§27.48.1Nero primum cum omni equitatu advenit, Porcius deinde adsecutus cum levi armatura.
ネロがまず全騎兵を率いて到着し、次いでポルキウスが軽装歩兵を率いて追いついた。
§27.48.2qui cum fessum agmen carperent ab omni parte incursarentque, et iam omisso itinere, quod fugae simile erat, castra metari Poenus in tumulo super fluminis ripam vellet, §27.48.3advenit Livius peditum omnibus copiis non itineris modo, sed ad conserendum extemplo proelium instructis armatisque.
彼らが疲弊した隊列を各所で襲撃し、執拗に攻撃を仕掛けていたとき、またすでに逃亡に等しかった行軍を中止して、カルタゴ人将軍が川の堤の上の丘に陣営を設営しようとしたとき、リウィウスが、単に行軍のためだけでなく、直ちに戦闘を交えるために整列し武装した、歩兵の全軍を率いて到着した。
§27.48.4sed ubi omnes copias coniunxerunt, derectaque acies est, Claudius dextro in cornu, Livius ab sinistro pugnam instruit, media acies praetori tuenda data.
しかし、彼らがすべての軍勢を合流させ、戦列が整えられると、クラウディウスは右翼で、リウィウスは左翼から戦闘の陣を敷き、中央の戦列は防衛のために法務官に委ねられた。
§27.48.5Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnandum vidit, in prima acie ante signa elephantos locat, circa eos laevo in cornu adversus Claudium Gallos opponit, haud tantum iis fidens, quantum ab hoste timeri eos credebat;
ハスドルバルは陣営の設営をあきらめ、戦わねばならぬと悟ると、最前列の軍旗の前に象たちを配置し、彼らの周囲の、クラウディウスに対向する左翼にガリア人たちを対峙させた。 彼らをそれほど信頼していたからではなく、彼らが敵からそれだけ恐れられていると信じていたからである。
§27.48.6ipse dextrum cornu adversus M. Livium sibi atque Hispanis — et ibi maxime in vetere milite spem habebat — sumpsit;
彼自身は、マルクス・リウィウスに対向する右翼を、自身とヒスパニア人たちのために引き受けた(そしてそこに、熟練兵の中にこそ、彼は最大の希望を抱いていた)。
§27.48.7Ligures in medio post elephantos positi.
リグリア人たちは中央で、象たちの背後に配置された。
sed longior quam latior acies erat;
しかし、戦列は横幅よりも奥行きが長かった。
Gallos prominent collis tegebat.
突出した丘がガリア人たちを遮り隠していた。
§27.48.8ea frons, quam Hispani tenebant, cum sinistro Romanorum cornu concurrit;
ヒスパニア人たちが保持していたその正面が、ローマ軍の左翼と衝突した。
dextra omnis acies extra proelium eminens cessabat;
右翼の全戦列は戦闘の外側で突出したまま、動かずにいた。
§27.48.9collis oppositus arcebat, ne aut a fronte aut ab latere adgrederentur.
対向する丘が妨げとなり、正面からも側面からも攻撃できないようになっていた。
inter Livium Hasdrubalemque ingens contractum certamen erat, atroxque caedes utrimque edebatur.
リウィウスとハスドルバルの間で、激しい闘争が引き起こされ、両陣営からすさまじい殺戮が繰り出された。
§27.48.10ibi duces ambo, ibi pars maior peditum equitumque Romanorum, ibi Hispani, vetus miles peritusque Romanae pugnae, et Ligures, durum in armis genus.
そこには両指揮官が、そこにはローマ軍の歩兵と騎兵の大部分が、そこにはローマ人との戦闘に習熟した熟練兵であるヒスパニア人たち、そして武勇に優れた強固な種族であるリグリア人たちがいた。
eodem versi elephanti, qui primo impetu turbaverant antesignanos et iam signa moverant loco;
同じ場所に向けられた象たちは、最初の突撃で前衛部隊を混乱させ、すでに軍旗を本来の場所から後退させていた。
§27.48.11deinde crescente certamine et clamore inpotentius iam regi et inter duas acies versari, velut incerti, quorum essent, haud dissimiliter navibus sine gubernaculo vagis.
その後、戦闘と叫び声が高まるにつれて、象たちはもはや制御しがたくなり、二つの戦列の間を、まるで自分たちがどちらの味方なのか確信が持てないかのように動き回り、舵のない漂流する船と違わぬ様子であった。
§27.48.12Claudius “quid ergo praecipiti cursu tam longum iter emensi sumus?” clamitans militibus, cum in adversum collem frustra signa erigere conatus esset, §27.48.13postquam ea regione penetrari ad hostem non videbat posse, cohortes aliquot subductas e dextro cornu, ubi stationem magis segnem quam pugnam futuram cernebat, §27.48.14post aciem circumducit et non hostibus modo sed etiam suis inopinantibus in dextrum hostium latus incurrit;
クラウディウスは兵士たちに「それでは、我々はこれほど長い道を急行軍で何のために走破してきたのか」と叫びながら、対向する丘に向けて軍旗を進めようと無駄に試みていたが、その方面からは敵のもとへ突破することが不可能であると分かると、戦闘が起こるというよりはむしろ退屈な待機状態になるであろうと見ていた右翼から、いくつかの大隊を引き抜き、戦列の後方を迂回させ、敵だけでなく味方さえも予期せぬうちに敵の右翼の側面に襲いかかった。
tantaque celeritas fuit, ut, cum ostendissent se ab latere, mox in terga iam pugnarent.
そしてその速度はきわめて迅速であったため、彼らが側面から姿を現したかと思うと、まもなくすでに敵の背後で戦っていたほどであった。
§27.48.15ita ex omnibus partibus, ab fronte, ab latere, ab tergo, trucidantur Hispani Liguresque, et ad Gallos iam caedes pervenerat.
こうして、正面、側面、背後のすべての方向からヒスパニア人やリグリア人たちは虐殺され、殺戮はすでにガリア人たちのところにも達していた。
ibi minimum certaminis fuit:
そこでの戦闘は極めてわずかであった。
§27.48.16nam et pars magna ab signis aberant, nocte dilapsi stratique somno passim per agros, et qui aderant, itinere ac vigiliis fessi, intolerantissima laboris corpora, vix arma umeris gestabant;
なぜなら、多くは軍旗から離れ、夜の間に立ち去って野原のあちこちに横たわって眠りこけており、その場に留まっていた者たちも、行軍と不眠で疲弊し、労苦に最も耐えがたい肉体を持ち、肩に武器を担ぐことすらやっとの状態だったからである。
§27.48.17et iam diei medium erat, sitisque et calor hiantes caedendos capiendosque adfatim praebebat.
また、すでに真昼となっており、渇きと暑さが、息を切らしている彼らを、虐殺され捕らえられるがままに、十分に差し出していた。