Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §26.6.1-26.6.17

陣営防衛戦の勝利とカプア最高政務官ロエシウス

801 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍とハンニバル軍の激しい陣営攻防戦が描かれ、ローマ軍の強固な防衛によってカルタゴ・カンパニア連合軍が撃退される。続いて、カプア陥落直前の最後の最高政務官となったセッピウス・ロエシウスの身分と、彼の就任にまつわる母親の不吉な予言の逸話が紹介される。

§26.6.1et M. Atilius legatus primi principis ex eadem legione signum inferre in cohortem Hispanorum coepit;
そして、同じ軍団のプリムス・プリンケプス(第一歩兵隊)の副官マルクス・アティリウスは、ヒスパニア兵の歩兵大隊に向けて軍旗を進め始めた。
et qui castris praeerant L. Porcius Licinus et T. Popilius legati pro vallo acriter propugnant elephantosque transgredientes in ipso vallo conficiunt.
また、陣営を指揮していた副官ルキウス・ポルキウス・リキヌスとティトゥス・ポピリウスは、塁壁の前で激しく防戦し、塁壁を越えようとしていた象たちを、その塁壁の上で仕留めた。
§26.6.2quorum corporibus cum oppleta fossa esset, velut aggere aut ponte iniecto transitum hostibus dedit.
それらの死体によって堀が埋め尽くされると、まるで土手か橋が架けられたかのようになり、敵に通行の路を与えた。
ibi super stragem iacentium elephantorum atrox edita caedes.
そこにおいて、横たわる象たちの死骸の上で、凄惨な殺戮が繰り広げられた。
§26.6.3altera in parte castrorum iam inpulsi erant Campani Punicumque praesidium et sub ipsa porta Capuae, quae Vulturnum fert, pugnabatur;
陣営のもう一方の側では、カンパニア兵とカルタゴの守備隊がすでに撃退されており、ウォルトゥルヌス川へと通じるカプアのまさに門の下で戦闘が行われていた。
§26.6.4neque tam armati inrumpentibus Romanis resistebant, quam porta ballistis scorpionibusque instructa missilibus procul hostis arcebat.
そして、武装した者たちが突入してくるローマ軍に抵抗したというよりはむしろ、バリスタやスコルピオを装備した門が、投射兵器によって敵を遠くから防ぎ止めていた。
§26.6.5et suppressit impetum Romanorum vulnus imperatoris Ap.
そして、将軍アッピウス・クラウディウス of 負傷がローマ軍の突撃を鈍らせた。
Claudi, cui suos ante prima signa adhortanti sub laevo umero summum pectus gaeso ictum est.
彼は最前線の軍旗の前で味方を激励していたところ、左肩の下、胸の上部を投げ槍で刺されたのである。
magna vis tamen hostium ante portam est caesa, ceteri trepidi in urbem conpulsi.
それでもなお、門の前で非常に多くの敵が切り殺され、残りの者たちは狼狽して市内に逃げ込まされた。
§26.6.6et Hannibal, postquam cohortis Hispanorum stragem vidit summaque vi castra hostium defendi, omissa oppugnatione recipere signa et convertere agmen peditum obiecto ab tergo equitatu, ne hostis instaret, coepit.
そしてハンニバルは、ヒスパニア兵の歩兵大隊が壊滅したこと、また敵の陣営が極めて強固に防衛されていることを見て、攻撃を断念し、軍旗を退かせ、敵が追撃してこないように背後に騎兵を配置した上で、歩兵の列を反転させ始めた。
§26.6.7legionum ardor ingens ad hostem insequendum fuit;
敵を追撃しようとする軍団兵たちの熱意は凄まじかったが、フラックスは退却の合図を吹かせた。
Flaccus receptui cani iussit, satis ad utrumque profectum ratus, ut et Campani, quam haud multum in Hannibale praesidii esset, et ipse Hannibal sentiret.
彼は、カンパニア兵たちにはハンニバルにいかに頼るべき援助がほとんどないかを、またハンニバル自身にもそれを思い知らせるという、双方の目的のために十分な成果が上がったと考えたからである。
§26.6.8caesa eo die qui huius pugnae auctores sunt: octo milia hominum de Hannibalis exercitu, tria ex, Campanis tradunt, signaque Carthaginiensibus quindecim adempta, duodeviginti Campanis.
この戦闘の記録を伝える著者たちによれば、この日に殺されたのはハンニバルの軍から八千人、カンパニア兵から三千人であり、また奪われた軍旗はカルタゴ軍から十五、カンパニア軍から十八であったとされる。
§26.6.9apud alios nequaquam tantam molem pugnae inveni plusque pavoris quam certaminis fuisse, cum inopinato in castrat Romana Numidae Hispanique cum elephantis inrupissent,
他の著者たちの間では、これほど大規模な戦闘は決して見出されず、むしろ戦闘というよりは恐慌があったとされている。
§26.6.10elephanti per media castra vadentes stragem tabernaculorum ingenti sonitu ac fugam abrumpentium vincula iumentorum facerent;
それによれば、ヌミディア兵とヒスパニア兵が象を伴ってローマの陣営に不意に突入したとき、象たちが陣営の真ん中を突き進み、凄まじい音を立てて天幕をなぎ倒し、繋ぎを解いて逃げ出す荷獣たちの敗走を引き起こしたとされている。
§26.6.11fraudem quoque super tumultum adiectam inmissis ab Hannibale, qui habitu Italico gnari Latinae linguae iuberent consulum verbis, quoniam amissa castra essent, pro se quemque militum in proxumos montes fugere;
さらに、騒乱に加えて計略も弄された。 ハンニバルによって送り込まれた、イタリアの服装をしてラテン語を解する者たちが、執政官たちの言葉として、陣営は失われたのだから、兵士は各自最寄りの山へ逃れるようにと命じたのである。
§26.6.12sed eam celeriter cognitam fraudem oppressamque magna caede hostium;
しかし、その計略はすぐに看破され、敵の多大な殺戮を伴って鎮圧された。
elephantos igni e castris exactos.
また象たちは火によって陣営から追い払われたとされる。
§26.6.13hoc ultimum — utcumque initum finitumque est — ante deditionem Capuae proelium fuit.
これが、どのような始まりと終わりを迎えたにせよ、カプアの降伏前における最後の戦闘であった。
medix tuticus, qui summus magistratus apud Campanos est, eo anno Seppius Loesius erat, loco obscuro tenuique fortuna ortus.
カンパニア人における最高政務官であるメディクス・トゥティクスは、その年にはセッピウス・ロエシウスであった。 彼は卑賎な家柄と貧しい身分の生まれであった。
§26.6.14matrem eius quondam pro pupillo eo procurantem familiare ostentum, cum respondisset haruspex summum quod esset imperium Capuae perventurum ad eum puerum, §26.6.15nihil ad eam spem adgnoscentem dixisse ferunt “ne tu perditas res Campanorum narras, ubi summus honos ad filium meum perveniet. ”
かつて、彼がまだ後見を必要とする幼子であった頃、彼の母親が彼のために家政を切り盛りしていたとき、家庭内である予兆があり、それに対して内臓占い師が、カプアの最高権力がその少年に至るであろうと答えた際、彼女はそのような希望をまったく認めず、「私の息子に最高の栄誉が至るというのなら、あなたは確かにカンパニアの滅亡を語っているに違いない」と言ったと伝えられている。
§26.6.16ea ludificatio veri et ipsa in verum vertit;
真実に対するそのからかいは、それ自体が現実のものとなった。
nam cum fame ferroque urgerentur nec spes ulla superesset sisti posse, iis, qui nati in spem honorum erant, §26.6.17honores detrectantibus, Loesius querendo desertam ac proditam a primoribus Capuam summum magistratum ultimus omnium Campanorum cepit.
というのも、彼らが飢餓と剣に迫られ、現状を維持しうるいかなる希望も残されていなかったとき、栄誉を授かる望みを持って生まれた者たちが、政務官職を辞退したため、ロエシウスは、カプアが有力者たちによって見捨てられ、裏切られたと不満を訴えることで、全カンパニア人の最後として最高政務官の地位に就いたのである。

語釈・文法注

  1. 26.6.1primi principis — *primi principis* は、ローマ軍の「第一のプリンケプス百人隊(または百人隊長)」を指す属格。ここでは、その百人隊に属する副官(*legatus*)マルクス・アティリウスを修飾している。
  2. 26.6.4hostis — *hostis* は対格複数形(= *hostes*)であり、カプア側から見た「敵」、すなわち突入しようとするローマ軍の兵士たちを指す。
  3. 26.6.7profectum — 動詞 *proficio*(成し遂げる、効果がある)の完了分詞中性形。ここでは *esse* が省略された対格不定詞(*profectum esse*)として、*ratus*(〜と考えて)の目的語となっている。
  4. 26.6.14matrem eius quondam pro pupillo eo procurantem — §26.6.15 の主動詞 *ferunt*(人々は伝える)に導かれる対格不定詞構文(A.C.I.)の主語。*procurantem* は *matrem* に係る現在分詞。
  5. 26.6.15ne — 否定の小辞ではなく、確言・強調を表す副詞。「確かに」「真に」を意味し、確信を込めた発話を導入する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §26.6.1-26.6.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.6.1-26.6.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。