Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.2.1-27.2.12

ヌミストロの戦いとマルケルスの追撃

848 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルケルスはヘルドネアでの大敗北にも屈せず元老院に決意を伝え、ヌミストロ近郊でハニバルと互角の死闘を繰り広げた。その後ハニバルは夜陰に乗じてアプリアへと移動し、マルケルスは慎重に追跡を続けてヴェヌシア付近で小競り合いを重ねた。

§27.2.1Marcellus nihil admodum tanta clade territus litteras Romam ad senatum de duce atque exercitu ad Herdoneam amisso scribit:
マルケルスは、これほどの大敗北にも全く怯むことなく、ヘルドネアで失われた将軍と軍勢について、ローマの元老院に宛てて次のような手紙を書いた。
§27.2.2ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem victoria Hannibalem contuderit, ire adversus eum, brevem illi laetitiam, qua exultet, facturum.
すなわち、カンナエの戦いののち勝利に狂奔するハニバルを打ち砕いたのと同じ自分が彼に立ち向かっていくのであり、彼が歓喜しているその喜びを、つかの間のものにしてみせる、と。
§27.2.3et Romae quidem cum luctus ingens ex praeterito tum timor in futurum erat.
そして、ローマでは過去の出来事による巨大な悲哀があっただけでなく、未来に対する恐れもあった。
§27.2.4consul ex Samnio in Lucanos transgressus ad Numistronem in conspectu Hannibalis loco plano, cum Poenus collem teneret, posuit castra.
執政官はサムニウムからルカニア人の地へと移動し、ヌミストロの近くで、カルタゴ人が丘を占拠している中で、ハニバルの目の前の平坦な場所に陣を張った。
§27.2.5addidit et aliam fidentis speciem, quod prior in aciem eduxit;
彼はまた、自分が先に戦列を率い出たことによって、自信に満ちた者のさらなる姿勢を示した。
nec detractavit Hannibal, at signa portis efferri vidit.
ハニバルもまた、軍旗が門から外に運び出されるのを見ると、戦闘を拒まなかった。
§27.2.6ita tamen aciem instruxerunt, ut Poenus dextrum cornu in collem erigeret, Romani sinistrum ad oppidum adplicarent.
しかし彼らは、カルタゴ人が右翼を丘に沿って引き上げ、ローマ人が左翼を町に寄せる形で戦列を整えた。
ab hora tertia cum ad noctem pugnam extendissent, fessaeque pugnando primae acies essent — ab Romanis prima legio et dextra ala, ab Hannibale Hispani milites et funditores Baliaris, elephanti quoque commisso iam certamine in proelium acti —, diu pugna neutro inclinata stetit.
第三時から夜にかけて戦闘が引き延ばされ、第一陣――ローマ側では第一軍団と右翼同盟軍、ハニバル側ではヒスパニア兵とバレアレスの投石兵、さらに戦闘開始後に実戦投入された象たち――が戦いによって疲弊したときも、長い間、戦いはどちらにも傾くことなく拮抗した。
§27.2.7ut primae legioni tertia, dextrae alae sinistra subiit, et apud hostis integri a fessis pugnam accepere, §27.2.8novum atque atrox proelium ex iam segni repente exarsit recentibus animis corporibusque;
第一軍団に代わって第三軍団が、右翼同盟軍に代わって左翼同盟軍が入り、敵の方でも疲弊した者たちから新鮮な者たちが戦闘を引き継ぐと、新鮮な気力と体力を得て、すでに緩慢になっていた戦いから、突如として新たなる激しい戦闘が燃え上がった。
sed nox incerta victoria diremit pugnantis.
しかし、勝敗が定まらぬまま、夜が戦闘員たちを引き離した。
§27.2.9postero die Romani ab sole orto in multum diei stetere in acie;
翌日、ローマ人は日の出から日中の遅くまで戦列に留まった。
ubi nemo hostium adversus prodiit, spolia per otium legere et congestos in unum locum cremavere suos.
敵が誰も対抗して現れなかったため、彼らは悠々と戦利品を回収し、一箇所に集めた味方の遺体を火葬した。
nocte insequenti Hannibal silentio movit castra §27.2.10et in Apuliam abiit.
翌くる夜、ハニバルは静かに陣を引き払ったそしてアプリアへと去った。
Marcellus, ubi lux fugam hostium aperuit, sauciis cum praesidio modico Numistrone relictis praepositoque iis L. Furio Purpurione tribuno militum, vestigiis institit sequi.
マルケルスは、夜が明けて敵の退却が明らかになると、負傷兵を小規模な守備隊とともにヌミストロに残し、彼らの指揮官にミリトゥム・トリブヌスのルキウス・フリウス・プルプリオを任命したうえで、敵の足跡を追って追跡を開始した。
ad Venusiam adeptus eum est.
そしてウェヌシアの近くで彼に追いついた。
§27.2.11ibi per dies aliquot, cum ab stationibus procursaretur, mixta equitum peditumque tumultuosa magis proelia quam magna, et ferme omnia Romanis secunda fuere.
そこで数日の間、警備所から小競り合いが仕掛けられる中で、騎兵と歩兵が入り乱れた、大規模というよりはむしろ騒乱めいた戦闘が行われたが、そのほとんどすべてがローマ人に有利な結果となった。
§27.2.12inde per Apuliam ducti exercitus sine ullo memorando certamine, cum Hannibal nocte signa moveret, locum insidiis quaerens, Marcellus nisi certa luce et explorato ante non sequeretur.
そこから特筆すべき戦闘もないまま、両軍はアプリアを引き回された。 ハニバルが伏兵に適した場所を探し求めながら夜間に軍を移動させていたのに対し、マルケルスは完全に夜が明け、事前に偵察を完了していない限りは決して追跡しようとしなかったからである。

語釈・文法注

  1. 27.2.2ceterum eundem se — 対格不定詞構文(主動詞は前節の scribit )。eundem se(かつてと同じ自分自身)は主格補語的に機能し、関係節 qui... contuderit の先行詞となる。ire... facturum [esse] という二つの不定詞の主語を示す。
  2. 27.2.5at signa — 写本上の難所。一般に at を「(戦闘を拒まない)その一方で〜を見るや」という接続詞として取るか、あるいは ut (〜するとすぐに)の誤写と解釈して「軍旗が門から出されるのを見るやいなや拒まなかった」と解する。ここでは前者の、状況を対比・対置する at として解釈している。
  3. 27.2.7primae legioni tertia, dextrae alae sinistra subiit — subiit(交代して入る、下から入る)は単数形であるが、直近の主語である主格女性単数の sinistra [ala] に一致している。その前の主格女性単数 tertia [legio] も並列された主語であり、これら二つの交代劇が同時に語られている。
  4. 27.2.12explorato ante — 完了分詞中性単数の奪格 explorato は、具体的な名詞を伴わない無人称的絶対奪格(「偵察が行われたのちに」)として機能している。このような用法はリウィウスやタキトゥスなどの歴史記述においてしばしば見られる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.2.1-27.2.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.2.1-27.2.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。