Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.17.1-27.17.17

ヒスパニア諸部族の帰順とハスドルバルの決断

863 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

P・スキピオはヒスパニアの有力者エデスコ、インディビリス、マンドニウスらの帰順を受け入れ、彼らの人質や家族を返還する。ハスドルバルはローマ側の勢力拡大に対抗するため決戦を決意する。

§27.17.1aestatis eius principio, qua haec agebantur, P. Scipio in Hispania cum hiemem totam reconciliandis barbarorum animis partim donis partim remissione obsidum captivorumque absumpsisset, Edesco ad eum clarus inter duces Hispanos venit.
これらのことが行われていたその夏の初めに、 P・スキピオはヒスパニアにおいて、冬の間ずっと、一部は贈り物によって、一部は人質や捕虜の返還によってバルバロイたちの心を取り戻すことに費やした後、ヒスパニアの指導者たちの中で名高いエデスコが彼のもとにやって来た。
§27.17.2erant coniunx liberique eius apud Romanos;
彼の妻と子供たちはローマ人たちのもとにいた。
sed praeter eam causam etiam velut fortuita inclinatio animorum, quae Hispaniam omnem averterat ad Romanum a Punico imperio, traxit eum.
しかし、その理由に加えて、ヒスパニア全土をカルタゴの支配からローマのそれへと転じさせていた、いわば自発的な心の傾きもまた、彼を引き寄せた。
§27.17.3eadem causa Indibili Mandonioque fuit, haud dubie omnis Hispaniae principibus, cum omni popularium manu relicto Hasdrubale secedendi in imminentes castris eius tumulos, unde per continentia iuga tutus receptus ad Romanos esset.
同じ理由が、疑いなくヒスパニア全土の有力者であるインディビリスとマンドニウスにもあった。 彼らはハスドルバルを見捨て、同胞の全軍勢を率いて、彼の陣営を見下ろす丘へと退去しようとしていたが、そこから連なる尾根伝いにローマ人のもとへの安全な退路があったのである。
§27.17.4Hasdrubal, cum hostium res tantis augescere incrementis cerneret, suas imminui, ac fore ut, nisi audendo aliquid moveret, qua coepissent, fluerent, dimicare quam primum statuit.
ハスドルバルは、敵の状況がこれほど大きく増大し、自らの状況が衰退していくのを目にし、また、大胆に何かを企てなければ、物事は始まった時と同じように流れ去って(悪化して)いくだろうと考え、できるだけ早く決戦を行うことを決意した。
§27.17.5Scipio avidior etiam certaminis erat cum a spe, quam successus rerum augebat, tum quod, priusquam iungerentur hostium exercitus, cum uno dimicare duce exercituque quam simul cum universis malebat.
スキピオは、物事の成功がもたらす増大した希望からだけでなく、敵の軍勢が合流する前に、全軍と同時に戦うよりは、一人の将軍およびその軍勢と戦うことを好んだため、さらにいっそう戦いを切望していた。
§27.17.6ceterum, etiamsi cum pluribus pariter dimicandum foret, arte quadam copias auxerat.
しかしながら、たとえより多くの敵と同時に戦わねばならなかったとしても、彼はある工夫によって兵力を増やしていた。
nam cum videret nullum esse navium usum, quia vacua omnis Hispaniae ora classibus Punicis erat, subductis navibus Tarracone navales socios terrestribus copiis addidit.
なぜなら、ヒスパニアの全沿岸にカルタゴ艦隊がいないため、船の使い道が全くないことを見て取り、タラコで船を陸に引き揚げ、水兵を陸上兵力に加えたからである。
§27.17.7et armorum adfatim erat, et captorum Carthagine et quae post captam eam fecerat tanto opificum numero incluso officinis.
そして武器も十分にあり、それはカルタゴで獲得されたものも、また同市が占領された後に、作業場に閉じ込められた非常に多くの職人たちに彼が造らせたものもあった。
§27.17.8cum iis copiis Scipio veris principio ab Tarracone egressus — iam enim et Laelius redierat ab Roma, sine quo nihil maioris rei motum volebat — ducere ad hostem pergit.
これらの兵力を伴って、スキピオは春の初めにタラコを出発し――というのも、彼なしではいかなる重大な行動も起こしたくないと考えていたラエリウスが、すでにローマから帰還していたからである――敵のもとへと行軍を続けた。
§27.17.9per omnia pacata eunti, ut cuiusque populi fines transiret, prosequentibus excipientibusque sociis, Indibilis et Mandonius cum suis copiis occurrerunt.
完全に平定された地域を通って進む彼に、それぞれの部族の領土を通過するにつれて同盟者たちが見送り、出迎える中で、インディビリスとマンドニウスが自らの軍勢を率いて合流した。
§27.17.10Indibilis pro utroque locutus, haudquaquam ut barbarus stolide incauteve, sed potius cum verecundia ac gravitate propiorque excusanti transitionem ut necessariam, quam glorianti eam velut primam occasionem raptam:
インディビリスは二人のために語ったが、決してバルバロイのように愚かにも、あるいは不注意にもではなく、むしろ慎み深さと重々しさをもって、自らの寝返りを必要なこととして弁明する側に近く、それを最初につかんだ機会であるかのように誇るよりは(そうであった)。
§27.17.11scire enim se transfugae nomen execrabile veteribus sociis, novis suspectum esse;
なぜなら、裏切り者という名は古い同盟者にとっては忌むべきものであり、新しい同盟者にとっては不審なものであることを自分は知っているからである。
neque eum se reprehendere morem hominum, si tamen anceps odium causa, non nomen faciat.
しかし、その両義的な憎しみの原因が、名前ではなく、理由から生じるのであれば、そうした人間の慣習を自分は非難しない、と彼は語った。
§27.17.12merita inde sua in duces Carthaginienses commemoravit avaritiam contra eorum superbiamque et omnis generis iniurias in se atque populares.
次に彼は、カルタゴの将軍たちに対する自分の功績と、それに対して彼らの貪欲、傲慢、そして自分および同胞に対するあらゆる種類の不当な扱いを振り返った。
§27.17.13itaque corpus dumtaxat suum ad id tempus apud eos fuisse; animum iam pridem ibi esse, ubi ius ac fas crederent coli.
したがって、その時まではただ自分の肉体のみが彼らのもとにあったが、心は、法と神法が尊ばれていると信じる場所に、とうの昔からあったのである。
ad deos quoque confugere supplices, qui nequeant hominum vim atque iniurias pati;
また、人間の暴力や不当な扱いに耐えることのできない神々のもとへ、嘆願者として逃れてきたのである、と。
§27.17.14se id Scipionem orare, ut transitio sibi nec fraudi apud eum nec honori sit;
彼はスキピオに、この寝返りが彼のもとで自分たちにとって災いともならず、名誉ともならないように、ということを懇願した。
quales ex ea die experiundo cognorit, perinde operae eorum pretium faceret.
その日以降、経験によって彼らがどのような者であるかを知るにつれて、彼らの働きの価値を正当に評価してほしい、と。
§27.17.15ita prorsus respondet facturum Romanus nec pro transfugis habiturum, qui non duxerint societatem ratam, ubi nec divini quicquam nec humani sanctum esset.
ローマ人は、まさにそのようにするだろう、と答えた。 そして、神聖なものも人間の法も神聖に保たれない場所では、同盟が有効であるとは考えなかった人々を、裏切り者とはみなさないだろう、と答えた。
§27.17.16productae deinde in conspectum iis coniuges liberique lacrimantibus gaudio redduntur.
その後、彼らの妻や子供たちが目の前に連れてこられ、喜びの涙を流す彼らに返還された。
§27.17.17atque eo die in hospitium abducti;
そしてその日、彼らは宿舎へと案内された。
postero die foedere accepta fides, dimissique ad copias adducendas.
翌日、同盟が結ばれて誓約が交わされ、彼らは自らの軍勢を率いて来るために送り出された。
isdem deinde castris tendebant, donec ducibus iis ad hostem perventum est.
その後、彼らは同じ陣営で天幕を張っていたが、ついに彼らの案内によって敵のところに到着した。

語釈・文法注

  1. 27.17.2velut fortuita inclinatio animorum — animorum は「人々の心の(傾き)」あるいは「好意の」を意味する主格的属格(または性質の属格)。inclinatio は「傾斜、傾き」から転じて、ある対象(この場合はローマ)への好意や自発的な帰順の傾向を指す。
  2. 27.17.3secedendi — 動名詞の属格で、先行する causa (または eadem causa) に係る同格・説明の属格、あるいは目的格的属格。ハスドルバルから「離脱することの(同じ理由)」を表す。
  3. 27.17.4ac fore ut, nisi audendo aliquid moveret, qua coepissent, fluerent — fore ut + 接続法未完了(fluerent)は、未来を表す非人称表現。qua coepissent の主語は、前文の suas [res](自らの状況、形勢)で、「それらが始まった方向へと流れて(悪化して)いくだろう」という比喩的な表現。
  4. 27.17.5cum a spe ... tum quod — 相関関係を示す cum... tum... (〜でもあるし、また〜でもある)の構造。前半は a spe (名詞句)を、後半は quod 節(原因節)を導いており、スキピオが戦いを望んだ二つの理由を並列させている。
  5. 27.17.11si tamen anceps odium causa, non nomen faciat — si 節中の faciat は、非現実的または潜在的な条件を表す接続法現在。anceps odium は、古い同盟者からの憎しみ(裏切りへの憎悪)と新しい同盟者からの不信(寝返り者への警戒)という「両義的な、双方からの憎しみ」を指す。
  6. 27.17.14ut transitio sibi nec fraudi apud eum nec honori sit — 与格の二重構文(double dative)。sibi は基準の与格(彼らにとって)、fraudi および honori は目的・結果の与格(災い/名誉となるように)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.17.1-27.17.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.17.1-27.17.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。