Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §27.13.1-27.13.13

敗走した兵士へのマルケッルスの叱責と再戦命令

859 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルケッルスは、敗走した兵士たちに対して不名誉な処罰を科して厳しく非難し、名誉挽回のために翌日再び戦闘に赴くことを命じる。

§27.13.1Marcellus, postquam in castra reditum est, contionem adeo saevam atque acerbam apud milites habuit, ut proelio per diem totum infeliciter tolerato tristior iis irati ducis oratio esset.
マルケッルスは、陣営に戻ると、兵士たちを前に非常に苛烈で厳しい演説を行ったので、終日にわたって戦闘に不運にも耐え抜いたことよりも、怒れる将軍の演説のほうが彼らにとっていっそう悲痛なものであった。
§27.13.2“dis immortalibus, at in tali re, laudes gratesque” inquit “ago, quod victor hostis cum tanto pavore incidentibus vobis in vallum portasque non ipsa castra est adgressus;
「しかしこのような状況において、私は不死なる神々に賛辞と感謝を捧げる」と彼は言った。 「なぜなら、勝者である敵が、諸君がこれほどの恐怖を抱いて土塁や門へとなだれ込んだ時にも、陣営そのものを攻撃しなかったからだ。
deseruissetis profecto eodem terrore castra, quo omisistis pugnam.
諸君は、戦闘を放棄したのと同じ恐怖によって、間違いなく陣営をも見捨てていたであろう。
§27.13.3qui pavor hic qui terror, quae repente, qui et cum quibus pugnaretis, oblivio animos cepit? nempe idem sunt hi hostes, quos vincendo et victos sequendo priorem aestatem absumpsistis,
この恐怖は何なのか、この恐れは何なのか? 自分が誰であり、誰と戦っているのかという、突如として諸君の心をとらえた忘却は何なのか? 確かにこの敵は、諸君が打ち負かし、敗走する者を追跡することで、前年の夏を費やした相手と同じ敵である。
§27.13.4quibus dies noctesque fugientibus per hos dies institistis, quos levibus proeliis fatigastis, quos hesterno die nec iter facere nec castra ponere passi estis.
ここ数日の間、昼も夜も逃亡する彼らを諸君は執拗に追い、軽微な戦闘によって彼らを疲弊させ、昨日には行軍することも陣営を設営することも許さなかったのだ。
§27.13.5omitto ea, quibus gloriari potestis;
諸君が誇ることのできる事柄は省略しよう。
cuius et ipsius pudere ac paenitere vos oportet, referam.
諸君がまさにそれ自体について恥じ、悔いるべき事柄に私は言及する。
nempe aequis manibus hesterno die diremistis pugnam.
確かに諸君は昨日、引き分けで戦闘を終わらせたのだ。
§27.13.6quid haec nox, quid hic dies attulit? vestrae iis copiae inminutae sunt an illorum auctae? non equidem mihi cum exercitu meo loqui videor nec cum Romanis militibus;
この夜、この昼は、何をもたらしたのか? 諸君の兵力がそれによって減少したのか、それとも彼らの兵力が増加したのか? 私は実に、自分の軍隊とも、ローマの兵士たちとも話しているようには思えない。
corpora tantum atque arma sunt eadem.
ただ身体と武器だけが同じである。
§27.13.7an, si eosdem animos habuissetis, terga vestra vidisset hostis? signa alicui manipulo aut cohorti ademisset? adhuc caesis legionibus Romanis gloriabatur; vos illi hodierno die primum fugati exercitus dedistis decus.
それとも、もし諸君が同じ精神を持っていたならば、敵が諸君の背中を見たであろうか? いずれかの歩兵中隊や大隊から軍旗を奪い去ったであろうか? これまで敵はローマの軍団を壊滅させたことを誇っていたが、諸君は今日、彼らに初めて、敗走させた軍隊という栄誉を与えたのだ。
§27.13.8clamor inde ortus, ut veniam eius diei daret; ubi vellet deinde experiretur militum suorum animos.
」そこから、この日の過ちを許してほしい、その後に自分が望む時に兵士たちの精神を試してほしい、という叫びが起こった。
“ego vero experiar” inquit, “milites, et vos crastino die in aciem educam, ut victores potius quam victi veniam impetretis quam petitis.
「私は本当に試そう、兵士たちよ」と彼は言った。 「そして明日、諸君を戦闘隊形に引き出そう。 諸君が求めている許しを、敗者としてではなく、むしろ勝者として得るために。
§27.13.9cohortibus, quae signa amiserant, hordeum dari iussit, centurionesque manipulorum, quorum signa amissa fuerant, destrictis gladiis discinctos destituit;
」彼は軍旗を失った大隊に大麦を配給するように命じ、軍旗を失った歩兵中隊の百人隊長たちを、剣を抜いた状態で、帯を解いて立たせた。
et, ut postero die omnes, equites pedites, armati adessent, edixit.
そして、翌日には騎兵も歩兵も全員が武装して参集するように布告した。
§27.13.10ita contio dimissa fatentium iure ac merito sese increpitos, neque illo die virum quemquam in acie Romana fuisse praeter unum ducem, cui aut morte satisfaciendum aut egregia victoria esset.
こうして集会は解散されたが、彼らは自分たちが正当にかつ当然のこととして非難されたこと、そしてあの日ローマの戦闘隊形の中には、死をもってか、あるいは輝かしい勝利をもって償いをしなければならない唯一の将軍を除いて、誰も一人前の戦士はいなかったことを認めていた。
postero die armati ornatique ad edictum aderant.
翌日、彼らは武装し、装具を整えて、布告に従って参集した。
§27.13.11imperator eos conlaudat pronuntiatque, a quibus orta pridie fuga esset, cohortesque, quae signa amisissent, se in primam aciem inducturum;
将軍は彼らを称賛し、前日に敗走を始めた者たち、および軍旗を失った大隊を、自分が最前線に投入すると宣言した。
§27.13.12edicere iam sese omnibus pugnandum ac vincendum esse et adnitendum singulis universisque, ne prius hesternae fugae quam hodiernae victoriae fama Romam perveniat.
今や自分は、全員が戦い、勝利しなければならないこと、そして昨日の敗走の噂が今日の勝利の知らせよりも先にローマに届くことのないように、個々人および全員が努力しなければならないと布告すると言った。
§27.13.13inde cibo corpora firmare iussi, ut, si longior pugna esset, viribus sufficerent.
その後、戦闘が長引いた場合にも体力が持ちこたえられるように、食事によって身体を強めるように命じられた。
ubi omnia dicta factaque sunt, quibus excita. rentur animi militum, in aciem procedunt.
兵士たちの精神を鼓舞するための、すべての言葉が語られ、すべての行動がなされると、彼らは戦闘隊形へと進軍した。

語釈・文法注

  1. 27.13.1tristior iis irati ducis oratio esset — iis は代名詞 is の複数与格(利害関係の与格)で、文脈上の「兵士たち」を指す。また、比較級 tristior の比較対象は、奪格絶対 proelio per diem totum infeliciter tolerato(不運にも終日の戦闘に耐えたこと)によって表されている状況である。
  2. 27.13.2deseruissetis — 接続法過去完了。条件節(si 節)が明示されていないが、前文の quod victor hostis ... non ipsa castra est adgressus(勝者である敵が陣営そのものを攻撃しなかったこと)から、「もし敵が陣営を攻撃していたならば」という反実仮想の条件が文脈上補われる。
  3. 27.13.5cuius et ipsius pudere ac paenitere vos oportet — 非人称動詞 pudere(恥じる)および paenitere(悔いる)の構文。恥じる・悔いる主体は対格 vos で示され、その対象は属格 cuius et ipsius で示される。cuius は関係代名詞の連結用法で、先行する「昨日引き分けに終わったこと」を指す。
  4. 27.13.10fatentium — 分詞属格 fatentium は、集会を構成していた「兵士たち(milites)」という省略された名詞に係る。この fatentium(認めている人々)は、対格不定詞構文 sese increpitos [esse] および neque ... fuisse の意味上の主語の役割を実質的に果たしている。
  5. 27.13.12edicere iam sese — 前節 pronuntiatque ... inducturum [esse] に続く間接話法。動詞 edicere の意味上の主語は対格の sese(マルケッルス自身)であり、彼が告げた内容が omnibus pugnandum ac vincendum esse(全員が戦い、勝利しなければならないこと。動形容詞の非人称用法、意味上の主語は与格 omnibus)として対格不定詞で続いている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §27.13.1-27.13.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:27.13.1-27.13.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。