Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §26.48.1-26.48.14

城壁冠の授与をめぐる紛争とスキピオの調停

843 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

新カルタゴ占領後、最初に城壁を登った者に与えられる「城壁冠」を巡り、陸軍の百人隊長と水兵の間で激しい論争が生じる。暴動寸前となったため、スキピオは両者が同時に登ったと判定して双方に冠を授与し、事態を収拾する。

§26.48.1eo die Scipio, C. Laelio cum sociis navalibus urbem custodire iusso, §26.48.2ipse in castra legiones reduxit fessosque milites omnibus uno die belli operibus, quippe qui et acie dimicassent et capienda urbe tantum laboris periculique adissent et capta cum iis, qui in arcem confugerant, iniquo etiam loco pugnassent, curare corpora iussit.
その日、スキピオは、ガイウス・ラエリウスに水兵たちとともに都市を守るよう命じた上で、自らは兵団を陣営へと連れ戻し、兵士たち――彼らは一日にしてすべての戦争の労役によって疲弊していた。 というのも、彼らは戦列において戦い、都市を奪取するにあたってこれほど多くの労苦と危険に立ち向かい、さらに都市が奪われた後には、城砦に逃げ込んだ者たちと、しかも不利な場所で戦ったからである――に食事と休息をとるよう命じた。
§26.48.3postero die militibus navalibusque sociis convocatis primum dis immortalibus laudes gratesque egit, qui se non urbis solum opulentissimae omnium in Hispania uno die compotem fecissent, sed ante eo congessissent omnis Africae atque Hispaniae opes, ut neque hostibus quicquam relinqueretur, et sibi ac suis omnia superessent.
翌日、兵士たちと水兵たちを召集し、彼はまず不滅の神々に賛辞と感謝を捧げた。 神々が、彼にヒスパニアで最も富裕な都市を一日にして手に入れさせただけでなく、敵には何一つ残されず、自分と部下たちにはすべてが余りあるほどになるように、アフリカとヒスパニアの全財宝をあらかじめそこに集めておいてくれたからである。
§26.48.4militum deinde virtutem conlaudavit, quod eos non eruptio hostium, non altitudo moenium, non inexplorata stagni vada, non castellum in alto tumulo situm, non munitissima arx deterruisset, quo minus transcenderent omnia perrumperentque.
次いで、兵士たちの勇気を称賛した。 敵の突撃も、城壁の高さも、調査されていない沼地の浅瀬も、高い丘に立つ砦も、最も堅固に防備された城砦も、彼らがすべてを乗り越えて突破することを妨げなかったからである。
§26.48.5itaque quamquam omnibus omnia deberet, praecipuum muralis coronae decus eius esse, qui primus murum ascendisset; profiteretur, qui se dignum eo duceret dono.
それゆえ、すべての人にすべての恩義があるとはいえ、城壁冠という格別な栄誉は、最初に城壁に登った者のものであるべきであるとし、自分がその贈り物にふさわしいと思う者は名乗り出るようにと言った。
§26.48.6duo professi sunt, Q. Trebellius centurio legionis quartae et Sex. Digitius socius navalis.
二人の者が名乗り出た。 第四兵団の百人隊長クィントゥス・トレベッリウスと、水兵のセクストゥス・ディギティウスである。
nec ipsi tam inter se acriter contendebant quam studia excitaverant uterque sui corporis hominum.
彼ら自身が互いに激しく争うというよりは、むしろ彼らそれぞれが属する集団の人々の熱意が掻き立てられていた。
§26.48.7sociis C. Laelius praefectus classis, legionariis M. Sempronius Tuditanus aderat.
水兵たちには艦隊司令官ガイウス・ラエリウスが、兵団兵たちにはマルクス・センプローニウス・トゥディタヌスが味方した。
§26.48.8ea contentio cum prope seditionem veniret, Scipio tris recuperatores cum se daturum pronuntiasset, qui cognita causa testibusque auditis iudicarent, uter prior in oppidum transcendisset, §26.48.9C. Laelio et M. Sempronio, advocatis partis utriusque, P. Cornelium Caudinum de medio adiecit eosque tris recuperatores considere et causam cognoscere iussit.
この争いが暴動寸前にまで至ったので、スキピオは、事実を究明し証人たちを訊問した上で、どちらが先に町へと乗り込んだかを判定する三人の仲裁人を任命すると宣言したが、双方の側の代理人であるガイウス・ラエリウスとマルクス・センプローニウスに、第三者としてプブリウス・コルネリウス・カウディヌスを加え、この三人の中立裁判官が着席して事件を審理するよう命じた。
§26.48.10cum res eo maiore ageretur certamine quod amoti tantae dignitatis non tam advocati quam moderatores studiorum fuerant, C. Laelius relicto consilio ad tribunal ad Scipionem accedit §26.48.11eumque docet rem sine modo ac modestia agi, ac prope esse, ut manus inter se conferant.
その審理は、その高い威厳ゆえに、退けられた者たちが単なる代理人というよりは支持者たちの熱意の統制者となっていたため、それだけいっそう激しい対立をもって行われたが、ガイウス・ラエリウスは評議会を離れて演壇のスキピオのところへ近づき、事態は節度も控えめさもなく進んでおり、互いに手を出し合う寸前であると彼に告げた。
ceterum etiam si vis absit, nihilo minus detestabili exemplo rem agi, quippe ubi fraude ac periurio decus petatur virtutis.
さらに、たとえ暴力は避けられるとしても、偽りと偽証によって勇気の栄誉が求められているのだから、極めて忌むべき悪例をもって事態が進行しているのだと。
§26.48.12stare hinc legionarios milites, hinc classicos, per omnis deos paratos iurare magis quae velint, quam quae sciant vera esse, et obstringere periurio non se solum suumque caput, sed signa militaria et aquilas sacramentique religionem.
一方には兵団兵、他方には水兵が立ち、神々に誓って、真実であると知っていることよりも、むしろ自分たちが望むことを宣誓する用意ができており、偽証によって自分自身やその命だけでなく、軍旗や軍鷲、そして軍事宣誓の神聖さをも縛り付けようとしていると。
§26.48.13haec se ad eum de sententia P. Cornelii et M. Sempronii deferre.
ラエリウスは、これらをプブリウス・コルネリウスとマルクス・センプローニウスの合意のもとでスキピオに報告しているのだと述べた。
Scipio conlaudato Laelio ad contionem advocavit pronuntiavitque se satis compertum habere Q. Trebellium et Sex. Digitium pariter in murum escendisse, seque eos ambos virtutis causa coronis muralibus donare.
スキピオはラエリウスを称賛した上で、全軍集会を召集し、クィントゥス・トレベッリウスとセクストゥス・ディギティウスが同時に城壁に登ったことを十分に確認した、よって自分は彼ら両名に勇気の故をもって城壁冠を授与すると宣言した。
§26.48.14tum reliquos, prout cuiusque meritum virtusque erat, donavit;
それから残りの者たちに、それぞれの功績と勇気に応じて贈り物を授与した。
ante omnis C. Laelium praefectum classis et omni genere laudis sibimet ipse aequavit et corona aurea ac triginta bubus donavit.
何よりもまず、艦隊司令官ガイウス・ラエリウスをあらゆる種類の称賛において自分自身と同等に引き上げ、金冠と三十頭の雄牛を授与した。

語釈・文法注

  1. §26.48.2fessosque milites... curare corpora iussit — 主動詞 `iussit` と、その対格主語 `fessos milites` の間に、理由を表す接続法(`dimicassent`, `adissent`, `pugnassent`)を伴う `quippe qui` の長大な関係節が挿入されている構文。`curare corpora` は食事や休息、体の手入れをして英気を養うことを意味する。
  2. §26.48.4quo minus — 妨げや阻止を意味する動詞 `deterruisset` の後に続き、結果や妨害防止の節(「彼らが〜することを妨げない」)を導く。`quo minus` は `quominus` とも表記され、通常は接続法(ここでは `transcenderent` および `perrumperent`)を伴う。
  3. §26.48.11prope esse, ut manus inter se conferant — 間接話法における非人称構文(「手出しをすること、すなわち殴り合うことが極めて近い」)であり、`prope esse`(直説法なら `prope est`)の実質的な主語として `ut` 節が機能している。歴史的現在などの脈絡で、過去の時制でありながら、生き生きとした描写のために時制の一致を破って現在接続法 `conferant` が用いられている(歴史的原型、repraesentatio)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §26.48.1-26.48.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.48.1-26.48.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。