Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.14.1-27.14.15

戦象の逆走とマルケッルスの勝利

860 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルケッルスとハンニバルは再び激しい戦闘を開始し、当初はカルタゴの戦象がローマの戦列を混乱させる。しかし、ローマの軍事政務官フラウスらの活躍によって戦象は逆走してカルタゴ軍を襲い、ローマ軍が大勝を収めるが、両軍ともに多くの死傷者を出す。

§27.14.1quod ubi Hannibali nuntiatum est, “cum eo nimirum” inquit “hoste res est, qui nec bonam nec malam ferre fortunam possit! seu vicit, ferociter instat victis; seu victus est, §27.14.2instaurat cum victoribus certamen.
このことがハンニバルに報告されると、彼は言った。 「どうやら、幸運も不運も耐え忍ぶことのできないような敵が相手らしい! 勝てば敗者に猛烈に襲いかかり、敗れれば、勝者との戦いを再開するのだ。
” signa inde canere iussit et copias educit.
」そこで彼は信号喇叭を鳴らすよう命じ、軍勢を引き出させた。
pugnatum utrimque aliquanto quam pridie acrius est, Poenis ad obtinendum hesternum decus adnitentibus, Romanis ad demendam ignominiam.
両軍は、カルタゴ勢は昨日の栄誉を維持しようと努め、ローマ勢は不名誉を拭い去ろうと努めて、前日よりもいくぶん激しく戦った。
§27.14.3sinistra ala ab Romanis et cohortes quae amiserant signa, in prima acie pugnabant, et legio vicensima ab dextro cornu instructa.
ローマ側からは左翼の同盟軍と、軍旗を失った大隊が最前線で戦っており、第20軍団が右翼に配置されていた。
§27.14.4L. Cornelius Lentulus et C. Claudius Nero legati cornibus praeerant;
副官のルキウス・コルネリウス・レントゥルスとガイウス・クラウディウス・ネロが両翼を指揮していた。
Marcellus mediam aciem hortator testisque praesens firmabat.
マルケッルスは、みずから励まし手として、また証人としてその場に居合わせつつ、中央の戦列を強固にした。
§27.14.5ab Hannibale Hispani primam obtinebant frontem, et id roboris in omni exercitu erat.
ハンニバル側では、ヒスパニア兵たちが最前線を占めており、これが全軍における精鋭であった。
§27.14.6cum anceps diu pugna esset, Hannibal elephantos in primam aciem induci iussit, si quem inicere ea res tumultum ac pavorem posset.
戦いが長らく勝敗不明であったとき、ハンニバルは、そのことによって何らかの混乱と恐怖を引き起こすことができるかどうかを見るために、戦象を最前線に投入するよう命じた。
§27.14.7et prime turbarunt signa ordinesque, et partim occulcatis partim dissupatis terrore, qui circa erant,
そして、戦象たちは最初は軍旗と隊列を混乱させ、周囲にいた者たちが、一部は踏みつけられ、一部は恐怖のために散り散りになったことで、一角において戦列を無防備にした。
§27.14.8nudaverant una parte aciem, latiusque fuga manasset, ni C. Decimius Flavus tribunus militum signo arrepto primi hastati manipulum eius signi sequi se iussisset.
もし軍事政務官のガイウス・デキミウス・フラウスが、軍旗をひったくって、第一ハスタティの中隊にその軍旗に付き従うよう命じていなかったならば、敗走はさらに広く及んでいたであろう。
duxit, ubi maxime tumultum conglobatae beluae faciebant, pilaque in eas conici iussit.
彼は、群がった巨獣たちが最も大きな混乱を引き起こしている場所へと率いていき、投げ槍を彼女らに投げつけるよう命じた。
§27.14.9haesere omnia tela haud difficili ex propinquo in tanta corpora ictu et tam conferta turba.
これほど巨大な身体に対して、またこれほど密集した群れにおいて、間近からの命中は困難ではなかったため、すべての投槍が突き刺さった。
sed ut non omnes vulnerati sunt, ita in quorum tergis infixa stetere pila, ut est genus anceps, in fugam versi etiam integros avertere.
しかし、すべての象が負傷したわけではなかったが、背中に槍が刺さったまま立ち往生した象たちは、この種族が敵味方どちらにも牙をむくものであるように、逃走へと転じて、傷を負っていない象をも敗走させた。
§27.14.10tum iam non unus manipulus, sed pro se quisque miles, qui modo adsequi agmen fugientium elephantorum poterat, pila conicere.
そのときにはもはや一つの大隊だけでなく、逃げ惑う戦象の群れに追いつくことのできた兵士は誰もが各自、投げ槍を投げつけた。
eo magis ruere in suos beluae tantoque maiorem stragem edere, quam inter hostes ediderant, quanto acrius pavor consternatam agit, quam insidentis magistri imperio regitur.
そのため巨獣たちはますます自軍へと突進し、恐怖が取り乱した象を駆り立てる激しさが、上に乗っている馭者の命令によって制御される強さよりもそれだけ激しい分だけ、敵の間で引き起こしたよりもそれだけ大きな惨劇を自軍の間で引き起こした。
§27.14.11in perturbatam transcursu beluarum aciem signa inferunt Romani pedites et haud magno certamine dissupatos trepidantesque avertunt.
巨獣たちの通り抜けによって混乱した戦列に対して、ローマの歩兵たちが攻撃を仕掛け、それほど大きな戦いもなく、散り散りになって狼狽している敵を敗走させた。
§27.14.12tum in fugientes equitatum inmittit Marcellus, nec ante finis sequendi est factus, quam in castra paventes conpulsi sunt.
そのとき、マルケッルスは逃亡する敵に対して騎兵を投入し、彼らが怯えながら陣営に追い詰められるまでは、追跡が終わることはなかった。
§27.14.13nam super alia, quae terrorem trepidationemque facerent, elephanti quoque duo in ipsa porta corruerant, coactique erant milites per fossam vallumque ruere in castra.
というのも、恐怖と狼狽を引き起こす他の事柄に加えて、二頭の戦象もまた門のまさにその場所で倒れ込んでおり、兵士たちは堀や土塁を越えて陣営へと突進することを強いられたからである。
ibi maxima hostium caedes facta: caesa ad octo milia hominum, quinque elephanti.
そこでは敵の最大の殺戮が行われ、約八千人が殺され、五頭の戦象が倒された。
§27.14.14nec Romanis incruenta victoria fuit: mille ferme et septingenti de duabus legionibus et sociorum supra mille et trecentos occisi; §27.14.15vulnerati permulti civium sociorumque.
ローマ人にとっても、無血の勝利ではなかった。 二つの軍団からほぼ千七百人、そして同盟軍からは千三百人以上が戦死し、市民と同盟軍の非常に多くの者が負傷した。
Hannibal nocte proxima castra movit;
ハンニバルは次の夜に陣営を移動させた。
cupientem insequi Marcellum prohibuit multitudo sauciorum.
追跡することを望んでいたマルケッルスを、負傷者の多さが阻んだ。

語釈・文法注

  1. 27.14.6si quem inicere ea res tumultum ac pavorem posset — 接続法未完了の動詞 posset を導く si 節は、「〜できるかどうか(試みるために)」という名詞節または副詞節の役割を果たしている。quem は si の後で aliquem の代わりに用いられている不定代名詞であり、形容詞的に tumultum(および pavorem)を修飾している。
  2. 27.14.8latiusque fuga manasset, ni C. Decimius Flavus... sequi se iussisset — 帰結節の manasset(= manavisset)と条件節の iussisset はともに接続法過去完了であり、過去の事実に反する反実仮想(もし〜でなかったならば、〜したであろうに)を表す。接続詞 ni は nisi と同義。
  3. 27.14.9sed ut non omnes vulnerati sunt, ita in quorum tergis... avertere — ut... ita... は「確かに〜であるが、しかし一方〜である」という譲歩や対比を表す相関構文。in quorum tergis... において関係代名詞の所有格 quorum の先行詞は、文脈上補われる「象たち」(elephantorum)。主節の動詞は完了形の三人称複数 avertere(= averterunt)。
  4. 27.14.10conicere, ruere, edere — これらは歴史的不定詞であり、過去の緊迫した、あるいは迅速な動作を生き生きと描写するために直説法未完了(または完了)の代わりに用いられている。主語はそれぞれ miles, beluae, beluae(省略)である。
  5. 27.14.10tantoque maiorem stragem edere... quanto acrius — 比較の度合いを表す奪格 tanto... quanto... による相関関係。「(恐慌が〜を駆り立てるのが)激しければ激しいほど、それだけ大きな惨劇を引き起こした」という比例関係を示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.14.1-27.14.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.14.1-27.14.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。