Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.1.1-27.1.15

ヘルドネアの戦いでのローマ軍大敗と都市の破却

847 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官マルケルスによるサムニウムの都市の奪取と、ヘルドネア近郊でのプロコンスルのフルウィウス率いるローマ軍の惨敗、およびハニバルによる同市の徹底的な破壊と住民の強制移住を描く。

§27.1.1hic status rerum in Hispania erat.
これがヒスパニアにおける情勢であった。
in Italia consul Marcellus Salapia per proditionem recepta Marmoreas et Meles de Samnitibus vi cepit.
イタリアでは、執政官マルケルスが、裏切りによってサラピアを奪還したのち、サムニウム人からマルモレアエとメレスを武力で奪取した。
§27.1.2ad tria milia militum ibi Hannibalis, quae praesidii causa relicta erant, oppressa.
そこでは、守備隊として残されていたハニバルの兵士のうち三千人ほどが撃破された。
praeda — et aliquantum eius fuit militi concessa.
戦利品は――それもかなりの量であったが――兵士に与えられた。
tritici quoque ducenta quadraginta milia modium et centum decem milia hordei inventa.
また、小麦二十四万モディウスと大麦十一万モディウスが発見された。
§27.1.3ceterum nequaquam inde tantum gaudium fuit quanta clades intra paucos dies accepta est haud procul Herdonea urbe.
しかし、そこから得られた喜びは、数日中にはやくもヘルドネア市の近郊で被ることになった大敗北に比べれば、決して大きなものではなかった。
§27.1.4castra ibi Cn. Fulvius proconsul habebat spe recipiundae Herdoneae, quae post Cannensem cladem ab Romanis defecerat, nec loco satis tuto posita nec praesidiis firmata.
プロコンスルのグナエウス・フルウィウスは、カンナエの敗戦後にローマ人から離反したヘルドネアを奪還するという希望を抱いてそこに陣を張っていたが、その陣地は十分に安全な場所にあるわけでもなく、守備兵によって強化されているわけでもなかった。
§27.1.5neglegentiam insitam ingenio ducis augebat spes ea, quod labare iis adversus Poenum fidem senserat, postquam Salapia amissa excessisse iis locis in Bruttios Hannibalem auditum est.
将軍の生まれつきの怠慢さをその希望がさらに助長していた。 彼は、サラピアが失われたのち、ハニバルがそれらの土地を去ってブルッティウム地方へと退いたと聞くや、カルタゴ人に対する住民の忠誠が揺らいでいるのを感じ取っていたからである。
§27.1.6ea omnia ab Herdonea per occultos nuntios delata Hannibali simul curam sociae retinendae urbis et spem fecere incautum hostem adgrediendi.
これらすべてのことが、隠密の使者を通じてヘルドネアからハニバルに伝えられ、同盟市を保持しようとする配慮と同時に、油断している敵を攻撃する希望を彼に抱かせた。
exercitu expedito, ita ut famam prope praeveniret, magnis itineribus ad Herdoneam contendit et, quo plus terroris hosti obiceret, acie instructa accessit.
彼は軍を身軽にし、到来の噂にほぼ先んじるほどの強行軍でヘルドネアへと急ぎ、敵にいっそうの恐怖を与えるために、戦闘隊形を整えて接近した。
§27.1.7par audacia Romanus, consilio et viribus impar, copiis raptim eductis conflixit.
ローマ人は、大胆さにおいては互角であったが、計略と戦力においては劣っており、急ぎ軍勢を率い出して衝突した。
quinta legio et sinistra ala acriter pugnam inierunt.
第五軍団と左翼同盟軍の翼が激しく戦闘を開始した。
§27.1.8ceterum Hannibal signo equitibus dato, ut, cum pedestres acies occupassent praesenti certamine oculos animosque, circumvecti pars castra hostium pars terga pugnam spectantium invaderent, ipse Cn. Fulvi similitudinem nominis §27.1.9quia Cn. Fulvium praetorem biennio ante in isdem devicerat locis, increpans, similem eventum pugnae fore adfirmabat.
しかしハニバルは、歩兵同士の陣列が目前の戦闘によって敵の目と心を奪い合っている間に、騎兵が迂回して、一部は敵の陣営を、一部は戦闘を見つめている者たちの背後を突くように合図を送ると、自身はグナエウス・フルウィウスという名の類似性を ――二年前、同じ場所において、前人者であるプラエトルのグナエウス・フルウィウスを打ち破っていたからであるが――嘲り、この戦いも同様の結末になるであろうと言い放った。
§27.1.10neque ea spes vana fuit;
そしてその期待は無駄ではなかった。
nam cum comminus acie et peditum certamine multi cecidissent Romanorum, §27.1.11starent tamen ordines signaque, equestris tumultus a tergo, simul a castris clamor hostilis auditus sextam ante legionem, quae in secunda acie posita prior ab Numidis turbata est, quintam deinde atque eos, qui ad prima signa erant, avertit.
というのも、接近戦および歩兵同士の戦闘によってローマ人の多くが倒れたものの、なおも隊列と軍旗が維持されていた時、背後からの騎兵の騒擾と、同時に陣営から聞こえてきた敵の時の声が、第二陣に配置されていて最初にヌミディア兵によって混乱させられた第六軍団をまず敗走させ、次いで第五軍団、そして最前線の軍旗の周りにいた者たちをも敗走させたからである。
§27.1.12pars in fugam effusi, pars in medio caesi, ubi et ipse Cn. Fulvius cum undecim tribunis militum cecidit.
一部は敗走の中に散り、一部は中央で斬り殺され、そこでグナエウス・フルウィウス自身も十一人のミリトゥム・トリブヌスとともに戦死した。
§27.1.13Romanorum sociorumque quot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo adfirmet, cum alibi: tredecim milia, alibi haud plus quam septem inveniam? castris praedaque victor potitur.
この戦闘で倒れたローマ人と同盟軍の兵士が何千人にのぼるか、誰が確実なことを断言できようか。 ある史料では一万三千人、別の史料では七千人以下と私は見出しているのである。 勝者は陣営と戦利品を手に入れた。
§27.1.14Herdoneam quia et defecturam fuisse ad Romanos comperit nec mansuram in fide, si inde abscessisset, multitudine omni Metapontum ac Thurios traducta incendit;
ハニバルは、ヘルドネアがローマ人側に離反しようとしていたこと、また自分がそこを去れば忠誠に留まらないであろうことを知ったため、全住民をメタポントゥムおよびトゥリイへと移住させたうえで、街を焼き払った。
occidit principes, qui cum Fulvio conloquia occulta habuisse comperti sunt.
そして、フルウィウスと秘密裏に交渉を持っていたことが発覚した有力者たちを処刑した。
§27.1.15Romani, qui ex tanta clade evaserant, diversis itineribus semermes ad Marcellum consulem in Samnium perfugerunt.
この大敗北から逃れたローマ兵たちは、様々な経路を通り、ほとんど武器を持たない状態で、サムニウムにいた執政官マルケルスのもとへと逃げ延びた。

語釈・文法注

  1. §27.1.2ad tria milia — 前置詞 ad が副詞的に「およそ」「〜に及ぶ」の意味で用いられ、tria milia が主語となっている。そのため、述語動詞(省略された sunt)にかかる過去分詞 oppressa は、中性複数主格として tria milia に性数一致している。
  2. §27.1.5auditum est — 非人称受動態として用いられており、対格不定詞句 Hannibalem excessisse(ハニバルが退去したこと)を実質的な主語として従えている。さらにその内部に奪格絶対句 Salapia amissa が挿入されている。
  3. §27.1.8circumvecti pars... pars... — 複数主格分詞 circumvecti は equitibus(与格)が意味上指す騎兵たち(複数)に一致しており、これに pars... pars... が部分同格として続いている。動詞 invaderent(複数)は、個々の pars(単数)ではなく、全体の複数主語の意味に引かれて一致する意味の配置(synesis)である。
  4. §27.1.11sextam ante legionem — ここでの ante は、名詞を支配する前置詞ではなく、「まず最初に」「他のものに先んじて」の意味で動詞 avertit を修飾する副詞として用いられている。
  5. §27.1.13quis pro certo adfirmet — 接続法現在 adfirmet は、修辞疑問文において可能性や疑念を表す「潜在接続法(可能性の接続法)」として機能している。
  6. §27.1.14defecturam fuisse — 間接話法における「能動未来分詞+fuisse」の形であり、直接話法における条件文の帰結節(defectura fuit または defectura esset、「離反したであろう/離反するはずであった」)を表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.1.1-27.1.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.1.1-27.1.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。