Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.49.1-27.49.9

ハスドルバルの戦死とローマ軍の大勝利

895 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

メタウルス川の戦いにおける暴走した象の処分方法と、将軍ハスドルバルの戦死が描かれる。ローマ軍は大勝利を収め、将軍の死とカルタゴ軍の壊滅によってカンナエの敗戦の報復を果たした。

§27.49.1elephanti plures ab ipsis rectoribus quam ab hoste interfecti.
象たちは、敵によってよりも、自らの御者たち自身によって、より多く殺された。
fabrile scalprum cum malleo habebant;
彼らは、槌のついた職人用のノミを持っていた。
id, ubi saevire beluae ac ruere in suos coeperant, magister inter aures positum, ipso in articulo, quo iungitur capiti cervix, quanto maximo poterat ictu adigebat.
それを、獣たちが暴れ出して味方に突進し始めたとき、御者は耳の間にあてがい、頭と首が接合するまさにその関節のところに、彼がなしうる限りの最大の強打をもって打ち込んだ。
§27.49.2ea celerrima via mortis in tantae molis belua inventa erat, ubi regenti? imperium sprevissent, primusque id Hasdrubal instituerat, dux cum saepe alias memorabilis, tum illa praecipue pugna.
これほど巨体の獣において、彼らが御する者の命令を無視したときに、それが最も迅速な死の方法として考案されていたのである。 そしてハスドルバルが最初にこれを創始した。 彼は他の多くの場合にも記憶されるべき将軍であったが、特にこの戦闘においては際立っていた。
§27.49.3ille pugnantes hortando pariterque obeundo pericula sustinuit, ille fessos abnuentesque taedio et labore nunc precando nunc castigando accendit;
彼は、戦う者たちを励まし、同時に自らも危険に立ち向かうことによって戦線を持ちこたえさせ、疲弊し、嫌気と疲労から戦闘を拒否する者たちを、時には哀願し、時には厳しく非難することによって奮起させた。
ille fugientes revocavit omissamque pugnam aliquot locis restituit;
彼は逃亡する者たちを呼び戻し、いくつかの場所で放棄された戦闘を復活させた。
§27.49.4postremo, cum haud dubie fortuna hostium esset, ne superstes tanto exercitui suum nomen secuto esset, concitato equo se in cohortem Romanam inmisit.
最後に、戦運が疑いなく敵のものとなったとき、彼の名を慕って従ったこれほど大きな軍勢に対して自分が生き残ることのないよう、馬に拍車を当ててローマ軍の大隊のなかに身を投じた。
ibi, ut patre Hamilcare et Hannibale fratre dignum erat, pugnans cecidit.
そこで、父ハミルカルと兄ハンニバルにふさわしく、戦いながら彼は斃れた。
§27.49.5numquam eo bello una acie tantum hostium interfectum est, redditaque aequa Cannensi clades vel ducis vel exercitus interitu videbatur.
この戦争において、一回の会戦でこれほど多くの敵が殺されたことはかつてなく、将軍の死あるいは軍勢の破滅によって、カンナエの敗戦に等しい損害が敵に返されたように思われた。
§27.49.6quinquaginta sex milia hostium occisa, capta quinque milia et quadringenti;
敵は5万6千人が殺され、5千4百人が捕虜となった。
magna praeda alia cum omnis generis, tum auri etiam argentique.
他のあらゆる種類の莫大な戦利品、そして金や銀もまた獲得された。
§27.49.7civium etiam Romanorum, qui capti apud hostes erant, supra quattuor milia capitum recepta.
敵のもとで捕虜となっていたローマ市民もまた、4千人以上が救出された。
id solacii fuit pro amissis eo proelio militibus.
これが、この戦闘で失われた兵士たちに対する慰めとなった。
nam haudquaquam incruenta victoria fuit: octo ferme milia Romanorum sociorumque occisa;
というのも、勝利は決して無血のものではなかったからである。 ローマ人と同盟軍の約8千人が殺された。
§27.49.8adeoque etiam victores sanguinis caedisque ceperat satietas, ut postero die, cum esset nuntiatum Livio consuli Gallos Cisalpinos Liguresque, qui aut proelio non adfuissent aut inter caedem effugissent, uno agmine abire sine certo duce, sine signis, sine ordine ullo aut imperio; si una equitum ala mittatur, posse omnes deleri:
そして、勝者たちをも、血と殺戮に対する嫌気が襲っていたため、翌日、執政官リウィウスに、戦闘に加わらなかったか、あるいは殺戮の最中に逃亡したガリア・キサルピナ人たちやリグリア人たちが、確固たる指揮官も、軍旗も、いかなる秩序も規律もなく、一つの隊列となって退却しており、もし騎兵の1個翼隊が派遣されるなら、彼ら全員を掃滅できる、という知らせが届いたとき、彼は言った。
§27.49.9“supersint” inquit “aliqui nuntii et hostium cladis et nostrae virtutis. ”
「敵の破滅と我々の勇気の両方を伝える使者たちが、いくらか生き残るようにせよ」と。

語釈・文法注

  1. 27.49.1quanto maximo poterat ictu — quanto maximo poterat ictu(写本によっては quanto と quantum の揺れがある)は、「彼がなしうる限りの最大の打撃をもって」という意味を形成する。poterat は主語である御者(magister)の能力を表し、最上級 maximo を伴って動作の極限・強意を表す。
  2. 27.49.2regenti — regenti は現在分詞 regens(支配する、御する)の与格単数形で、ここでは名詞的に用いられており、imperium(命令)に対する「関与の与格(所有の与格に類する)」として機能している。全体で「御する者の命令」という意味になり、属格 regentis と同様の役割を果たす。
  3. 27.49.4superstes tanto exercitui suum nomen secuto — 形容詞 superstes(生き残っている)は与格を支配するため、tanto exercitui... は与格となっている。secuto は異能動詞(デポネント)sequor(従う)の完了分詞で、能動の意味(「従った」)を持ち、名詞 exercitui を修飾する。suum nomen は secuto の直接目的語(対格)である。
  4. 27.49.8adeoque... "supersint" inquit — この文は adeoque... ut... という結果節で始まるが、ut 節の内部に長い cum 節(cum esset nuntiatum...)とその中の対格不定詞句(Gallos... abire, posse omnes deleri)が挿入された結果、本来の ut 節を完結させる主動詞が欠落し、そのまま直接話法の "supersint" inquit(「と彼は言った」)に移行する破格(アナコルトン)の構造となっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.49.1-27.49.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.49.1-27.49.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。