§27.13.1Marcellus, postquam in castra reditum est, contionem adeo saevam atque acerbam apud milites habuit, ut proelio per diem totum infeliciter tolerato tristior iis irati ducis oratio esset.
마르켈루스는 진영으로 돌아온 후, 병사들 앞에서 매우 가혹하고 가차 없는 연설을 하였기에, 온종일 불운하게 전투를 버텨낸 것보다 분노한 장군의 연설이 그들에게 훨씬 더 고통스러웠다.
§27.13.2“dis immortalibus, at in tali re, laudes gratesque” inquit “ago, quod victor hostis cum tanto pavore incidentibus vobis in vallum portasque non ipsa castra est adgressus;
“그러나 이와 같은 상황 속에서도, 나는 불사신들께 찬양과 감사를 드린다.” 그가 말했다. “왜냐하면 승리한 적이, 너희가 그토록 큰 공포에 질려 성벽과 성문으로 밀려들 때에 진영 자체를 공격하지 않았기 때문이다.
deseruissetis profecto eodem terrore castra, quo omisistis pugnam.
너희는 전투를 포기했던 것과 똑같은 공포로 분명 진영마저 버렸을 것이다.
§27.13.3qui pavor hic qui terror, quae repente, qui et cum quibus pugnaretis, oblivio animos cepit? nempe idem sunt hi hostes, quos vincendo et victos sequendo priorem aestatem absumpsistis,
이 무슨 공포이며 이 무슨 두려움인가? 너희가 누구이고 누구와 싸우고 있는지에 대해, 돌연 너희의 마음을 사로잡은 이 망각은 대체 무엇인가? 참으로 이 적들은, 너희가 그들을 물리치고 패배한 자들을 추격하면서 지난여름을 보냈던 바로 그 적들이다.
§27.13.4quibus dies noctesque fugientibus per hos dies institistis, quos levibus proeliis fatigastis, quos hesterno die nec iter facere nec castra ponere passi estis.
이 며칠 동안 밤낮으로 도망치는 그들을 너희는 바짝 추격했고, 가벼운 교전으로 그들을 지치게 했으며, 어제는 그들이 행군하지도 진영을 구축하지도 못하게 막았다.
§27.13.5omitto ea, quibus gloriari potestis;
너희가 자랑할 수 있는 일들은 생략하겠다.
cuius et ipsius pudere ac paenitere vos oportet, referam.
너희가 그 자체로 부끄러워하고 후회해야 마땅할 일에 대해 내가 언급하겠다.
nempe aequis manibus hesterno die diremistis pugnam.
참으로 너희는 어제 대등한 상태로 전투를 끝냈다.
§27.13.6quid haec nox, quid hic dies attulit? vestrae iis copiae inminutae sunt an illorum auctae? non equidem mihi cum exercitu meo loqui videor nec cum Romanis militibus;
이 밤이, 이 낮이 무엇을 가져다주었는가? 너희의 군세가 그것으로 인해 줄어들었는가, 아니면 그들의 군세가 늘어났는가? 진실로 나는 내 군대와 이야기하고 있는 것 같지도 않고, 로마의 병사들과 이야기하고 있는 것 같지도 않다.
corpora tantum atque arma sunt eadem.
오직 육체와 무기만이 같을 뿐이다.
§27.13.7an, si eosdem animos habuissetis, terga vestra vidisset hostis? signa alicui manipulo aut cohorti ademisset? adhuc caesis legionibus Romanis gloriabatur; vos illi hodierno die primum fugati exercitus dedistis decus. ” §27.13.8clamor inde ortus, ut veniam eius diei daret; ubi vellet deinde experiretur militum suorum animos.
아니면, 만일 너희가 전과 다름없는 정신을 가지고 있었다면, 적이 너희의 등 뒤를 보았겠는가? 어떤 백인대나 대대로부터 군기를 빼앗아 갔겠는가? 지금까지 적은 파괴된 로마 군단들을 자랑해 왔으나, 오늘 너희는 그에게 사상 처음으로 패주한 군대라는 영예를 안겨주었다.” 그러자 그날의 잘못을 용서해 달라는 외침과 함께, 그 후 집정관이 원하는 때에 자기 병사들의 마음을 시험해 달라는 울부짖음이 일어났다.
“ego vero experiar” inquit, “milites, et vos crastino die in aciem educam, ut victores potius quam victi veniam impetretis quam petitis. ” §27.13.9cohortibus, quae signa amiserant, hordeum dari iussit, centurionesque manipulorum, quorum signa amissa fuerant, destrictis gladiis discinctos destituit;
“내가 정말로 시험하겠다, 병사들이여.” 그가 말했다. “그리고 내일 너희를 전투 대형으로 이끌어 내리니, 너희가 구하는 용서를 패배자로서가 아니라 승리자로서 얻도록 하라.” 그는 군기를 잃어버린 대대들에게 보리를 지급하도록 명령했고, 군기를 잃어버린 백인대의 백인대장들을 칼을 뽑아 든 채 허리띠를 풀고 서 있게 했다.
et, ut postero die omnes, equites pedites, armati adessent, edixit.
그리고 다음 날에는 기병이든 보병이든 모두 무장을 하고 집결하라고 포고했다.
§27.13.10ita contio dimissa fatentium iure ac merito sese increpitos, neque illo die virum quemquam in acie Romana fuisse praeter unum ducem, cui aut morte satisfaciendum aut egregia victoria esset.
이렇게 집회는 해산되었는데, 병사들은 자신들이 마땅하고 공정하게 질책당했음을 인정했고, 그날 로마군의 전투 대형에는 죽음으로든 눈부신 승리로든 보답해 드려야 할 단 한 명의 장군을 제외하고는 진정한 남자가 아무도 없었음을 시인했다.
postero die armati ornatique ad edictum aderant.
다음 날 그들은 포고에 따라 무장을 하고 장비를 갖추어 집결했다.
§27.13.11imperator eos conlaudat pronuntiatque, a quibus orta pridie fuga esset, cohortesque, quae signa amisissent, se in primam aciem inducturum;
장군은 그들을 칭찬하고, 전날 패주하기 시작했던 자들과 군기를 잃어버린 대대들을 자신이 제일선에 투입하겠다고 선언했다.
§27.13.12edicere iam sese omnibus pugnandum ac vincendum esse et adnitendum singulis universisque, ne prius hesternae fugae quam hodiernae victoriae fama Romam perveniat.
그는 이제 모두가 싸워 이겨야 하며, 어제의 패주 소식이 오늘의 승리 소식보다 먼저 로마에 도달하지 않도록 개인으로서나 전체로서나 온 힘을 다해야 한다고 선언했다.
§27.13.13inde cibo corpora firmare iussi, ut, si longior pugna esset, viribus sufficerent.
그 후 그들은 전투가 더 길어질 경우 체력이 버텨낼 수 있도록, 음식으로 몸을 든든히 하라는 명령을 받았다.
ubi omnia dicta factaque sunt, quibus excita. rentur animi militum, in aciem procedunt.
병사들의 사기를 북돋우기 위한 모든 말과 행동이 끝나자, 그들은 전투 대형을 갖추어 나아갔다.