectibus, stipendiis se exhaustos esse; §27.9.3quotannis ferme clade magna pugnare; alios in acie occidi, alios morbo absumi; magis perire sibi civem, qui ab Romano miles lectus sit, quam qui ab Poeno captus: quippe ab hoste gratis remitti in patriam, ab Romanis extra Italiam in exilium verius quam in militiam ablegari. §27.9.4octavum iam ibi annum senescere Cannensem militem, moriturum ante, quam Italia hostis, quippe nunc cum maxime florens viribus, excedat.
というのも、ラティウム人や同盟者たちの民会において呟きが起こり、徴募と軍費負担(税)によって自分たちは10年目にして消耗し尽くされたこと、毎年のように大敗北を喫して戦っていること、ある者は戦場で討ち死にし、ある者は病で失われていること、ローマ人によって兵士として徴募された市民は、カルタゴ人に捕らえられた市民よりも、自分たちにとってより完全に失われてしまうこと、なぜなら敵からは無償で祖国に送り返されるのに対し、ローマ人からはイタリア国外へ、兵役というよりは事実上の流刑として追放されるからであること、カンナエの兵士は今やそこで8年目にして老いさらばえており、イタリアから敵が撤退する前に死ぬであろうこと、ましてや敵は今まさに最も気力体力が充実していること、が語られたからである。
§27.9.5si veteres milites non redeant in patriam, novi legantur, brevi neminem superfuturum.
もし古い兵士たちが祖国に戻らず、新しい兵士たちが徴募されるなら、まもなく誰も生き残らないであろう。
itaque, quod propediem res ipsa negatura sit, priusquam ad ultimam solitudinem atque egestatem perveniant, negandum populo Romano esse.
それゆえ、遠からず事態そのものが拒絶することになるであろうことを、究極の困窮と欠乏に至る前に、ローマ民衆に対して拒絶すべきである、と。
§27.9.6si consentientes in hoc socios videant Romani, profecto de pace cum Carthaginiensibus iungenda cogitaturos;
もしローマ人が同盟者たちがこの点において一致結束しているのを見るならば、必ずやカルタゴ人との和平締結について考えるであろう。
aliter numquam vivo Hannibale sine bello Italiam fore.
そうでなければ、ハンニバルが生存している限り、イタリアが戦争なしで済むことは決してない、と。
§27.9.7haec acta in conciliis.
これらのことが民会で議論された。
triginta tum coloniae populi Romani erant;
当時、ローマ民衆の植民市は30あった。
ex iis duodecim, cum omnium legationes Romae essent, negaverunt consulibus esse, unde milites pecuniamque darent.
それらのうち12の植民市は、そのすべての使節団がローマにいた時に、兵士と軍費を拠出する余裕はないと執政官たちに拒絶した。
eae fuere Ardea, Nepete, Sutrium, Alba, Carseoli, Sora, Suessa, Circei, Setia, Cales, Narnia, Interamna.
それらはアルデア、ネペテ、ストリウム、アルバ、カルセオリ、ソラ、スエッサ、キルケイ、セティア、カレス、ナルニア、インテラムナであった。
§27.9.8nova re consules icti cum absterrere eos a tam detestabili consilio vellent, castigando increpandoque plus quam leniter agendo profecturos rati, eos ausos esse consulibus dicere aiebant,
前代未聞の事態に衝撃を受けた執政官たちは、彼らをこれほど忌むべき企てから思いとどまらせたいと考え、優しく対応するよりも、懲らしめ、非難することによってこそ進展が得られると考え、使節たちが執政官たちに以下のようにあえて言ったのだと主張した。
§27.9.9quod consules ut in senatu pronuntiarent in animum inducere non possent: non enim detrectationem eam munerum militiae sed apertam defectionem a populo Romano esse.
すなわち、執政官たちが元老院において告げることを決心できないような内容であると。 なぜなら、それは軍務の忌避ではなく、ローマ民衆からの明白な反逆であるからである。
§27.9.10redirent itaque propere in colonias et tamquam integra re, locuti magis quam ausi tantum nefas, cum suis consulerent.
それゆえ、彼らは速やかに植民市に戻り、これほどの大罪をあえて実行したというよりは口にしただけという、まだ事態が本格化していないかのように、身内の者たちと相談すべきである、と。
admonerent non Campanos neque Tarentinos esse eos sed Romanos;
彼らがカンパニア人でもタレントゥム人でもなく、ローマ人であることを思い起こさせるべきである。
inde oriundos, §27.9.11inde in colonias atque in agrum bello captum stirpis augendae causa missos.
彼らはそこから生まれ、そこから子孫を増やすために植民市や戦争で獲得した土地へ送られたのである、と。
quae liberi parentibus deberent, ea illos Romanis debere, si ulla pietas, si memoria antiquae patriae esset.
もし少しでも忠誠心があり、古い祖国の記憶があるならば、子供が親に対して負うべき義務を、彼らはローマ人に対して負っているのだ、と。
§27.9.12consulerent igitur de integro: nam tum quidem quae temere agitassent, ea prodendi imperii Romani, tradendae Hannibali victoriae esse.
したがって、彼らは一から考え直すべきである。 なぜなら、その時に彼らが軽率に議論していた事柄は、ローマ帝国を裏切り、ハンニバルに勝利を明け渡すことを意味するからである、と。
§27.9.13cum alternis haec consules diu iactassent, nihil moti legati neque se, quod domum renuntiarent, habere dixerunt neque senatum suum, quod novi consuleret, ubi nec miles, qui legeretur, nec pecunia, quae daretur in stipendium, esset.
執政官たちがこれらの主張を交互に長く繰り返したが、使節たちは全く動じることなく、自分たちが故郷に報告すべきことも、彼らの元老院が新たに相談すべきことも何も持ち合わせてはいない、徴募すべき兵士も、俸給として支払うべき資金もないのだから、と言った。
§27.9.14cum obstinatos eos viderent consules, rem ad senatum detulerunt, ubi tantus pavor animis hominum est iniectus, ut magna pars actum de imperio dicerent: idem alias colonias facturas, idem socios;
彼らが頑なであるのを見て、執政官たちはその件を元老院に報告した。 そこでは、人々の心に極めて大きな恐怖が投げ込まれたため、大部分の者が「帝国はもうおしまいだ、他の植民市も同じことをし、同盟者たちも同じことをするだろう。
consensisse omnes ad prodendam Hannibali urbem Romanam.
全員がローマの街をハンニバルに売り渡すことで合意したのだ」と言ったほどであった。

語釈・文法注

  1. §27.9.1prope magni motus causa fuere — `fuere` は `fuerunt` の短縮形。副詞 `prope`(ほとんど、もう少しで)は述部 `causa fuere` 全体にかかっており、「危うく大動乱の原因となるところであった」という、実際には発生しなかったものの極めてその直前まで迫った緊迫した事態を示している。
  2. §27.9.2se exhaustos esse — 名詞 `fremitus`(呟き、不満)および動詞 `ortus [est]`(起こった)によって導かれる、間接話法(対格と不定詞の構文)の開始を示す。主格対格の `se` は、文脈上ラティウム人と同盟者たち(Latinos sociosque)を指す。この間接話法は §27.9.6 の終わりまで一貫して継続する。
  3. §27.9.5negandum populo Romano esse — 受動義務分詞を用いた非人称受動構文。`populo Romano` は与格であり、ここでは動作の主体(行為者の与格)ではなく、「ローマ民衆に対して(提供を)拒絶すべきである」という間接目的語の与格として取るのが文脈上自然である(行為者である「同盟者たちによって」は省略されている)。
  4. §27.9.12ea prodendi imperii Romani, tradendae Hannibali victoriae esse — 属格 `prodendi imperii Romani` および `tradendae Hannibali victoriae` は、コピュラ動詞 `esse` と結びついて「〜の性質のものである」「〜を意味する」という性質・帰結を示す属格(所有属格の発展形)。「彼らが議論したことは、帝国を裏切り、ハンニバルに勝利を明け渡すのと同義である」という意味になる。
  5. §27.9.14actum de imperio — 「〜については万事休すである、〜は破滅した」を意味する非人称的な慣用表現 `actum est de...` の不定詞 `esse` が省略された形。間接話法の主節として `dicerent` にかかり、「帝国はもうおしまいだ」という絶望的な判断を伝えている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.9.1-27.9.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.9.1-27.9.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。