Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.5.1-27.5.19

シキリア平定報告と独裁官指名をめぐる対立

851 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官ラエウィヌスはローマに戻りシキリアの平定を報告したが、アフリカでの敵の軍事行動の情報を受け、元老院は彼に独裁官を指名して属州へ戻るよう命じた。指名場所をめぐる論争の末、執政官が夜間に去ったため、同僚のマルケッルスを通じてクィントゥス・フルウィウスが独裁官に指名された。

§27.5.1M. Valerius consul litteris excitus, provincia exercituque mandate L. Cincio praetori, M. Ualerio Messalla praefecto classis cum parte navium ad Africam praedatum simul speculatumque, quae populus Carthaginiensis ageret pararetque, misso, §27.5.2ipse decem navibus Romam profectus cum prospere pervenisset, senatum extemplo habuit.
執政官マルクス・ウァレリウスは書簡によって呼び出され、属州と軍隊を法務官ルキウス・キンキウスに委ね、艦隊指揮官マルクス・ウァレリウス・メッサッラに一部の船を持たせて、略奪と同時にカルタゴの民が何を行い何を準備しているかを偵察するためにアフリカへと派遣した上で、自らは10隻の船でローマへと出発し、無事に到着すると直ちに元老院を招集した。
§27.5.3ibi de suis rebus gestis commemoravit: cum annos prope sexaginta ad Sicilia terra marique magnis saepe cladibus bellatum esset, se eam provinciam confecisse; neminem Carthaginiensem ad Sicilia esse; §27.5.4neminem Siculum, qui fugati metu inde afuerint, non esse; omnis ad urbes, ad agros suos reductos arare, serere; §27.5.5desertam recoli tandem terram, frugiferam ipsis cultoribus, populoque Romano pace ac bello fidissimum annonae subsidium.
そこで彼は自らの業績について述べた。 およそ60年間にわたりシキリアにおいて陸と海で、しばしば多大な惨害を伴って戦争が行われてきたが、自分がその属州を平定したこと、カルタゴ人は一人もシキリアにいないこと、恐れのために追い払われてそこを離れていたシキリア人で、戻っていない者は一人もいないこと、すべての者が都市や自分の田野へと連れ戻され、耕作し、種を蒔いていること、荒廃していた土地がようやく再び耕作され、その土地は耕作者自身にとって実り豊かであり、ローマの人々にとっては平和な時も戦争の時も最も信頼できる食糧の補給源となっていることを報告した。
§27.5.6exim Muttine et si quorum aliorum merita erga populum Romanum erant ad senatum introductis, honores omnibus ad exsolvendam fidem consulis habiti.
その後、ムッティネス、およびローマの民に対して功績のあったその他の人々が元老院に導入され、執政官の約束を果たすために、全員に名誉が授けられた。
§27.5.7Muttines etiam civis Romanus factus rogatione ab tribuno plebis ex auctoritate patrum ad plebem lata.
ムッティネスもまた、元老院の勧告に基づき平民護民官によって平民会に提案が提出されたことで、ローマ市民とされた。
§27.5.8dum haec Romae geruntur M. Valerius quinquaginta navibus cum ante lucem ad Africam accessisset, inproviso ad agrum Uticensem escensionem fecit;
これらのことがローマで行われている間に、マルクス・ウァレリウスは50隻の船とともに夜明け前にアフリカに接近し、不意にウティカの領土に上陸を敢行した。
§27.5.9eumque late depopulatus multis mortalibus cum alia omnis generis praeda captis ad naves redit atque ad Siciliam tramisit, tertio decumo die, quam profectus inde erat, Lilybaeum revectus.
そしてそこを広く略奪し、多くの人間をあらゆる種類の他の戦利品とともに捕らえて船に戻り、シキリアへと渡り、そこを出発した日から13日目にリリュバエウムに帰還した。
§27.5.10ex captivis quaestione habita haec comperta consulique Laevino omnia ordine perscripta, ut sciret, quo ad statu Africae res essent:
捕虜たちの尋問が行われ、以下のことが判明し、アフリカの情勢がどのような状態にあるかを彼が知るために、執政官ラエウィヌスにすべてが順序立てて書面で報告された。
§27.5.11quinque milia Numidarum cum Masinissa Galae filio, acerrimo iuvene, Carthagine esse, et alios per totam Africam milites mercede conduci, §27.5.12qui ad Hispaniam ad Hasdrubalem traicerentur, ut is quam maximo exercitu primo quoque tempore ad Italiam transgressus iungeret se Hannibali; §27.5.13ad eo positam victoriam credere Carthaginienses; classem praeterea ingentem apparari ad Siciliam repetendam, eamque se credere brevi traiecturam.
ガラの子である極めて精力的な若者マシニッサを伴う5000人のヌミディア兵がカルタゴにおり、アフリカ全土で他の兵士たちが傭兵として雇われていること、彼らはヒスパニアのハスドルバルのもとへ送られる予定であり、それはハスドルバルができるだけ大きな軍勢を率いて一刻も早くイタリアに渡り、ハニバルと合流するためであること、カルタゴ人たちは勝利がハスドルバルにかかっていると信じていること、さらに、シキリアを奪還するために巨大な艦隊が準備されており、それが間もなく渡航するであろうと信じられていること、である。
§27.5.14haec recitata a consule ita movere senatum, ut non expectanda comitia consuli censerent, sed dictatore comitiorum habendorum causa dicto extemplo ad provinciam redeundum.
執政官によって朗読されたこれらの内容は元老院を大いに動揺させたので、執政官が選挙を待つべきではなく、選挙を執り行うための独裁官を指名した上で、直ちに属州へ戻るべきだと判断した。
§27.5.15illa disceptatio tenebat, quod consul ad Sicilia se M. Valerium Messallam, qui tum classi praeesset, dictatorem dicturum esse aiebat, patres extra Romanum agrum — eum autem ad Italia terminari — negabant dictatorem dici posse.
次の論争が彼らを難航させた。 すなわち、執政官は自分がシキリアにおいて、当時艦隊を指揮していたマルクス・ウァレリウス・メッサッラを独裁官に指名するつもりであると言ったのに対し、元老院議員たちは、ローマの領土(これはイタリアで画されているが)の外では独裁官を指名することはできないと主張したのである。
§27.5.16M. Lucretius tribunus plebis cum de ea re consuleret, ita decrevit senatus, ut consul, priusquam ab urbe discederet, populum rogaret, quem dictatorem dici placeret eumque, quem populus iussisset, diceret dictatorem;
平民護民官マルクス・ルクレティウスがこの件について諮問したところ、元老院は以下のように決議した。 すなわち、執政官は市を去る前に、誰を独裁官に指名することを望むかを民会に諮り、民衆が命じたその者を独裁官に指名すること。
si consul noluisset, praetor populum rogaret;
もし執政官がそれを望まない場合は、法務官が民会に諮ること。
si ne is quidem vellet, tum tribuni ad plebem ferrent.
もし法務官さえも望まない場合は、その時は護民官たちが平民会に提案を提出すること。
§27.5.17cum consul se populum rogaturum negasset, quod suae potestatis esset, praetoremque vetuisset rogare, tribuni plebis rogarunt, plebesque scivit, ut Q. Fulvius, qui tum ad Capuam erat, dictator diceretur.
執政官が、それは自らの権限に属することであるとして、民会に諮ることを拒否し、また法務官が諮ることを禁止したので、平民護民官たちが諮問を行い、平民会は、当時カプアにいたクィントゥス・フルウィウスを独裁官に指名することを決議した。
§27.5.18sed quo die id plebis concilium futurum erat, consul clam nocte ad Siciliam abiit;
しかし、その平民会が開催される予定であった日に、執政官は夜間に密かにシキリアへと去ってしまった。
destitutique patres litteras ad M. Claudium mittendas censuerunt, ut desertae ab conlega rei publicae subveniret diceretque quem populus iussisset dictatorem.
そして見捨てられた元老院議員たちは、マルクス・クラウディウスに書簡を送り、同僚によって見捨てられた国家を救い、民衆が命じた者を独裁官に指名するようにと決議した。
§27.5.19ita a M. Claudio consule Q. Fulvius dictator dictus, et ex eodem plebis scito ab Q. Fulvio dictatore P. Licinius Crassus pontifex maximus magister equitum dictus.
こうして、執政官マルクス・クラウディウスによってクィントゥス・フルウィウスが独裁官に指名され、また同じ平民決議に基づき、独裁官クィントゥス・フルウィウスによって最高神祇官プブリウス・リキニウス・クラッススが騎兵長官に指名された。

語釈・文法注

  1. 27.5.1praedatum simul speculatumque — 動詞 `praedor`(略奪する)および `speculor`(偵察する)のスピーヌム(目的を示す対格)であり、移動を表す動詞の分詞(ここでは `misso`)とともに用いられて目的(「略奪し、同時に偵察するために」)を表している。
  2. 27.5.4arare, serere — これらは歴史的不定詞ではなく、§27.5.3 の `commemoravit` に導かれる間接話法(対格不定詞構文)の継続である。対格主語(`omnis`)に対する不定詞であり、「(すべての人が)耕作し、種を蒔いていること(を報告した)」という意味になる。
  3. 27.5.10quo ad statu — 写本の乱れ、あるいは前置詞 `ad` の位置倒置を伴う `quo statu`(どのような状態に)の変形と解釈される。間接疑問節を導く奪格句であり、ここでは `res`(情勢)の状態を表している。
  4. 27.5.15ad Sicilia — 文法的には対格を要求する前置詞 `ad` の後ろに奪格の `Sicilia` が置かれているが、これは写本の乱れ、または末尾の `-m` の脱落による音韻変化を反映している。意味としては「シキリアにおいて(in Sicilia)」あるいは「シキリアにおいて(ad Siciliam)」と解釈される。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.5.1-27.5.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.5.1-27.5.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。