§27.14.1quod ubi Hannibali nuntiatum est, “cum eo nimirum” inquit “hoste res est, qui nec bonam nec malam ferre fortunam possit! seu vicit, ferociter instat victis; seu victus est, §27.14.2instaurat cum victoribus certamen. ” signa inde canere iussit et copias educit.
이 소식이 한니발에게 전해지자, 그는 말했다. “아무래도 우리가 상대하는 적은 좋은 운명도 나쁜 운명도 견뎌내지 못하는 자들임이 분명하구나! 이기면 패배자들을 사납게 몰아붙이고, 지면 승리자들과 다시 전투를 시작하니 말이다.” 이윽고 그는 군호를 울리도록 명령하고 군대를 이끌고 나아갔다.
pugnatum utrimque aliquanto quam pridie acrius est, Poenis ad obtinendum hesternum decus adnitentibus, Romanis ad demendam ignominiam.
카르타고인들은 어제의 영예를 유지하기 위해 노력하고, 로마인들은 치욕을 씻어내기 위해 노력했으므로, 양측 모두 전날보다 다소 격렬하게 전투를 벌였다.
§27.14.3sinistra ala ab Romanis et cohortes quae amiserant signa, in prima acie pugnabant, et legio vicensima ab dextro cornu instructa.
로마군 측에서는 동맹군의 좌익과 군기를 잃었던 대대들이 제일선에서 싸우고 있었고, 제20군단은 우익에 배치되어 있었다.
§27.14.4L. Cornelius Lentulus et C. Claudius Nero legati cornibus praeerant; Marcellus mediam aciem hortator testisque praesens firmabat.
부관인 루키우스 코르넬리우스 렌툴루스와 가이우스 클라우디우스 네로가 양익을 지휘하고 있었으며, 마르켈루스는 격려자이자 목격자로서 직접 그 자리에 머물며 중앙 대형을 굳건히 하고 있었다.
§27.14.5ab Hannibale Hispani primam obtinebant frontem, et id roboris in omni exercitu erat.
한니발 쪽에서는 히스파니아 병사들이 제일선을 차지하고 있었으며, 이들이 전군에서 핵심적인 정예 병력이었다.
§27.14.6cum anceps diu pugna esset, Hannibal elephantos in primam aciem induci iussit, si quem inicere ea res tumultum ac pavorem posset.
전투가 오랫동안 승부를 가릴 수 없는 상태로 지속되자, 한니발은 전상(戰象)들을 제일선으로 투입하도록 명령했는데, 이는 그 일로 인해 어떤 혼란과 공포를 일으킬 수 있을지 시험해보기 위함이었다.
§27.14.7et prime turbarunt signa ordinesque, et partim occulcatis partim dissupatis terrore, qui circa erant,
그리고 코끼리들은 처음에는 군기와 대오를 혼란에 빠뜨렸고, 주변에 있던 자들이 일부는 짓밟히고 일부는 공포로 인해 흩어짐으로써, 한쪽 전투 대형을 무방비 상태로 만들었다.
§27.14.8nudaverant una parte aciem, latiusque fuga manasset, ni C. Decimius Flavus tribunus militum signo arrepto primi hastati manipulum eius signi sequi se iussisset.
그리하여 만일 군사정무관 가이우스 데키미우스 플라우스가 군기를 빼앗아 들고 제일 하스타티의 백인대에게 그 군기를 따르라고 명령하지 않았다면, 패주는 더 넓게 번졌을 것이다.
duxit, ubi maxime tumultum conglobatae beluae faciebant, pilaque in eas conici iussit.
그는 짐승들이 떼를 지어 가장 큰 혼란을 일으키고 있는 곳으로 이끌고 가, 코끼리들에게 투창을 던지라고 명령했다.
§27.14.9haesere omnia tela haud difficili ex propinquo in tanta corpora ictu et tam conferta turba.
가까운 거리에서 그토록 거대한 몸집과 밀집한 무리를 맞히는 것은 어렵지 않았기에 모든 창이 꽂혔다.
sed ut non omnes vulnerati sunt, ita in quorum tergis infixa stetere pila, ut est genus anceps, in fugam versi etiam integros avertere.
그러나 모든 코끼리가 부상당한 것은 아니었지만, 등 뒤에 투창이 박힌 채 서 있던 코끼리들은, 이 짐승의 부류가 적인지 아군인지 가리지 않고 달려드는 것과 같이, 도망치기 시작하며 부상당하지 않은 코끼리들마저 돌려세워 퇴각하게 만들었다.
§27.14.10tum iam non unus manipulus, sed pro se quisque miles, qui modo adsequi agmen fugientium elephantorum poterat, pila conicere.
그때에는 이제 단 하나의 백인대뿐만 아니라, 달아나는 코끼리 무리를 쫓아갈 수 있는 병사라면 누구나 저마다 투창을 던졌다.
eo magis ruere in suos beluae tantoque maiorem stragem edere, quam inter hostes ediderant, quanto acrius pavor consternatam agit, quam insidentis magistri imperio regitur.
그리하여 짐승들은 자기 아군을 향해 더욱 돌진했고, 공포가 날뛰는 짐승을 몰아붙이는 격렬함이 등에 탄 마부의 명령으로 통제되는 힘보다 훨씬 더 강했던 만큼, 적들 사이에서 일으켰던 것보다 훨씬 더 큰 참극을 아군 속에서 일으켰다.
§27.14.11in perturbatam transcursu beluarum aciem signa inferunt Romani pedites et haud magno certamine dissupatos trepidantesque avertunt.
코끼리들이 휩쓸고 지나가 혼란해진 대형 속으로 로마 보병들이 공격을 개시했고, 큰 전투를 치르지 않고도 흩어져 전전긍긍하는 적들을 물리쳤다.
§27.14.12tum in fugientes equitatum inmittit Marcellus, nec ante finis sequendi est factus, quam in castra paventes conpulsi sunt.
그때 마르켈루스는 달아나는 자들을 향해 기병을 투입했고, 그들이 공포에 질려 진영 안으로 쫓겨 들어갈 때까지 추격은 멈추지 않았다.
§27.14.13nam super alia, quae terrorem trepidationemque facerent, elephanti quoque duo in ipsa porta corruerant, coactique erant milites per fossam vallumque ruere in castra.
공포와 당혹감을 주는 다른 일들 외에도 코끼리 두 마리가 성문 바로 그 자리에 쓰러져 있었기에, 병사들은 해자와 토루를 넘어 진영 안으로 돌진할 수밖에 없었기 때문이다.
ibi maxima hostium caedes facta: caesa ad octo milia hominum, quinque elephanti.
그곳에서 적들의 대대적인 살육이 벌어졌으니, 약 8,000명이 전사하고 코끼리 5마리가 목숨을 잃었다.
§27.14.14nec Romanis incruenta victoria fuit: mille ferme et septingenti de duabus legionibus et sociorum supra mille et trecentos occisi;
로마인들에게도 피해가 없는 승리는 아니었다. 두 군단에서 거의 1,700명이 전사했고, 동맹군 중에서도 1,300명 이상이 전사했다.
§27.14.15vulnerati permulti civium sociorumque.
시민과 동맹군 중 매우 많은 이들이 부상을 입었다.
Hannibal nocte proxima castra movit; cupientem insequi Marcellum prohibuit multitudo sauciorum.
한니발은 다음 날 밤에 진영을 옮겼으며, 추격하고자 했던 마르켈루스는 부상자들의 수가 너무 많아 가로막혔다.